Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ασκήσεις Έκθεσης & Λογοτεχνίας

Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ασκήσεις Έκθεσης & Λογοτεχνίας

 

 

1. Να εντοπίσετε τα σχήματα λόγου στα παρακάτω παραδείγματα:

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ	ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ
1.     Έτσι πήρε η αλεπού το στάρι η πονηρή.	α) Πρωθύστερο β) Υπερβατό γ) Χιαστό
2.     Χτενίστηκε, ελούστηκε και στο σεργιάνι βγήκε.	α) Πρωθύστερο β) Υπερβατό γ) Χιαστό
3.     Όταν σε βλέπω χαίρομαι, λυπούμαι όταν σε χάσω.	α) Πρωθύστερο β) Υπερβατό γ) Χιαστό
4.     Ο Γιώργος είναι χρυσό παιδί.	α) Παρομοίωση β) Υπερβολή γ) Μεταφορά
5.     Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη / περπατώντας η δόξα μονάχη.	α) Παρομοίωση β) Αλληγορία γ) Προσωποποίηση
6.     κι ως πέφτουν τα δεντρόφυλλα, να πέφτουν οι διαβάτες.	α) Παρομοίωση β) Μεταφορά γ) Προσωποποίηση
7.     Ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε.	α) Σύμφυρση β) Υπαλλαγή γ) Έλξη
8.     Λευκό βουνάκι πρόβατα…..	α) Σύμφυρση β) Υπαλλαγή γ) Έλξη
9.     Ράγισε η καρδιά της	α) Παρομοίωση β) Μεταφορά γ) Προσωποποίηση
10.  Σηκώθηκε, έκανε μπάνιο, ντύθηκε, έφυγε.	α) Ασύνδετο β) Πολυσύνδετο γ) Ομοιοτέλευτο
11.  Έφερε και βιβλία και τετράδια και μολύβια κι όλα τα καλά.	α) Ασύνδετο β) Πολυσύνδετο γ) Ομοιοτέλευτο
12.  βογκάει τρέμουν τα βουνά, βογκάει τρέμουν οι κάμποι	α) Υπερβατό β) Παρήχηση γ) Ομοιοτέλευτο

 

 

2. Να εντοπίσετε τρία διαφορετικά χαρακτηριστικά της νεωτερικής ποίησης στο παρακάτω ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη.

 

Τα δώρα, Μίλτος Σαχτούρης

 

Σήμερα φόρεσα ένα

ζεστό κόκκινο αίμα

σήμερα οι άνθρωποι μ᾽ αγαπούν

μια γυναίκα μού χαμογέλασε

ένα κορίτσι μού χάρισε ένα κοχύλι

ένα παιδί μού χάρισε ένα σφυρί […]

 

Σήμερα γονατίζω στο πεζοδρόμιο

καρφώνω πάνω στις πλάκες

τα γυμνά άσπρα ποδάρια των περαστικών

είναι όλοι τους δακρυσμένοι

όμως κανείς δεν τρομάζει

όλοι μείναν στις θέσεις που πρόφτασα

είναι όλοι τους δακρυσμένοι

όμως κοιτάζουν τις ουράνιες ρεκλάμες

και μια ζητιάνα που πουλάει τσουρέκια

στον ουρανό

 

Δυο άνθρωποι ψιθυρίζουν

τι κάνει την καρδιά μας καρφώνει;

ναι την καρδιά μας καρφώνει

ώστε λοιπόν είναι ποιητής

Μ. Σαχτούρης, Ποιήματα, Κέδρος

 

 

3. Να εντοπίσετε τρία (3) χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού στο παρακάτω δημοτικό τραγούδι.

 

 

Της Πάργας

Τρία πουλιά απ᾽ την Πρέβεζα διαβήκανε στην Πάργα.

Το ᾽να κοιτάει την ξενιτιά, τ᾽ άλλο τον Aϊ-Γιαννάκη,

το τρίτο το κατάμαυρο μοιριολογάει και λέει:

«Πάργα, Τουρκιά σε πλάκωσε, Τουρκιά σε τριγυρίζει.

Δεν έρχεται για πόλεμο, με προδοσιά σε παίρνει.

Βεζίρης δε σ’ ενίκησε με τα πολλά τ᾽ ασκέρια.

