Site icon Φιλολογικός Ιστότοπος

Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ´ Γυμνασίου: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι – Σχεδίασμα Β´(Σημειώσεις)

Μανόλης Μαυρακάκης

Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ´ Γυμνασίου: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι – Σχεδίασμα Β´(Σημειώσεις)

Στο πρώτο απόσπασμα από το Β’ Σχεδίασμα της ποιητικής σύνθεσης του Διονύσιου Σολωμού Ελεύθεροι Πολιορκημένοι αποτυπώνεται η τραγική κατάσταση των κατοίκων και των υπερασπιστών του Μεσολογγίου, που υποφέρουν από την πείνα και την έλλειψη πολεμοφοδίων. Στο δεύτερο απόσπασμα, που υμνεί τη χαρά της φύσης τον Απρίλη, οι άνθρωποι απουσιάζουν. Στον τελευταίο μόνο στίχο δηλώνεται η δραματική αντίθεση ανάμεσα στην απόφαση των Μεσολογγιτών να θυσιαστούν και στην οργιαστική χαρά της ζωής, που κορυφώνεται δίπλα τους.

 

I

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει·
λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί*, κι η μάνα το ζηλεύει.
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει*·
στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:
«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω ‘γώ στο χέρι;
οπού συ μου ‘γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός* το ξέρει».


II

O Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε,
κι όσ’ άνθια βγαίνουν και καρποί τόσ’ άρματα σε κλειούνε*.
………………………………………………………………………….
Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει,
και μες στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι,
π’ ολονυχτίς εσύσμιξε* με τ’ ουρανού τα κάλλη.
Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ’ έφθασε μ’ ασπούδα*,
έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα,
που ευώδιασε τον ύπνο της μέσα στον άγριο κρίνο·
το σκουληκάκι βρίσκεται σ’ ώρα γλυκιά κι εκείνο.
Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη·
η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι.
Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει*:
«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει».

Δ. Σολωμός, Ποιήματα και πεζά, Στιγμή

 

Γενική Εισαγωγή

 

Ο Τίτλος (Οξύμωρο σχήμα):

 

 

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ

 

 

Απόσπασμα Ι

Θέμα: Η τραγική κατάσταση των πολιορκημένων (πείνα, εξάντληση) και η αντίθεση με τη ζωτική ενέργεια της φύσης.

Στίχος 1: Η ατμόσφαιρα

«Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει»

 

Στίχος 2: Το πουλί («Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι η μάνα το ζηλεύει.»)

 

Στίχος 3: Η μάνα (Άμαχος πληθυσμός): «Τα μάτια η πείνα εμαύρισε· στα μάτια η μάνα μνέει»

 

 

Στίχοι 4-6: Ο Σουλιώτης (Πολεμιστές)

«Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει…»

 

Στίχοι 6-7:«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τι σ’ έχω γω στο χέρι;/Οπού συ μου ‘γινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».

Ο Σουλιώτης απευθύνεται στο τουφέκι του, σαν σε σύντροφο αχώριστο αλλά συνάμα και άχρηστο σε αυτές τις δύσκολες ώρες. Το τουφέκι («έρμο», «σκοτεινό») είναι άχρηστο λόγω έλλειψης πυρομαχικών και σωματικής αδυναμίας του πολεμιστή.

 

 

 

 

 

Ενδεικτική ερμηνευτική προσέγγιση

Στο πρώτο απόσπασμα του Β’ Σχεδιάσματος, ο ποιητής δείχνει τη νεκρική σιγή με δύο κυρίως εικόνες, που εκφράζουν την ερήμωση και την απόγνωση: η μάνα, με μαυρισμένα από την πείνα μάτια και απελπισμένη ικετευτική ματιά, ζηλεύει το πουλί, το οποίο έχει ελπίδα επιβίωσης, γιατί κατάφερε να βρει ένα σπόρο. Ο σκληροτράχηλος Σουλιώτης κλαίει παράμερα, άπραγος μπροστά στη μοιραία απαντοχή του τέλους, κρατώντας το αχρηστεμένο από την έλλειψη πολεμοφοδίων και τη σωματική εξασθένιση τουφέκι του.

 

 

Απόσπασμα ΙΙ

Θέμα: Η ομορφιά της ανοιξιάτικης φύσης λειτουργεί ως «πειρασμός». Καλεί τους αγωνιστές να εγκαταλείψουν τον αγώνα για να χαρούν τη ζωή.

