Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ιστορική γνώση (Κριτήριο αξιολόγησης)
Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο
Χαιρετισμός του Υπουργού Παιδείας, Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας της Κύπρου κ. Πρόδρομου Προδρόμου στις Τελετές Βράβευσης του Διαγωνισμού «200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821: Αναδιφώ το παρελθόν, ενατενίζω το μέλλον, χθες» στις 22-05-2021. Αντλήθηκε στις 25.12.2021 από τον ιστότοπο: https://www.pio.gov.cy/ .
[…]
Κυρίες και κύριοι,
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν είναι μόνο το μεγάλο ορόσημο για τον σύγχρονο Ελληνισμό. Αλλά υπήρξε το σημαντικότερο ιστορικό γεγονός της εποχής της. Ήταν η πρώτη επανάσταση μετά τη λαμπρή Γαλλική Επανάσταση, που εμπνεόμενη από τις ίδιες εκείνες αρχές και αξίες του φιλελευθερισμού και των δικαιωμάτων του σύγχρονου ανθρώπου, της δικαιοσύνης και της ισότητας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και του σεβασμού της εθνικής υπόστασης, ταυτότητας και συνείδησης, οδήγησε μετά από αιώνες στην απελευθέρωση ενός έθνους και του λαού και στη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού κράτους. Δεν ήταν επομένως μόνο ένα σπουδαίο εθνικό γεγονός, αλλά ήταν και μια μεγάλη στιγμή και καμπή στην ευρωπαϊκή ιστορία. Η οποία άνοιξε δρόμο και ενέπνευσε στη συνέχεια και άλλες ανάλογες απελευθερωτικές κινήσεις.
Δικαίως θαυμάζουμε και τιμούμε τα ιστορικά περιστατικά που οδήγησαν στην αποτίναξη του τουρκικού ζυγού. Τη γενναιότητα και την πατριωτική αφοσίωση, όπως και την αυταπάρνηση και τον ηρωισμό των θρυλικών αγωνιστών. Με δέος πάντα αντικρίζουμε την πραγμάτωση της σοφής ρήσης του στρατηγού Μακρυγιάννη, ότι εκείνο που μετρά δεν είναι οι αριθμοί και το πλήθος. Αλλά με φρόνημα, αποφασιστικότητα και θέληση οι ολίγοι μπορούν να κερδίσουν την ελευθερία τους απέναντι στο πλήθος και την υπεροπλία κατακτητών και σφετεριστών.
Ταυτόχρονα, όμως, πάντα θυμόμαστε ότι στην πορεία εκείνη της Παλιγγενεσίας, μαζί με τους ηρωικούς αγώνες που έκαναν μορφές αγωνιστών και ηρώων να ξεχωρίζουν και να μένουν στη συλλογική μας μνήμη, αναδύθηκε και η πνευματική ανάταση των Ελλήνων. Ως προϋπόθεση της Επανάστασης λειτούργησε ο Ελληνικός Διαφωτισμός που αναπτύχθηκε στον ευρύτερο ευρωπαϊκό χώρο. Με μορφές όπως ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Ρήγας Φεραίος.
Απανταχού ο Ελληνισμός γιορτάζει τη 200στή επέτειο της Εθνικής Επανάστασης με τη λαμπρότητα που της ταιριάζει. […] Ανάμεσα σε όλες τις εκδηλώσεις που έχουμε προγραμματίσει, ξεχωρίζω αυτή τη σεμνή τελετή απονομής των βραβείων για τους μαθητικούς διαγωνισμούς. Μπορεί να πρόκειται για μια σχετικά λιτή τελετή, όμως τα ποιήματα και τα γραπτά, όπως και οι εικαστικές ή οπτικοακουστικές δημιουργίες των παιδιών δίνουν ιδιαίτερη λάμψη. Μετατρέπουν τη σκηνή αυτού του θεάτρου σε πηγή φωτός. Γεμίζουν την καρδιά και τη ψυχή μας με το βαθύτερο νόημα που ψηλαφούμε μέσα από τον εορτασμό της επετείου.