Έφευγαν Τούρκοι σα λαγοί το παργινό τουφέκι,

κι οι Λιάπηδες δεν ήθελαν να ᾽ρτουν να πολεμήσουν.

Είχες λεβέντες σα θεριά, γυναίκες αντρειωμένες,

πότρωγαν βόλια για ψωμί, μπαρούτι για προσφάγι.

Τ’ άσπρα πουλήσαν το Χριστό, τ᾽ άσπρα πουλούν και σένα.

Πάρτε, μανάδες, τα παιδιά, παπάδες, τους Αγίους.

Άστε, λεβέντες, τ᾽ άρματα κι αφήστε το τουφέκι,

σκάψτε πλατιά, σκάψτε βαθιά όλα σας τα κιβούρια,

και τ’ αντρειωμένα κόκαλα ξεθάψτε του γονιού σας.

Τούρκους δεν επροσκύνησαν, Τούρκοι μην τα πατήσουν».

Ν. Γ. Πολίτη, Εκλογαί από τα τραγούδια

του ελληνικού λαού

 

 

4. Να εξηγήστε τη λειτουργία των σημείων στίξης στις παρακάτω παραγράφους.

 

«Επειδή πήγανε κι ήρθανε γύρω τα χαμόσπιτα, και σε πολλές μεριές το πισσόχαρτο έπεσε και φανήκανε μακριά, πίσω απ’ τον ήλιο, οι γυναίκες να κλαίνε γονατιστές, πάνω σ’ ένα έρμο οικόπεδο, γεμάτο τσουκνίδες και μαύρα πηχτά αίματα. Ενώ σήμαινε δώδεκα ακριβώς το μεγάλο ρολόι των αγγέλων».

Έτσι τελειώνει το «Τέταρτο Ανάγνωσμα» από το «Άξιον Εστί» του Οδυσσέα Ελύτη, το επιγραφόμενο «Το οικόπεδο με τις τσουκνίδες». Το σχετικό οικόπεδο του Ελύτη υπήρξε τόπος εκτελέσεων ελλήνων πατριωτών στην Κατοχή. Όμως, όπως πιστεύω, μπορεί (πάντοτε τηρουμένων των αναλογιών) να συσχετισθεί με το «οικόπεδο του θανάτου», όπως έχει χαρακτηρισθεί ο γνωστός, φρικτός τόπος στο Μάτι Αττικής, εκεί όπου κάηκαν ζωντανοί 26 άνθρωποι. Και αν οι εκτελεσμένοι στο «οικόπεδο με τις τσουκνίδες» του Ελύτη είναι παιδιά ενός Ελληνισμού που προσβάλλεται και υποφέρει συχνά από τους ξένους, οι 26 νεκροί στο οικόπεδο της Αττικής, μαζί με τους υπόλοιπους καμένους και πνιγμένους της πρόσφατης συμφοράς, είναι θύματα της σύγχρονης (υποτίθεται) ανεξάρτητης, ελεύθερης και κυρίαρχης ελληνικής Πολιτείας.

[…]

Δεν πιστεύω, λοιπόν, ότι είμαστε απαίδευτος, αδιάφορος, ασυνείδητος, τραγικός εν τέλει λαός. Ξεχασιάρηδες είμαστε, αδέλφια. Ντιπ ξεχασιάρηδες! Και ενίοτε χαζοχαρούμενοι. Αμαρτία; Μέγιστη! Η εθνική και πολιτική μας μνήμη είναι πολύ κοντή. Το πένθος μας είναι τριήμερο. Η οργή μας εφήμερη. Για τούτο και η πολιτική ζωή μας έχει τα χάλια της. Για τούτο (για να έρθουμε και στα πιο συγκεκριμένα) η Παιδεία μας έχει τα χάλια της. Δείτε, παρακαλώ, τους υπουργούς Παιδείας των τελευταίων σαράντα χρόνων. Φέρτε τους έναν-έναν στον νου σας. Κρίνετέ τους. Κρίνετε τις αλλεπάλληλες «μεταρρυθμίσεις», τις «προοδευτικές αλλαγές», τους νόμους και τους παρα-νόμους, όλα αυτά που χρόνια τώρα μας πηγαίνουν συνεχώς πίσω. Με ελάχιστες, οφείλω να πω, εξαιρέσεις. Ε και λοιπόν; Για την Παιδεία, για την οικονομία θα μιλούμε τώρα; Ελάτε, αδέρφια, τα μνημόνια οσονούπω τελειώνουν. Καιρός του εορτάζειν. Καιρός του γλεντάν!

