Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Τεχνολογία και Γλωσσική έκφραση νέων (Κριτήριο αξιολόγησης)
Κείμενο 1
[Η Γλώσσα κινδυνεύει;]
Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από το προσωπικό του ιστολόγιο του Ν. Σαραντάκου: Οι λέξεις έχουν τη δική τουςιστορία.https://sarantakos.wordpress.com/2020/12/17.
Προσωπικά δεν νομίζω ότι η γλώσσα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα βρίσκεται σε παρακμή, ότι απειλείται, ότι κινδυνεύει, ότι κοντεύει να εξαφανιστεί, ότι θα πάθει αφελληνισμό. Αντίθετα, θα έλεγα ότι αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα έχουμε παραγωγή συγκροτημένου λόγου, περισσότερη από οποιαδήποτε άλλη εποχή από τότε που μιλιέται η ελληνική γλώσσα. Αν δούμε, για παράδειγμα, πόσες εφημερίδες κυκλοφορούν σήμερα και πόσες το 1960, πόσοι ραδιοφωνικοί σταθμοί, τηλεοπτικά κανάλια, ιστολόγια, θα συμπεράνουμε ότι η σημερινή ποσότητα λόγου είναι συντριπτικά μεγαλύτερη – και μιλάμε για συγκροτημένο λόγο. Αλλά, βέβαια, όταν είναι πολλαπλάσια η παραγωγή λόγου, πολλαπλάσια θα είναι και τα «γλωσσικά λάθη» των ομιλητών, ιδίως στον προφορικό λόγο που κυριαρχεί σήμερα με το ραδιόφωνο και την τηλεόραση. […]
Όσο για τα ξένα δάνεια, δεν αρνούμαι την ανάγκη να υπάρχουν και ελληνικοί όροι, που θα χρησιμοποιούνται παράλληλα και σε άλλα επίπεδα ύφους. Έχουμε τον υπολογιστή, αλλά σε διάφορα συμφραζόμενα λέμε και κομπιούτερ. Δεν θα εξαφανίσει ο ένας όρος τον άλλον και η συνύπαρξή τους πλουτίζει τη γλώσσα. Δεν θα επιδιώξω σε όλες τις περιπτώσεις το μεταφραστικό δάνειο -καλό είναι και το άμεσο δάνειο, ιδίως αν το συμμορφώσουμε στο τυπικό της ελληνικής. Άλλωστε, κι εγώ κατά καιρούς υιοθετώ ή προτείνω εξελληνισμούς -όταν όμως άρχισα να υποστηρίζω και να πλασάρω την πρόταση «δρόνος» για την απόδοση του drone δεν χρέωσα τεμπελιά, αμεριμνησία ή εθνική ανευθυνότητα σε όσους επέμεναν στο drone ή στο ντρόουν.
Θα πει κανείς ότι το Διαδίκτυο έχει φέρει την αγγλική σε απολύτως προνομιακή, πανίσχυρη θέση -κι έτσι είναι εύκολο να διαδίδονται όχι μόνο ξένα δάνεια, αλλά και αγγλισμοί. Η εξέλιξη αυτή υπάρχει, αλλά δεν βλέπω πώς μπορεί να την αντιπαλέψει κανείς. Και, από την άλλη πλευρά, στην ψηφιακή εποχή η τεχνολογία έχει προσφέρει μεγάλη βοήθεια στην ελληνική γλώσσα, καθώς έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργηθούν πολλοί νέοι γλωσσικοί πόροι και να γίνουν κοινό κτήμα των πολλών. Πράγματι, η Ελληνική, όπως και πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες ανάλογου αριθμού ομιλητών, έχουν πολλαπλάσιους γλωσσικούς πόρους από αφρικανικές ή ασιατικές γλώσσες που μιλιούνται από πολύ περισσότερους φυσικούς ομιλητές.
Πάντως αυτό δεν συνιστά θανάσιμη απειλή. Κατά τη γνώμη μου ο μόνος τρόπος, για να απειληθεί με εξαφάνιση η ελληνική γλώσσα, είναι να πάψουν να υπάρχουν ομιλητές της· όσοι θέλουν να εξασφαλίσουν το μέλλον της γλώσσας, ας προσπαθήσουν να θεραπεύσουν τις αιτίες που οδηγούν σε δημογραφικό[1] μαρασμό τη χώρα.
Κείμενο 2
[Η Αγνώριστη]
Το ποίημα είναι του Διονύσιου Σολωμού: Αντλήθηκε από τον ιστότοπο του Κέντρου της Ελληνικής Γλώσσας. Δίνεται σε απόσπασμα για τις ανάγκες της εξέτασης.
Ποια είναι τούτη
που κατεβαίνει
ασπροεντυμένη
οχ το βουνό;
Τώρα που τούτη
η κόρη φαίνεται
το χόρτο γένεται
άνθι απαλό·
κ΄ ευθύς ανοίγει
τα ωραία του κάλλη
και το κεφάλι
συχνοκουνεί·
κ΄ ερωτεμένο
να μη το αφήση,
να το πατήση,
παρακαλεί.
Κόκκινα κι όμορφα
έχει τα χείλα
ωσάν τα φύλλα
της ροδαριάς,
όταν χαράζη,
και η αυγούλα
λεπτή βροχούλα
στέρνει δροσιάς. […]
Ποια είναι τούτη
που κατεβαίνει
ασπροντυμένη
οχ τὸ βουνό;
ΘΕΜΑΤΑ
ΘΕΜΑ 1
1ουποερώτημα (μονάδες 10)
Να αποδώσεις συνοπτικά σε μια παράγραφο 60-70 λέξεων τις απόψεις του Ν. Σαραντάκου σχετικά με την καλλιέργεια και την ποιότητα του ελληνικού λόγου σήμερα, όπως αποτυπώνονται στο Κείμενο 1.
Μονάδες 10
2ουποερώτημα (μονάδες 10)
Στην πρώτη παράγραφο του Κειμένου 1 ο συγγραφέας επιλέγει, ανάμεσα σε άλλους, ως τρόπους οργάνωσης του λόγου του νοηματικά την αντίθεση και τα παραδείγματα. Να εντοπίσεις τα σχετικά χωρία (μονάδες 6) και να δικαιολογήσεις με συντομία τις παραπάνω επιλογές (μονάδες 4).
Μονάδες 10
3ουποερώτημα (μονάδες 15)
Να βρεις – επισημαίνοντας από ένα σχετικό χωρίο – τρία διαφορετικά ρηματικά πρόσωπα τα οποία χρησιμοποιούνται στο Κείμενο 1 (μονάδες 6). Τι επιτυγχάνεται με την αξιοποίηση καθενός (μονάδες 9);
Μονάδες 15
ΘΕΜΑ 2
Στην εποχή μας, οι μεγαλύτεροι επικρίνουν τους νέους για γλωσσική πενία υποστηρίζοντας ότι ο εθισμός των νέων στην τεχνολογία (πολύωρη ενασχόληση με υπολογιστή, κινητό τηλέφωνο κ.λπ.) έχει επηρεάσει καθοριστικά τη γλωσσική τους αρτιότητα.
Σε ημερίδα που διοργανώνει το σχολείο σου με θέμα τη γλώσσα των νέων, ως εκπρόσωπος των συμμαθητών σου, καλείσαι σε 350 λέξεις:
α) να προσδιορίσεις το βαθμό που η τεχνολογία επηρεάζει τη γλωσσική έκφραση των νέων και
β) να προτείνεις τρόπους, με τους οποίους το σχολείο μπορεί να ενισχύσει το ενδιαφέρον των εφήβων για την γλώσσα τους
Μονάδες 30
ΘΕΜΑ 3
Να εντοπίσετε δύο εκφραστικά μέσα (π.χ. εικόνες, παρομοιώσεις, μεταφορές, προσωποποιήσεις) χρησιμοποιεί ο Σολωμός για να αποδώσει την ομορφιά και το μυστήριο της μορφής που «κατεβαίνει ασπροντυμένη»; και να σχολιάσετε τη λειτουργία τους.
Μονάδες 20
ΘΕΜΑ 4
Ποια είναι η συναισθηματική κατάσταση του ποιητικού υποκειμένου, όταν βλέπει μπροστά του τη νεαρή γυναίκα; Ως ένας νέος / μια νέα που ζει έναν αιώνα περίπου μετά από τον χρόνο που δημιουργήθηκε το ποίημα, θεωρείς ότι ο έρωτας μπορεί να προκαλέσει παρόμοιες αντιδράσεις στην ψυχή σου ή όχι και γιατί; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε 120 – 150 λέξεις.
Μονάδες 15
[1] Δημογραφικός: αυτός που σχετίζεται με την εξέλιξη του πληθυσμού σε μια χώρα.
Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».