Οι μαθήτριες και οι μαθητές που συμμετείχαν στον Διαγωνισμό αποτύπωσαν τις ιδέες, τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους σε κειμενικό είδος της επιλογής τους και αξιοποίησαν τις καλλιτεχνικές και δημιουργικές δεξιότητες τους μέσα από ποικίλες μορφές έκφρασης: δοκίμιο, ποίημα, διήγημα, παραμύθι, άρθρο, ερευνητική εργασία, πολυτροπικό κείμενο, τραγούδι, εικαστική δημιουργία, δραματοποίηση. Με τις πρωτότυπες δημιουργίες τους τα παιδιά αντιλήφθηκαν βιωματικά τη διαχρονικότητα και την οικουμενικότητα των μηνυμάτων από τους αγώνες του Ελληνισμού γενικότερα και του Κυπριακού Ελληνισμού ειδικότερα. Ανέδειξαν την αξία της συλλογικής μνήμης σε θέματα που αφορούν τόσο στην Επανάσταση του 1821 όσο και στους αγώνες της Κύπρου για ελευθερία, καθώς και στην πορεία ανάπτυξης της μεγαλονήσου. Με την ευκαιρία, βεβαίως, υπογραμμίσθηκε η μνήμη και η ανάγκη απελευθέρωσης της κατεχόμενης πατρίδας μας. […]
Θερμά συγχαρητήρια εκφράζω, τέλος, και προς τα μέλη της οργανωτικής επιτροπής για την άρτια διοργάνωση και για τη συμβολή τους στην αποτελεσματική υλοποίηση αυτής της επετειακής εκδήλωσης.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Α1. α) Ποια ήταν η επίδραση των ευρωπαϊκών κινημάτων στην Ελληνική Επανάσταση σύμφωνα με τον ομιλητή και πώς ο ίδιος τεκμηριώνει τη σημασία του αγώνα πέρα από τα ελληνικά σύνορα;
β) Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ), με βάση το περιεχόμενο του κειμένου:
- Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 αποτέλεσε ένα μεμονωμένο εθνικό γεγονός χωρίς καμία επιρροή στην ευρωπαϊκή ιστορία.
- Οι αρχές του φιλελευθερισμού και τα δικαιώματα του ανθρώπου αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για τον επαναστατημένο ελληνισμό.
- Σύμφωνα με τη ρήση του Μακρυγιάννη, η έκβαση ενός αγώνα για την ελευθερία κρίνεται αποκλειστικά από την αριθμητική υπεροχή των αντιπάλων.
- Ο Ελληνικός Διαφωτισμός θεωρείται από τον ομιλητή ως μια απαραίτητη προϋπόθεση για την πραγμάτωση της Επανάστασης.
- Η τελετή απονομής βραβείων στους μαθητές χαρακτηρίζεται από τον ομιλητή ως μια εκδήλωση που στερείται ιδιαίτερου νοήματος λόγω της λιτότητάς της.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
Α2. α) Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από ομιλία. Να εντοπίσετε και να καταγράψετε τρία (3) στοιχεία προφορικότητας που χρησιμοποιεί ο ομιλητής.
β) επομένως, Ταυτόχρονα, όπως, όμως, βεβαίως. Τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις/φράσεις που συμβάλλουν στη συνοχή του κειμένου;
γ) Με τις πρωτότυπες δημιουργίες τους τα παιδιά αντιλήφθηκαν βιωματικά τη διαχρονικότητα και την οικουμενικότητα των μηνυμάτων
- Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;
- Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή.
δ) δικαιοσύνη, ισότητα. Για κάθε μία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να δημιουργήσετε μία πρόταση που θα φανερώνει τη σημασία τους.
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Α3. Σε μια εκδήλωση του σχολείου σου για την επέτειο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, εκφωνείς μία ομιλία προς τους καθηγητές και τους συμμαθητές σου, στην οποία εξηγείς για ποιους λόγους θεωρείς αναγκαία την ιστορική γνώση από τους νέους για την πορεία στο μέλλον και να προτείνεις τρόπους με τους οποίους στο σχολείο μπορεί αυτή η ιστορική γνώση να καλλιεργηθεί. (200-250 λέξεις)
Μονάδες 20
Β. Λογοτεχνικό κείμενο
ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ (1947- )
Θα υπογράφω Λουί
Το μυθιστόρημα «Θα υπογράφω Λουί» (έκδοση 1993) πραγματεύεται τον αιώνιο ρομαντισμό του έρωτα και της Επανάστασης, βασισμένο στη ζωή του Aνδρέα Pηγόπουλου, ο οποίος γεννήθηκε έξω από την Πάτρα στο καράβι που διέσωζε τους δικούς του την ημέρα που ξέσπασε η Επανάσταση του 1821. Το κείμενο έχει τη μορφή γραμμάτων προς τη γυναίκα που υπήρξε η κρυφή του αγαπημένη.
[…] Η θυγατέρα τους, αδερφή του πατέρα μου, αναχώρησε με ένα προικοσύμφωνο, που διαβεβαίωνε ότι η νύφη συνοδευόταν από ένα μεγάλο σταφιδάμπελο, κινητά, ρούχα και χίλια γρόσια. Προφανώς όχι για ένα θαλασσινό ταξίδι, μα για να συνεχίσει το χερσαίο ταξίδι της ζωής της παντρεμένη με τον επιλεγμένο γαμπρό, γόνον μια ένδοξης, κι εξίσου παλιάς οικογένειας. Είχε δώσει έναν ηγέτη στα Ορλωφικά, ο οποίος είχε απαθανατισθεί σε κείμενο του δέκατου όγδοου αιώνα […]. Και από τούτη την οικογένεια αρκετοί είχανε μπει στη Φιλική[1]. Ένας έδωσε τρεις χιλιάδες γρόσια[2] τις παραμονές της Επανάστασης.
Η γιαγιά μου πέθανε αργότερα σε μιαν έξαρση της ελονοσίας. Ο παππούς δεν αμέλησε να την ακολουθήσει με μικρή καθυστέρηση, γεγονός που δεν του επέτρεψε να της πάει την είδηση για τον ξεσηκωμό και την ταυτόχρονη είδηση για τη γέννηση του εγγονού της. Ο πατέρας μου κράτησε τα οικογενειακά κτήματα και το εμπόριο, μετατρέποντας το μεγαλύτερο μέρος του σε εμπόριο δερμάτων. Έστελνε στο Λιβόρνο και την Τεργέστη. Αλλά κατά τη διάρκεια του Αγώνα[3] έγινε έφορος του Αχαϊκού Διευθυντηρίου, που για ένα διάστημα είχε αναλάβει τη διακυβέρνηση του τόπου με δικές του σημαίες, σφραγίδες και εμβλήματα. Από τα χέρια του πέρασαν μεγάλα χρηματικά ποσά. Αργότερα χαιρόταν ότι είχε διασώσει την καταγραφή τους. Είχα λιγάκι μεγαλώσει και τον θυμάμαι να μου έδειχνε το κατάστιχο. Το άνοιγε και μου διάβαζε τα δάνεια και τις χρηματοδοτήσεις του Αγώνα. Ο νους μου πήγαινε σε ιερείς και ψαλμωδίες. Ακούγοντας την μονότονη απαρίθμηση έβλεπα το χέρι του να μαρμαρώνει πάνω στο βαρύ βιβλίο, και μόνο σαν γυρνούσε τη σελίδα να ματαγίνεται[4] το άσπρο χέρι ενός ανθρώπου της καταγραφής. […]
Εκ των υστέρων δεν μπορώ να πω αν η μικρή τελετή είχε άλλη σημασία, παρεκτός τη μύηση του γιου από τον πατέρα στην υπόθεση της πατρίδας. Οι λέξεις του κατάστιχου επικύρωναν τον προορισμό, που μου είχε -καθώς πίστευα- επιβληθεί με τη σαφήνεια που έχουν στα παραμύθια τα φυσικά φαινόμενα, την ώρα που γεννιέται ένα τραγικός βασιλιάς. […]
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Β1. Ποιες ήταν οι συγκεκριμένες εμπορικές δραστηριότητες του πατέρα του αφηγητή και σε ποιες πόλεις του εξωτερικού έστελνε τα εμπορεύματά του;
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
Β2.α) Να αναφερθείτε στο είδος του αφηγητή της ιστορίας (χαρακτηρισμός, ρηματικό πρόσωπο, εστίαση).
β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία προσωποποίηση, μια αντίθεση και μία επανάληψη.
Μονάδες 15
Β3. Να ερμηνεύσεις με βάση στοιχεία που δίνει το λογοτεχνικό κείμενο τη διάθεση που δείχνει ο ήρωας του κειμένου για την Επανάσταση. Πιστεύεις ότι είναι δικαιολογημένο να δείχνει ενδιαφέρον ένα μικρό παιδί για έναν ένοπλο αγώνα; Να καταγράψεις την απάντηση σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.
Μονάδες 20
[1] Φιλική Εταιρεία: μυστική οργάνωση για την προετοιμασία της Ελληνικής Επανάστασης.
[2] Νόμισμα της εποχής
[3] Αγώνας: Ελληνική Επανάσταση.
[4] Ματαγίνεται: ξαναγίνεται.