Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ´ Λυκείου: Η αρχιτεκτονική του λάθους(Κριτήριο αξιολόγησης)

Μανόλης Μαυρακάκης

2 ώρες ago

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ´ Λυκείου: Η αρχιτεκτονική του λάθους(Κριτήριο αξιολόγησης)

Κείμενο 1

Η αρχιτεκτονική του λάθους

Από το βιβλίο του Διονύση Καρατζά «Δια βραχέων», εκδ. Το Δόντι, 2007.

Κείμενο 2

[Η δύναμη του ρυθμού]

Το κείμενο είναι απόσπασμα από τις ταξιδιωτικές εμπειρίες του Νίκου Καζαντζάκη στην Οξφόρδη – Καίμπριτζ, στο βιβλίο ΤΑΞΙΔΕΥΟΝΤΑΣ, ΑΓΓΛΙΑ, εκδ. Ελ. Καζαντζάκη, Αθήνα: 1964 (5^η έκδοση), σ. 149.

Να μάθεις πως υπάρχει μέσα στον άνθρωπο μια δύναμη που νιώθει πιο βαθιά από την καρδιά, βλέπει πιο καθαρά και πιο πέρα από το νου και που δεν έχει όνομα, και μονάχα στην τόλμη, στην ευγένεια και στην αγνότητα γίνεται φανερή, και στην πράξη. Κι αυτή τη δύναμη ν’ αφήσεις να σε οδηγάει και να της έχεις απόλυτη εμπιστοσύνη· και στο θάνατο να σε ρίξει, μην τη ρωτήσεις γιατί· το να το κάνει, θα πει πως έτσι πρέπει.

Τι είναι λοιπόν ρυθμός; Μια κεντρική κίνηση όλο αρμονία, που κυβερνάει το στοχασμό και την πράξη μας. Ένας «αόρατος Μονάρχης» που προστάζει –κι όλα τα στοιχεία, υλικά και πνευματικά, που αποτελούν την εφήμερη ομοσπονδία της ύπαρξής μας, υπακούουν ελεύτερα· ελεύτερα, γιατί ξέρουν πως η προσταγή αυτή είναι η πιο βαθιά τους προσωπική επιθυμία.

Όποιος έχει ρυθμό είναι λυτρωμένος. Ό,τι κι αν κάνει, είναι σωστό, δηλαδή αρμονισμένο με όλη του την ύπαρξη, συνέχεια αλάθευτη του περασμένου ψυχικού καιρού, γόνιμος σπόρος του μελλούμενου. Όποιος έχει ρυθμό δε φοβάται να παραστρατήσει μήτε να παραβεί καμιάν εντολή· γιατί μέσα του δουλεύει ο νομοθέτης, κι η κάθε πράξη δεν είναι πια παρά κύρωση κι εφαρμογή του μέσω του νόμου.

Ο ρυθμός είναι μαγνήτης μέσα στα σπλάχνα μας και τραβά όλα τα ρινίσματα της σάρκας και της ψυχής και τα κρεμάει συνεχτικά στον αγέρα, σαν αδιάσπαστο ακατάλυτο σταφύλι. Ο ρυθμός μονάχα μπορεί να νικήσει την αποσύνθεση και το θάνατο.

Κείμενο 3

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ (απόσπασμα)

Από το βιβλίο με ποιήματα του Γιάννη Ρίτσου «Ποιήματα ΣΤ΄: Τέταρτη διάσταση (1956–1972)» (25η έκδ. Αθήνα: Κέδρος. ΑΘΗΝΑ, ΣΙΚΥΩΝ, ΗΡΑΙΟΝ, ΣΑΜΟΣ, Δεκέμβρης 1966 – Οχτώβρης 1970).

Θαρρώ πως δε μ’ ακούς· — σα να βιάζεσαι. Μα, ναι, όλοι βιαζόμαστε
να σταματήσει ο άλλος, να μιλήσουμε εμείς. Και καθένας μας
μονάχα τα δικά του λόγια ακούει. Τι σημασία έχουν τα λόγια; Μόνο η πράξη
μετριέται και μετράει, — όπως τόνιζες πάντα. […]

Πώς αφήσαμε τις ώρες μας και χάθηκαν, πασχίζοντας ανόητα
να εξασφαλίσουμε μια θέση στην αντίληψη των άλλων. Ούτε ένα
δικό μας δευτερόλεπτο, μέσα σε τόσα μεγάλα καλοκαίρια, να δούμε
τον ίσκιο ενός πουλιού πάνω στα στάχυα — μια μικρή τριήρης
σε μια πάγχρυση θάλασσα· — μπορεί μ’ αυτήν ν’ αρμενίζαμε
για έπαθλα σιωπηλά, για κατακτήσεις πιο ένδοξες. Δεν αρμενίσαμε.

Ώρες ώρες, μου φαίνεται πως είμαι ένας ήσυχος νεκρός που κοιτάζει
εμένα τον ίδιο να υπάρχω· παρακολουθεί με τ’ άδεια του μάτια
την κίνησή μου, τις χειρονομίες μου· […]»

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ Α

ΘΕΜΑ Β

Β1. Να γράψετε στο τετράδιό σας δίπλα στον αριθμό της Στήλης Α το γράμμα από τη Στήλη Β που αντιστοιχεί στην ορθή απάντηση με βάση το περιεχόμενο των αντίστοιχων κειμένων (χωρίς αναφορά σε χωρία των κειμένων):

ΣΤΗΛΗ Α

ΣΤΗΛΗ Β

1. Ποια είναι η βασική αντίφαση που επισημαίνει ο συγγραφέας του Κειμένου 1 σχετικά με τη στάση μας απέναντι στην αρχιτεκτονική των πόλεων;

α. Επαινούμε την ιστορία αλλά μένουμε σε σύγχρονες κατοικίες για λόγους άνεσης.