Οικόπεδο θανάτου 2018, Γιατρομανωλάκης Γιώργης, Το Βήμα

 

 

5. Να βρείτε τους τρόπους πειθούς των παρακάτω παραγράφων

• Ο πολιτικός λόγος υποστηρίζει τα ανυποστήρικτα. Επιστρατεύοντας την αοριστολογία και τους εξωραϊσμούς, αλλοιώνει τις έννοιες, εκπορνεύει τις ιδέες, βαφτίζει τα λάθη «επιτυχίες», τις παραλείψεις «ηρωικές προσπάθειες», την απώλεια «σωτηρία» («είχαμε ορισμένους νεκρούς αλλά σώσαμε και πάρα πολλούς»). Εβδομήντα χρόνια πριν, «ανυπεράσπιστα χωριά βομβαρδίζονται από αέρος, οι κάτοικοί τους διώχνονται στην ύπαιθρο, τα ζωντανά σκοτώνονται με πολυβολισμούς, οι καλύβες πυρπολούνται με εμπρηστικές σφαίρες: αυτό ονομάζεται ειρήνευση. Εκατομμύρια χωρικοί διώχνονται από τα κτήματά τους και στέλνονται στους δρόμους μόνο με όσα μπορούν να κουβαλήσουν: αυτό ονομάζεται μετακίνηση πληθυσμών ή επανόρθωση των συνόρων», σημείωνε ο Όργουελ.

Ίσως να αρχίσουμε από τη γλώσσα, Τασούλα Καραϊσκάκη

 

• Εκείνο ίσως που αποδίδει στους σημερινούς παραθεριστές την ιδιομορφία τους είναι ότι το μυαλό τους δεν αποσπάται από τον κόσμο. Παρακολουθούν τα τεκταινόμενα, συζητούν με ομοτράπεζους, προβληματίζονται, αναστοχάζονται, νουθετούν. Ενώ στην πόλη δείχνουν –π.χ. κάποιοι δημόσιοι υπάλληλοι– να αδρανούν, να ολιγωρούν, στις διακοπές μοιάζουν ομιλητικότατοι, κρίνουν, επικρίνουν, πολιτικολογούν. Βρίσκονται πλάι στο κύμα, αλλά η συλλογική τους συνείδηση…επαγρυπνεί. Φέρουν όλα τα στοιχεία του παραθεριστή, όμως παραμένουν πολίτες εν εγρηγόρσει, σκεπτόμενοι, ενεργοί…

Διακοπές χωρίς διακοπές, Τασούλα Καραϊσκάκη

 

• O Nίκος Μαθιουδάκης ανήκει στη νεότερη γενιά μελετητών του Νίκου Καζαντζάκη και με ειδίκευση στη γλωσσική έρευνα έχει εξακτινώσει έναν ανανεωμένο χάρτη πλοήγησης στον καζαντζακικό κόσμο. Ο ίδιος λέει πως δεν είναι δυνατόν να χρονολογηθεί ακριβώς το συγκεκριμένο παραμύθι που είναι προς έκδοση. «Στο σύνολο του χειρογράφου δεν υπάρχει καμία ένδειξη για την ακριβή χρονολόγησή του. Η μόνη και μοναδική βάσιμη υπόθεση που μπορεί να γίνει είναι πως το διήγημα αυτό πρέπει να γράφτηκε την περίοδο μεταξύ 1930 και 1945, κατά την οποία μεταφράζει και διασκευάζει παιδικά βιβλία με σκοπό να εκδοθούν από τους εκδοτικούς οίκους του Ελευθερουδάκη και του Δημητράκου».

Ένα παραμύθι του Καζαντζάκη που έως τώρα αγνοούσαμε, Καθημερινή

 

• Η Ιρίνα Ερμάκοβα, κορυφαίο επιστημονικό στέλεχος του Ινστιτούτου Νευροφυσιολογίας της Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών, προσέθεσε σόγια Roundup Ready της εταιρείας Monsanto, γενετικά τροποποιημένη ώστε να είναι ανθεκτική στο συγκεκριμένο εντομοκτόνο, στη διατροφή θηλυκών ποντικών. Σε άλλη ομάδα ποντικών δίνονταν γεύματα με μη τροποποιημένη σόγια και μια τρίτη ομάδα λάμβανε γεύματα που δεν περιείχαν καθόλου σόγια. Το πείραμα ξεκίνησε δύο εβδομάδες πριν τα πειραματόζωα εγκυμονήσουν και συνεχίστηκε τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και της λοχείας. Όταν τα ποντίκια άρχισαν να γεννούν, κάποια από τα νεογνά όσων είχαν ταϊστεί με μεταλλαγμένη σόγια είχαν πολύ μικρότερο μέγεθος. Όμως, το πραγματικό σοκ ήλθε όταν τα νεογέννητα άρχισαν να πεθαίνουν. Μέσα σε τρεις εβδομάδες, 25 από τα 45 μικρά ποντίκια, ποσοστό 55,6%, που είχαν γεννηθεί από την ομάδα που είχε τραφεί με γενετικά τροποποιημένη σόγια είχαν πεθάνει, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για την ομάδα που διατρεφόταν με συμβατική σόγια ήταν μόλις 9%, τα τρία στα τριάντα τρία, και στην ομάδα που διατρεφόταν χωρίς σόγια το ποσοστό θανάτων ήταν ακόμα μικρότερο, μόλις 6,8%, δηλαδή απεβίωσαν τα τρία στα 44 νεογέννητα ποντίκια.

H απειλή των μεταλλαγμένων, Τάνια Γεωργιοπούλου

 

 

6. Να βρείτε τον τρόπο/-ους ανάπτυξης των παρακάτω παραγράφων

• Ο πολιτισμός συνιστά συνεκτική ύλη ακόμη και για τους ευρωσκεπτικιστές. Μπορεί να διαφέρουν τα αφηγήματα από χώρα σε χώρα αλλά οι αποκλίσεις εύκολα βρίσκουν πεδία συνύπαρξης. Λέξεις όπως «δημιουργία», «ελπίδα», «στιγμή» κ.ο.κ., για τις οποίες όσες παρανοήσεις και παρερμηνείες να υπάρξουν, όταν συναρτώνται με την καλλιτεχνική δημιουργία αποκτούν σχήμα, οδηγώντας στη σύνθεση αντιθέσεων. Άλλο να διαφωνείς για ένα εικαστικό έργο και τη σημασία του και άλλο για το… μνημόνιο. Όσο κι αν το παράδειγμα φαίνεται κραυγαλέο, ουτοπικό ή, απλώς, αφελές, ας αναρωτηθούμε: Ποιος άλλος χώρος μπορεί να ανασυνθέσει τις αντιπαλότητες αυτής της περιόδου, προτείνοντας διαφορετικές αφηγήσεις, χωρίς καμία από αυτές να οδηγεί στη μιζέρια ή στη διανοητική εξαχρείωση;

Και λόγια και έργα (τέχνης), Μαρία Κατσουνάκη, Καθημερινή

 

• Διότι όλοι αυτοί που φωνάζουν «η ενημέρωση δεν είναι εμπόρευμα» δεν ενδιαφέρονται για το αν υπάρχει κόκκος αλήθειας σε όσα λένε (γενικότερα, όχι μόνο επί του θέματος) αλλά για το αν εξυπηρετεί την πολιτική τους ατζέντα. Η ενημέρωση είναι εμπόρευμα, όχι μόνο επειδή την ασκούν επιχειρήσεις: οι πληροφορίες που αντλούμε έχουν και για εμάς οικονομική σημασία – από την πιο απλή, για τον γεωργό που θέλει να κανονίσει την οικονομική δραστηριότητά του ανάλογα με το τι καιρό θα κάνει αύριο, ως τον κερδοσκόπο που θα αγοράσει ή θα πουλήσει στις αγορές ανάλογα με τις πληροφορίες που έχει.

Η ενημέρωση ως εμπόρευμα και ως πολιτική επικοινωνία, Ψυχογιός Δημήτρης Κ.

 

• Για τη Βενεζουέλα πριν από μερικά χρόνια δεν ήξερα πολλά. Ηξερα, για παράδειγμα, πως είναι πατρίδα του Σιμόν Μπολιβάρ, τον οποίον αποκαλεί ο Εγγονόπουλος στο αριστούργημά του «ωραίο σαν Ελληνα». Αργότερα είδα στην τηλεόραση τον Τσάβες να τηλεφωνεί σε κάποιον υπουργό του από ένα κοτέτσι και να τον διατάσσει να λύσει αμέσως τα προβλήματα των ιδιοκτητών του κοτετσίου και συνεπέρανα πως στη χώρα αυτή, εκτός από την ορνιθοτροφία, λειτουργεί και ένα είδος άμεσης δημοκρατίας. Παρακολούθησα και το δράμα του λαού της με την έλλειψη χάρτου υγείας που τόσο διαφημίστηκε πια από τους εχθρούς της βολιβαριανής δημοκρατίας. Επειτα από σύντομη έρευνα διεπίστωσα ότι για τη ζωή είναι απαραίτητη η ύπαρξη νερού. Η διεθνής βιβλιογραφία όμως δεν αναφέρει τίποτε περί χάρτου υγείας. Μπορούμε και χωρίς.

Η ουτοπία που μας αξίζει, Τάκης Θεοδωρόπουλος, Καθημερινή

 

 

7. Να τρέψετε τη σύνταξη από ενεργητική σε παθητική ή αντίστροφα.

• «H δημοκρατία απαιτεί επίμονη προστασία και συνεχή εγρήγορση, ώστε όσα αποκτήθηκαν με θυσίες και αγώνες να μη χαθούν από απροσεξία.»
• «Οι οπαδοί του καθεστώτος ενθαρρύνονται, οι αντίπαλοι απελπίζονται, ο διχασμός και ο πρωτογονισμός υπονομεύουν και τους τελευταίους θεσμούς που θα μπορούσαν να γεφυρώσουν τα χάσματα.»

Ν. Κωνσταντάρας, Καθημερινή

• «Η Πρέβεζα σηματοδοτεί το διά πυρός και σιδήρου πέρασμα της ελληνικής ποίησης στην ενηλικίωση.»

Θ. Ιωάννου, Καθημερινή

 

 

8. Να εντοπίσετε δύο παραδείγματα μεταφορικού λόγου στο παρακάτω απόσπασμα.

Στη Νότιο Κορέα έφτασε το αμερικανικό υποβρύχιο USS Michigan, γεγονός που ανεβάζει και πάλι το θερμόμετρο της έντασης στη Χερσόνησο, δεδομένου ότι την Τρίτη το καθεστώς της Βορείου Κορέας ενδέχεται να «γιορτάσει» τα 85 χρόνια του Ναυτικού του με εκτόξευση πυραύλου.

Εδώ και περίπου δύο εβδομάδες ΗΠΑ και Βόρειος Κορέα ανταλλάσσουν πύρινες ανακοινώσεις και προειδοποιήσεις, ωστόσο, τα πνεύματα είχαν ελαφρώς ηρεμήσει το τελευταίο διάστημα.

Καθημερινή

 

9. α) Να εξηγήστε τη χρήση του ευθύ λόγου στην παρακάτω παράγραφο καθώς και τη χρήση του του πρώτου πληθυντικού προσώπου. β) Φιλοδοξούμε να γίνουμε το booking του ιατρικού τουρισμού. Να μεταφέρετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο.

Την Ελλάδα ως συνώνυμο του ήλιου, της θάλασσας και της υγείας προσδοκά να καταστήσει η δραστήρια ομάδα από τη Θεσσαλονίκη Medical Trip in Greece. Υλοποιούμε μέσω Skype τις συνεδρίες, λέει στην Κ. ο Βασίλης Διδάγγελος, εκπρόσωπος της ομάδας, που έχει λάβει σημαντική διάκριση σε διαγωνισμό των Βιομηχανικών Επιμελητηρίων Θεσσαλονίκης και Δράμας. Φιλοδοξούμε να γίνουμε το booking του ιατρικού τουρισμού., αναφέρει ο νεαρός Θεσσαλονικιός, με τον προσωπικό μας σύμβουλο καταλήξαμε σε πρώτη φάση να λειτουργούμε ως διαμεσολαβητές μεταξύ ταξιδιωτικών πρακτόρων και Eλλήνων γιατρών.

Ι. Φωτιάδη, Καθημερινή

 

 

10. Να εντοπίσετε το ασύνδετο σχήμα στις παρακάτω παραγράφους και να εξηγήσετε τη λειτουργία του.

• Πολλά ξενοδοχεία κάλεσαν τους αστέγους να φιλοξενηθούν (εντελώς δωρεάν) στα δωμάτιά τους. Χιλιάδες πολίτες προσέφεραν χρήματα, τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης στους δήμους Ραφήνας και Μαραθώνος, καθώς και στην Περιφέρεια Αττικής. Ιδιώτες και εταιρείες ενισχύουν διαρκώς τον τραπεζικό λογαριασμό που άνοιξε ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός. Βοήθεια συγκεντρώνουν ο Δήμος Αθηναίων, ο Δήμος Πειραιά, τα ΕΛΤΑ, ο Δήμος Ζωγράφου (που διέθεσε και τις εγκαταστάσεις της κατασκήνωσής του στη Ραφήνα για τη φιλοξενία αστέγων), ο Δήμος Λάρισας, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, οι δήμοι Νεάπολης-Συκεών και Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη, ο Δήμος Σύρου, η Ομοσπονδία Επαγγελματικών Βιοτεχνών και Εμπόρων Χίου… Ιδιωτικές κλινικές και ιατρικά κέντρα παρέχουν δωρεάν τις υπηρεσίες τους. Ενώσεις μεταναστών, ανάμεσά τους Κούρδοι και Παλαιστίνιοι, βοηθούν όπως μπορούν. Εθελοντές κάνουν καταδύσεις στον βυθό της πληγείσης περιοχής αναζητώντας τις σορούς εκείνων που δεν τα κατάφεραν. Φιλοζωικά σωματεία και ιδιώτες περιθάλπουν τα τραυματισμένα ζώα και φιλοξενούν εκείνα που έχουν χάσει τους ιδιοκτήτες τους. Πολλοί είναι και οι πολίτες που έχουν ανοίξει τις πόρτες των σπιτιών τους φιλοξενώντας ακόμη και αγνώστους.

Το τσουνάμι αλληλεγγύης βάλσαμο στον πόνο, Κοσμάς Βίδος, Καθημερινή, 29/07/2018

 

• Η πρώτη (και μοναδική μέχρι σήμερα) επίσκεψή μου στη Νέα Υόρκη ήταν εμπειρία δυσάρεστη. Αν και έφτασα με μεγάλες προσδοκίες, τη βρήκα γκρίζα, κλειστοφοβική, βρώμικη, γερασμένη αρχιτεκτονικά (σε σχέση με άλλες μεγαλουπόλεις), αγχωτική. Με τη γειτονική Βοστώνη συνέβη το αντίθετο: Εφτασα με λίγες προσδοκίες (μετά το σοκ της Νέας Υόρκης), αλλά τη συμπάθησα αμέσως. Περίπου τρεισήμισι ώρες με το τρένο μού πήρε το ταξίδι από το κέντρο του Μανχάταν έως το κέντρο της Βοστώνης, για να βρεθώ σε ένα περιβάλλον το οποίο μού έδωσε τον ανοιχτό ορίζοντα που είχα στερηθεί στο «Big Apple».

Ταξιδιωτικός μαραθώνιος στη Βοστώνη, Κοσμάς Βίδος, Καθημερινή

11. Να επισημάνετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις του κειμένου χρησιμοποιούνται με κυριολεκτική/δηλωτική και ποιες με μεταφορική/συνυποδηλωτική σημασία:

• «δυσκολίες στις οποίες σκοντάφτουν τα προγράμματα»
• «πολλοί αναλφάβητοι ντρέπονται»
• «η ντροπή τους παραλύει»

 

12. Να γράψετε στο τετράδιό σας τις παρακάτω φράσεις, αντικαθιστώντας την κάθε υπογραμμισμένη λέξη με μία συνώνυμή της:

α) Στις χιλιετίες που ακολούθησαν, μεταμορφώθηκε σε κυρίαρχο όλου του πλανήτη …

β) προκάλεσαν απέραντη δυστυχία στα άλλα ζώα.

γ) Τις τελευταίες δεκαετίες έχουμε τουλάχιστον σημειώσει κάποια πραγματική πρόοδο …

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2018

 

13. Η τέταρτη παράγραφος του κειμένου «Η ευζωία … να επιστραφούν.» αναπτύσσεται με συνδυασμό μεθόδων. Να εντοπίσετε και να καταγράψετε δύο (2) από αυτές και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.

[…]Η ευζωία -να ζει κανείς χάρη στη φύση και σε ασφαλή απόσταση από τη φύση- είναι συνώνυμη με τη μοιραία δυνατότητα να αφήσει κανείς πίσω του τόνους σκουπιδιών. Μια πρωτόγονη φυλή, για παράδειγμα, τι σκέψεις να κάνει για χωματερές και υγειονομική ταφή; Ζώντας στη φύση, χρησιμοποιώντας τα ίδια τα στοιχεία της (νερό, ξύλο, φωτιά, αέρα, πέτρες, καρπούς), ουσιαστικά ζει αθώα σαν τα ζώα. Αντίθετα, οι προηγμένες -και ως εκ τούτου ένοχες- κοινωνίες, ό,τι κι αν αγγίξουν είναι τεχνητό, βιομηχανοποιημένο, κατεργασμένο. Ακόμα και το νερό το πίνουν από πλαστικό μπουκάλι, ακόμα και τη φωτιά την ανάβουν με ειδικές συσκευές, ακόμα και το φως το απολαμβάνουν με ειδικές τεχνικές εγκαταστάσεις. Σ’ ένα μοντέρνο σπίτι τα πάντα -έπιπλα, σκεύη, συσκευές, τρόφιμα, βιβλία, ενδύματα κ.λπ.- είναι υλικά που εξορύχθηκαν από τα σπλάχνα της φύσης, που δυστυχώς δεν μπορούν εύκολα να επιστραφούν. […]

Κωστή Παπαγιώργη, Υπεραστικά, Αθήνα 2014, εκδόσεις Καστανιώτη (διασκευή).

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΛ 2018

 

 

14. Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία που έχουν στο κείμενο: ένοχες, μοντέρνο, πένθιμη, τεχνητό.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΛ 2018

 

 

15. «Τα ζώα δεν μολύνουν το περιβάλλον»:

α)Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;

β) Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΛ 2018

16. α) ουδέποτε, επιτρέπει, αδυνατεί, δέσμευση: Να γράψετε ένα αντώνυμο για κάθε μία από τις παραπάνω λέξεις.

β) περιφρονούν, υποχρέωση: Για κάθε μία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να δημιουργήσετε μία πρόταση που θα φανερώνει τη σημασία τους.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΛ 2019

17. Στην τρίτη παράγραφο του κειμένου να εντοπίσετε τη θεματική περίοδο, τα σχόλια/λεπτομέρειες και έναν τρόπο ανάπτυξης της παραγράφου τεκμηριώνοντας την απάντησή σας με δύο αναφορές στο κείμενο.

[…] Συγκεκριμένα, μπορούμε να δώσουμε έμφαση και να αξιοποιήσουμε τον δημιουργικό και αναντικατάστατο ρόλο των ηλικιωμένων, τόσο εντός του οικογενειακού πλαισίου όσο και εκτός αυτού, με την παράλληλη προώθηση των εθελοντικών δράσεων από και προς την Τρίτη Ηλικία. Ο τομέας του εθελοντισμού μπορεί να αποτελέσει ένα γόνιμο πεδίο για την ανάπτυξη δράσης και προσφοράς από την πλευρά των ηλικιωμένων και παράλληλα για την ανάπτυξη κοινής δράσης μεταξύ ηλικιωμένων και νέων. Η εθελοντική εργασία από ηλικιωμένους σε βρεφονηπιακούς σταθμούς, σε ολοήμερα σχολεία, όπου τοποθετούνται ηλικιωμένα άτομα ως εθελοντές, με σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά στο διάβασμα αλλά και σε άλλες σχολικές δραστηριότητες, πέρα από το ότι ενδυναμώνει τους δεσμούς μεταξύ των ηλικιωμένων και των νέων και ενθαρρύνει την επικοινωνία τους, προάγει τον αλληλοσεβασμό και ενισχύει τα αισθήματα της προσφοράς και της κοινωνικής συμμετοχής. […]