 

Στίχοι 1-2: Το Σκηνικό της Άνοιξης

Υπερβολή/Αντίθεση: «Κι όσα άνθια βγαίνουν και καρποί, τόσα άρματα σε κλειούνε». Η ομορφιά της φύσης εξισώνεται σε δύναμη με τα εχθρικά όπλα. Τα όπλα του εχθρού είναι αμέτρητα, όπως αμέτρητα είναι τα άνθη και οι καρποί των δέντρων. Η φύση αποτελεί απειλή για τους πολιορκημένους γιατί τους καλεί να ζήσουν τη ζωή και να εγκαταλείψουν τον αγώνα.

 

 

 

Στίχοι 3-11: Η Κλίμακα της Δημιουργίας (Οι 4 Εικόνες)

Ο Σολωμός περιγράφει τη μαγεία της φύσης σε φθίνουσα κλίμακα (από το μεγάλο στο μικρό, από το έμψυχο στο άψυχο), δείχνοντας ότι τα πάντα μετέχουν στη γιορτή της ζωής.

«Λευκό βουνάκι πρόβατα…»: Εικόνα(οπτική, κινητική και ακουστική) γαλήνης και ομορφιάς.

Υπαλλαγή: Το επίθετο «λευκό» αποδίδεται στο βουνάκι αντί στα πρόβατα, δημιουργώντας μια ενιαία, μαγική εικόνα αντανάκλασης στη θάλασσα.

Το σκουληκάκι: Ακόμα και το πιο ταπεινό ον απολαμβάνει ξένοιαστο την ομορφιά της φύσης και νιώθει απέραντη ευτυχία. Αυτό όμως δεν μπορούν να χαρούν οι άνθρωποι τις κρίσιμες εκείνες ώρες της εξαντλητικής πολιορκίας από τους Τούρκους.

 

 

Στίχοι 12-13: Το δίλημμα

«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει.»

 

 

Ενδεικτική ερμηνευτική προσέγγιση

Στο δεύτερο απόσπασμα, η φύση βρίσκεται στην καλύτερη ώρα ζωής, χαράς, δημιουργίας και έρωτα, σε αντίθεση με τους Μεσολογγίτες που πολιορκούνται ολοένα και στενότερα από τους εχθρούς. Να προσεχτούν οι έξοχες λυρικές περιγραφές και οι λεπτομέρειες, που αναδεικνύουν το γλυκό ζωικό αναβρασμό, ακόμα και στις αμελητέες υπάρξεις («σκουληκάκι») και στη νεκρή φύση («μαύρη πέτρα», «ξερό χορτάρι»). Η συνολική αυτή ανθηρότητα επιτείνει την εσωτερική πάλη στην ανθρώπινη ψυχή, η οποία εμφανίζεται διχασμένη ανάμεσα στη λαχτάρα για ζωή και στην υψηλή συναίσθηση του χρέους, στην αυταπάρνηση και στον ηρωικό θάνατο. Επιβάλλεται ειδικός σχολιασμός στον τελευταίο μεμονωμένο στίχο, με σκοπό την ανάδειξη της δραματικής εσωτερικής σύγκρουσης, η οποία οδηγεί τελικά τους Μεσολογγίτες στην ηρωική έξοδο, παρά τη φαινομενική χαλαρότητα της ψυχής που διαβλέπει εδώ ο ποιητής. Η αναφορά στα παράλληλα κείμενα μπορεί να αποδώσει συγκριτικά στοιχεία, σχετικά με τον τρόπο που ο κάθε ποιητής αντιμετωπίζει την εσωτερική σύγκρουση των ηρώων του

 

 

Εχθρός

Περιγραφή

Νικητής

Φυσικός εχθρός

Τούρκοι/Αιγύπτιοι (Στρατιωτική βία).

Οι Έλληνες (ηθικά), παρότι χάνουν τη μάχη.

Φυσική Ανάγκη

Πείνα, δίψα, εξάντληση (σωματική κατάρρευση).

Το πνεύμα (η θέληση υπερισχύει του σώματος).

Ο Πειρασμός (Φύση)

Η ομορφιά της Άνοιξης που καλεί σε ζωή (Ψυχολογικός πόλεμος).

Η ελεύθερη βούληση (επιλέγουν το χρέος απέναντι στην πατρίδα αντί της ζωής).

 

 

 

Τεχνοτροπία & Γλώσσα

 

 

 

Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok

Exit mobile version