Αδίδακτο κείμενο: Ξενοφῶν, Ἱέρων, κεφ. 5, §§ 1-2
Ξενοφῶν, Ἱέρων, κεφ. 5, §§ 1-2
(έκδ. του Marchant, E.C. Οξφόρδη: Clarendon Press, 1920, ανατ. 1969) Ο Ιέρωνας, τύραννος των Συρακουσών, στον διάλογό του με τον ποιητή Σιμωνίδη παραθέτει όλα τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι τύραννοι παρουσιάζουν αντιφάσεις στα συναισθήματα και τη συμπεριφορά τους.
Χαλεπὸν δ’ ἐρῶ σοι καὶ ἄλλο πάθημα, ὦ Σιμωνίδη, τῶν τυράννων. Γιγνώσκουσι μὲν γὰρ οὐδὲν ἧττον τῶν ἰδιωτῶν τοὺς ἀλκίμους τε καὶ σοφοὺς καὶ δικαίους. Τούτους δ’ ἀντὶ τοῦ ἄγασθαι φοβοῦνται, τοὺς μὲν ἀνδρείους, μή τι τολμήσωσι τῆς ἐλευθερίας ἕνεκεν, τοὺς δὲ σοφούς, μή τι μηχανήσωνται, τοὺς δὲ δικαίους, μὴ ἐπιθυμήσῃ τὸ πλῆθος ὑπ’ αὐτῶν προστατεῖσθαι. Ὅταν δὲ τοὺς τοιούτους διὰ τὸν φόβον ὑπεξαιρῶνται, τίνες ἄλλοι αὐτοῖς καταλείπονται χρῆσθαι ἀλλ’ ἢ οἱ ἄδικοί τε καὶ ἀκρατεῖς καὶ ἀνδραποδώδεις; Οἱ μὲν ἄδικοι πιστευόμενοι, διότι φοβοῦνται ὥσπερ οἱ τύραννοι τὰς πόλεις μήποτε ἐλεύθεραι γενόμεναι ἐγκρατεῖς αὐτῶν γένωνται, οἱ δ’ ἀκρατεῖς τῆς εἰς τὸ παρὸν ἐξουσίας ἕνεκα, οἱ δ’ ἀνδραποδώδεις, διότι οὐδ’ αὐτοὶ ἀξιοῦσιν ἐλεύθεροι εἶναι. Χαλεπὸν οὖν καὶ τοῦτο τὸ πάθημα ἔμοιγε δοκεῖ εἶναι, τὸ ἄλλους μὲν ἡγεῖσθαι ἀγαθοὺς ἄνδρας, ἄλλοις δὲ χρῆσθαι ἀναγκάζεσθαι. Ἔτι δὲ φιλόπολιν μὲν ἀνάγκη καὶ τὸν τύραννον εἶναι· ἂνευ γὰρ τῆς πόλεως οὔτ’ ἂν σῴζεσθαι δύναιτο οὔτ’ εὐδαιμονεῖν· ἡ δὲ τυραννὶς ἀναγκάζει καὶ ταῖς ἑαυτῶν πατρίσιν ἐνοχλεῖν. ———-
- ὁ ἄλκιμος: ο γενναίος, ο δυνατός
- ἄγαμαί τι: θαυμάζω, επιδοκιμάζω κάτι
- προστατέομαι, -οῦμαι ὑπό τινος: κυβερνώμαι, διοικούμαι από κάποιον
- ὑπεξαιροῦμαι: απομακρύνω κάποιον
- ὁ ἀνδραποδώδης: ο δουλικός, ο δουλοπρεπής
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Γ1. Να μεταφράσετε στη Νέα Ελληνική το απόσπασμα: «Χαλεπὸν δ’ ἐρῶ … ἀκρατεῖς καὶ ἀνδραποδώδεις;»
Μονάδες 20
Γ2. Γιατί ο τύραννος, αν και είναι αναγκασμένος να αγαπά την πόλη του, τελικά βλάπτει την πατρίδα του;
Μονάδες 10
Γ3. α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους των ουσιαστικών:
πάθημα: γενική πληθυντικού
ἄνδρας: κλητική ενικού
ἡ τυραννὶς: κλητική ενικού
τῆς πόλεως: δοτική πληθυντικού
ταῖς πατρίσιν: ονομαστική ενικού
β. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους των ρημάτων:
Γιγνώσκουσι: το β´ ενικό της προστακτικής στον αόριστο β´
γένωνται: το β´ ενικό της προστακτικής στον ίδιο χρόνο
ἀξιοῦσιν: το απαρέμφατο ενεστώτα
δύναιτο: το γ´ πληθυντικό του παρατατικού
ἐρῶ: το απαρέμφατο του αορίστου β´
Γ4. α. «Τούτους δ’ ἀντὶ τοῦ ἄγασθαι φοβοῦνται … πλῆθος ὑπ’ αὐτῶν προστατεῖσθαι»: Στην παραπάνω περίοδο να εντοπίσετε και να καταγράψετε τις προτάσεις που δηλώνουν φόβο (μονάδες 3) και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς τους (μονάδες 2).