β. Επενδύουμε στα ιστορικά κέντρα ενώ ταυτόχρονα παραβιάζουμε τις αρχές τους με τις νέες κατασκευές.

γ. Ονειρευόμαστε παραδοσιακά σπίτια αλλά προτιμούμε τα μοντέρνα για λόγους οικονομίας.

δ. Σεβόμαστε τους παλιούς ρυθμούς αλλά δεν τους υιοθετούμε στην πράξη.

2. Ποιον προβληματισμό εκφράζει ο συγγραφέας Κειμένου 1 σχετικά με την έννοια της «οικειότητας» με την πόλη;

α. Ότι οι πολίτες ζουν επιφανειακά και δεν νιώθουν σύνδεση με το χώρο.

β. Ότι οι πολίτες δεν επισκέπτονται πια τις ιστορικές συνοικίες.

γ. Ότι οι πολίτες προτιμούν να χτίζουν στα προάστια λόγω κόστους.

δ. Ότι η οικειότητα είναι πια πολυτέλεια.

3. Τι σημαίνει η φράση «νόσος της εξωστρέφειας και επιδημία του γιγαντισμού του μηδενός»;(Κείμενο 1)

α. Ότι υπερεκτιμάται η εσωτερική αναζήτηση.

β. Ότι κυριαρχεί η ανάγκη για δημόσια εικόνα και εντυπωσιασμό χωρίς ουσία.

γ. Ότι οι άνθρωποι ζουν πιο κοινωνικά απ’ ό,τι στο παρελθόν.

δ. Ότι επικρατεί υπερβολική εσωστρέφεια στην κοινωνία.

4. Τι εννοεί ο συγγραφέας Κειμένου 2 με τη μεταφορά «αόρατος Μονάρχης» όταν αναφέρεται στον ρυθμό;

α. Κάποιον θεό ή εξωτερική δύναμη που ελέγχει τον άνθρωπο.

β. Την εξωτερική επιβολή πειθαρχίας στην καθημερινή ζωή.

γ. Τη βαθιά εσωτερική ηγεσία που καθοδηγεί ελεύθερα την πράξη και τη σκέψη.

δ. Έναν πολιτισμικό κανόνα που ρυθμίζει τη συμπεριφορά.

5. Πώς παρουσιάζει ο Καζαντζάκης(Κείμενο 2) τον ρυθμό ως μέσο λύτρωσης του ανθρώπου;

α. Ως καταφύγιο στην τέχνη και στην έκφραση.

β. Ως αντίσταση στη ρουτίνα της καθημερινότητας.

γ. Ως τρόπο να αποφεύγει τα λάθη.

δ. Ως ενσυνείδητη εναρμόνιση του εσωτερικού κόσμου με τις πράξεις.

Μονάδες 15

Β2. α. «…μην τη ρωτήσεις γιατί· το να το κάνει, θα πει πως έτσι πρέπει.» (1^η παράγραφος)

«Τι είναι λοιπόν ρυθμός;» (2^η παράγραφος)

«αόρατος Μονάρχης» (2^η παράγραφος)

Να σχολιάσεις με συντομία το επικοινωνιακό αποτέλεσμα των παραπάνω σημείων στίξης στο Κείμενο 2 (μονάδες 6)

β. Στη δεύτερη παράγραφο του Κειμένου 1 συναντάμε, ανάμεσα στα άλλα, μια αντίθεση. Ποια είναι αυτή (μονάδες 2) και τι εκφράζει, αν λάβουμε υπόψη τα συμφραζόμενα που ακολουθούν (μονάδες 2);

Μονάδες 10

Β3. Στο Κείμενο 2 ο συγγραφέας προσπαθεί να παρακινήσει και να ευαισθητοποιήσει τον δέκτη προς μια ορισμένη στάση ζωής. Να βρεις πέντε γλωσσικές επιλογές που υπηρετούν την παραπάνω στόχευση.

Μονάδες 10

ΘΕΜΑ Γ

Ποιο είναι το βασικό ερώτημα που αναδεικνύεται στο Κείμενο 3; Να απαντήσεις αξιοποιώντας τρεις σχετικούς κειμενικούς δείκτες. Γιατί οι διαπιστώσεις στις οποίες προβαίνει ο αφηγητής είναι επίκαιρες στις μέρες μας; (150 περίπου λέξεις)

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ Δ

Ο συγγραφέας του Κειμένου 1 αναρωτιέται αν τα λάθη του σύγχρονου ανθρώπου μπορούν τελικά να τον οδηγήσουν στην αυτογνωσία και στην αναζήτηση της αλήθειας. Με αφορμή αυτή τη σκέψη, να γράψετε ένα άρθρο περίπου 350 λέξεων για τη σχολική εφημερίδα, στο οποίο:

να σχολιάσετε την άποψη ότι ακόμη και το λάθος μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο αυτογνωσίας για τον άνθρωπο και
στη συνέχεια να εξετάσετε σε ποιο βαθμό η σύγχρονη κουλτούρα της τελειότητας και του «αλάθητου» ενισχύει τον φόβο της αποτυχίας στους νέους.

Μονάδες 30

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».