Βάσω Κόλλια, 2017, δημοσίευση στον ηλεκτρονικό τύπο

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΠΑΛ 2020

 

18. Να δώσετε έναν πλαγιότιτλο στη δεύτερη παράγραφο «Ας σταθούμε σε αυτές τις λέξεις … το ύψος της φορολογίας.».

[…] Ας σταθούμε σε αυτές τις λέξεις, διότι η ιδέα είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Είναι αδύνατον, και εδώ επίσης, να μην εκπλαγεί κανείς από την άβυσσο που χωρίζει αυτή τη θέση από εκείνη του Πλάτωνα. Ο ορισμός του δίκαιου άνδρα και του καλού πολίτη τον οποίο δίνει ο Πλάτων στην Πολιτεία, είναι τά ἑαυτοῦ πράττειν καί μή πολυπραγμονεῖν, να ασχολείται δηλαδή κανείς με τις δικές του υποθέσεις και να μην κάνει πολλά πράγματα. Ο δίκαιος άνδρας κάνει αυτά που έχει να κάνει και δεν διαχέεται, δεν ασχολείται με πράγματα για τα οποία κανένας δεν του ζήτησε τη γνώμη του κ.λπ. Πρόκειται προφανώς για τον ιδανικό πολίτη ενός αυταρχικού καθεστώτος. Είστε τσαγκάρης, μείνετε στη γωνιά σας, ασχοληθείτε με τα παπούτσια σας και όχι με την εξωτερική πολιτική ή το ύψος της φορολογίας. […]

Κορνήλιος Καστοριάδης, Η ελληνική ιδιαιτερότητα (Τόμος Γ ́). Θουκυδίδης, Η ισχύς και το δίκαιο (Σεμινάρια 1984 – 1985), Αθήνα, εκδ. Κριτική, 2011, ∆ιασκευή

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΠΑΛ 2018

 

19. Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου «Καθώς η εθελοντική εργασία … χαμόγελο στη ζωή μας.» να εντοπίσετε τα δομικά μέρη (θεματική περίοδος, λεπτομέρειες/σχόλια, κατακλείδα περίοδος).

Καθώς η εθελοντική εργασία μπορεί να καλύπτει διαφορετικούς τομείς, δίνει τη δυνατότητα στους νέους να αποκτούν ποικίλες γνώσεις, ενώ παράλληλα ανακαλύπτουν νέες δεξιότητες και ταλέντα που ίσως δεν γνώριζαν ποτέ ότι είχαν. Κοινωνικοποιούνται, έρχονται σε επαφή με άλλους ανθρώπους και μέσα από την ομαδική εργασία τούς δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουν πραγματικά τους γύρω τους και να δημιουργήσουν φιλίες. Επίσης, μέσα από τον εθελοντισμό, βελτιώνεται η υγεία, μειώνεται το στρες και ενισχύεται η αυτοεκτίμησή τους. Οι εθελοντές κάνουν τον κόσμο καλύτερο, βάζοντας τέρμα στην αδράνεια και παίρνοντας πρωτοβουλίες για την επίλυση καθημερινών προβλημάτων. Γενικότερα, ο εθελοντισμός σε κάθε μορφή του μας χαρίζει ένα αίσθημα χαράς και φέρνει γέλιο και χαμόγελο στη ζωή μας.

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2023

 

20. Στο απόσπασμα «Κοινωνικοποιούνται … καθημερινών προβλημάτων.» να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμία.

από τις υπογραμμισμένες λέξεις στις παρακάτω προτάσεις/φράσεις: «ομαδική εργασία», «ενισχύεται η αυτοεκτίμησή τους», «βάζοντας τέρμα στην αδράνεια».

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ 2023