β. Να προσδιορίσετε την κύρια συντακτική λειτουργία των υπογραμμισμένων λέξεων/φράσεων του κειμένου:
τυράννων: είναι …………………………………………. στο ……………………….
ἰδιωτῶν: είναι ……………………………………….…….. στο ……………………
τῆς ἐλευθερίας ἕνεκεν: είναι ………………………………στο ……………………..
αὐτῶν: είναι …………………………………………….. στο ……………………
ἑαυτῶν: είναι ………………………………………..…… στο ………………….
(μονάδες 5)
Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Γ1. Θα σου πω κι ένα άλλο δυσάρεστο πάθημα, Σιμωνίδη, των τυράννων. Αυτοί δηλαδή ξέρουν πολύ καλά και τους σεμνούς και τους σοφούς και τους δίκαιους από τους πολίτες. Αυτούς τους φοβούνται περισσότερο παρά τους θαυμάζουν τους ανδρείους, μήπως και τολμήσουν κάτι για χάρη της ελευθερίας· τους σοφούς μήπως και μηχανευτούν κάτι τους δίκαιους, μήπως επιθυμήσει ο λαός να τον κυβερνήσουν αυτοί. Κι όταν οι τύραννοι από το φόβο τους σκοτώσουν αυτούς, ποιοι άλλοι θα τους μείνουν για να τους χρησιμοποιούν εκτός από τους άδικους, τους ανήθικους και τους δουλοπρεπείς;
Γ2. Επειδή η εξουσία της τυραννίας τον αναγκάζει, για να διατηρηθεί και να ευδαιμονήσει, να ενεργεί με τρόπους που ενοχλούν και ζημιώνουν την ίδια του την πόλη(ἡ δὲ τυραννὶς ἀναγκάζει καὶ ταῖς ἑαυτῶν πατρίσιν ἐνοχλεῖν), παρόλο που χωρίς αυτήν δεν θα μπορούσε να υπάρξει(ἂνευ γὰρ τῆς πόλεως οὔτ’ ἂν σῴζεσθαι δύναιτο οὔτ’ εὐδαιμονεῖν).
Γ3. α.
πάθημα: παθημάτων
ἄνδρας: ἄνερ
ἡ τυραννὶς: (ὦ) τυραννί
τῆς πόλεως: ταῖς πόλεσι
ταῖς πατρίσιν: ἡ πατρίς
β.
Γιγνώσκουσι: γνῶθι
γένωνται: γενοῦ
ἀξιοῦσιν: ἀξιοῦν
δύναιτο: ἐδύναντο
ἐρῶ: εἰπεῖν
Γ4α. μή τι τολμήσωσι τῆς ἐλευθερίας ἕνεκεν: είναι δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση.
μή τι μηχανήσωνται: είναι δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση.
μὴ ἐπιθυμήσῃ τὸ πλῆθος ὑπ’ αὐτῶν προστατεῖσθαι: είναι δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Και οι τρεις ενδοιαστικές προτάσεις εισάγονται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο «μὴ», διότι δηλώνουν φόβο μήπως γίνει κάτι ανεπιθύμητο κι εκφέρονται με υποτακτική αορίστου («τολμήσωσι», «μηχανήσωνται», «ἐπιθυμήσῃ»), γιατί εκφράζουν φόβο προσδοκώμενο.
β. τυράννων: είναι ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός (γενική υποκειμενική) στο πάθημα.
ἰδιωτῶν: είναι γενική συγκριτική (ως β΄ όρος σύγκρισης) από το επίθετο συγκριτικού βαθμού ἧττον.
τῆς ἐλευθερίας ἕνεκεν: είναι εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ρήμα τολμήσωσι
αὐτῶν: είναι ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός (γενική αντικειμενική) στο ἐγκρατεῖς
ἑαυτῶν: είναι ετερόπτωτος ονοματικός προσδιορισμός (γενική κτητική) στο πατρίσι
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».
Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok
