Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ο ρόλος του θεάτρου (Κριτήριο αξιολόγησης)

Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ο ρόλος του θεάτρου (Κριτήριο αξιολόγησης)

Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο

Το θέατρο στην Αρχαία Μακεδονία

Το κείμενο είναι απόσπασμα δημοσιευμένου άρθρου της Καθηγήτριας Αρχαιολογίας στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Στέλλας Δρούγου στο περιοδικό Φιλόλογος, Θεσσαλονίκη, 2008, σ. 586-592. (διασκευή)

 

[…] Είναι φανερό ότι το μεγάλο -σχεδόν κοσμοϊστορικό – γεγονός της ανάπτυξης του θεάτρου στην Αττική κατά τον 5^οπροχριστιανικό αιώνα, διαδίδεται στο τέλος του ίδιου αιώνα και στην διάρκεια του 4^ου αι. π.Χ., και υιοθετείται από τον ελληνικό κόσμο σε ολόκληρη την έκτασή του, από τις Συρακούσες έως τη Μακεδονία. Τα θεατρικά έργα των μεγάλων Αθηναίων τραγικών ακούγονται σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, εμφανίζονται νέοι ποιητές και νέα θεατρικά έργα, όπως μαρτυρούν οι αρχαίες γραπτές πηγές. […]

            Η οικοδόμηση του λίθινου διονυσιακού θεάτρου στους βόρειους πρόποδες του βράχου της αθηναϊκής ακρόπολης κατά τη διάρκεια της θητείας του άρχοντα Λυκούργου (338 π.Χ.) αποτελεί ένα σημαντικό γεγονός για την ιστορία του θεάτρου, όχι μόνο για την ίδια την οικοδομική – αρχιτεκτονική του άποψη, αλλά γενικότερα για την ιστορίας της δραματικής δημιουργίας.

            Πολύ γρήγορα προς το τέλος του 4^ου αι. π.Χ., οικοδομούνται λίθινα θέατρα σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο και ο αριθμός τους αυξάνεται στον 3^ο αι. π.Χ. εξυπηρετώντας τόσο το καλλιτεχνικό έργο όσο και τις πολιτικές ανάγκες των πόλεων […]. Στη Μακεδονία, στην παλιά πρωτεύουσα, την πόλη των Αιγών, αρχίζει να οικοδομείται ένα μεγάλο λίθινο θέατρο […]. Εκεί συγκεντρώνονται οι αντιπρόσωποι όλων των ελληνικών πόλεων με αφορμή τους γάμους της κόρης του Φιλίππου με τον Αλέξανδρο της Ηπείρου. Στην πραγματικότητα ο Μακεδόνας βασιλιάς επιδιώκει με τη συγκέντρωση αυτή μια επίδειξη δύναμης, καθώς ετοιμάζεται να εκστρατεύσει κατά της Ασίας. Με αφορμή αυτούς τους γάμους, οι αντιπρόσωποι των ελληνικών πόλεων και οι Μακεδόνες προσκεκλημένοι ζούνε μέσα στο θέατρο των Αιγών λαμπρές γιορτές, αλλά τελικά και τα δραματικά γεγονότα της δολοφονίας του Φιλίππου και πιθανώς την ανακήρυξη του γιου του Αλέξανδρου ως βασιλιά της Μακεδονίας. […]

Η εικόνα, που γίνεται συνεχώς και περισσότερο πλούσια, αποδεικνύει κυρίως τη σημασία του θεάτρου για την αρχαία κοινωνία, στην περίπτωσή μας των πόλεων της Μακεδονίας. Με την έλευση των Ρωμαίων, δίπλα στα θέατρα οικοδομούνται τα ωδεία, ενώ η κωμωδία επεκτείνει την ισχύ της σε νέες μορφές διασκέδασης, τους μίμους, τα παιχνίδια κ.λ.π., όπως ακριβώς συμβαίνει σε όλες τις πόλεις των ελληνιστικών βασιλείων και σε όλες τις πόλεις του ελληνιστικού κόσμου. Τελικά, αποδεικνύεται το θέατρο ως ένα από τα σπουδαιότερα γεγονότα του πολιτισμού και της παιδείας για ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο. […]

 

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1^η δραστηριότητα

Α1. α) Στο τέλος του κειμένου η συγγραφέας επισημαίνει: «Τελικά, αποδεικνύεται το θέατρο ως ένα από τα σπουδαιότερα γεγονότα του πολιτισμού και της παιδείας για ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.» Να εντοπίσεις και να καταγράψεις τρεις αναφορές στο κείμενο, οι οποίες επιβεβαιώνουν το παραπάνω συμπέρασμα για το αρχαίο θέατρο.

β) Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ), με βάση το περιεχόμενο του κειμένου:

1. Η ανάπτυξη του θεάτρου στην Αττική κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα παρέμεινε τοπικό γεγονός και δεν επηρέασε την υπόλοιπη Ελλάδα.
2. Η οικοδόμηση του λίθινου διονυσιακού θεάτρου στην Αθήνα έγινε επί άρχοντα Λυκούργου (338 π.Χ.).
3. Τα λίθινα θέατρα που χτίστηκαν στον ελληνικό κόσμο εξυπηρετούσαν αποκλειστικά και μόνο καλλιτεχνικές ανάγκες.
4. Στο θέατρο των Αιγών έλαβαν χώρα ιστορικά γεγονότα, όπως η δολοφονία του Φιλίππου Β’.
5. Με την έλευση των Ρωμαίων, η κωμωδία επεκτάθηκε σε νέες μορφές διασκέδασης, όπως οι μίμοι.

 

Μονάδες 15

2^η δραστηριότητα

Α2. α) Στην τρίτη παράγραφο του κειμένου να επισημάνεις δύο λέξεις/λεκτικά σύνολα μεταξύ των επιμέρους περιόδων της που εξασφαλίζουν τη συνοχή της. Να εξηγήσεις σύντομα πώς υποστηρίζουν αυτές οι λέξεις την σύνδεση των νοημάτων στην παράγραφο.

β) Να γράψετε ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου: οικοδόμηση, συγκεντρώνονται, έλευση, ισχύ, σπουδαιότερα.

γ) Να γράψετε ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου: φανερό, υιοθετείται, γενικότερα, αυξάνεται, σημαντικό.

Μονάδες 15

3^η δραστηριότητα

Α3. Σε ένα άρθρο στην εφημερίδα του σχολείου σου, να παρουσιάσεις, αξιοποιώντας τις πληροφορίες του κειμένου, τον ρόλο που είχε το θέατρο στη ζωή των ανθρώπων στο ιστορικό μας παρελθόν. Σήμερα ποιο ρόλο έχει το θέατρο στη ζωή των ανθρώπων, κατά τη γνώμη σου; (200-250 λέξεις)

 

Μονάδες 20

 

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

ΛΟΡΕΝΤΖΟΣ ΜΑΒΙΛΗΣ (1860-1912)

Καλλιπάτειρα

Στην Αρχαία Ελλάδα ο νόμος απαγόρευε στις γυναίκες να παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες, αλλά η Καλλιπάτειρα παραβίασε αυτόν τον νόμο. Οι Ελλανοδίκες, οι ανώτατοι κριτές και δικαστές των Αρχαίων Ολυμπιακών Αγώνων την συλλαμβάνουν να παραβιάζει τον νόμο. Το ποίημα Καλλιπάτειρα το έγραψε ο Λορέντζος Μαβίλης στα 1899 και ανήκει στη συλλογή Τα Ποιήματα, ‘Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη.

 

Αρχόντισσα Ροδίτισσα, πώς μπήκες;

Γυναίκες διώχνει μια συνήθεια αρχαία

εδώθε[1]. – Έχω εν’ ανίψι, τον Ευκλέα,

τρί’ αδέρφια, γιο πατέρα ολυμπιονίκες·

 

να με αφήσετε πρέπει, Ελλανοδίκες,

κι εγώ να καμαρώσω μες στα ωραία

κορμιά, που για τ’ αγρίλι[2] του Ηρακλέα

παλεύουν, θιαμαστές[3] ψυχές αντρίκιες.

 

Με τις άλλες γυναίκες δεν είμ’ όμοια·

στον αιώνα το σόι μου θα φαντάζει

με της αντρειάς τα αμάραντα προνόμια.

 

Με μάλαμα[4] γραμμένος το δοξάζει

σ’ αστραφτερό κατεβατό μαρμάρου[5]

ύμνος χρυσός τ’ αθάνατου Πινδάρου[6]!

 

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1^η δραστηριότητα

Β1. Για ποιο λόγο, σύμφωνα με το λογοτεχνικό κείμενο, η Καλλιπάτειρα μπήκε στον χώρο των Ολυμπιακών Αγώνων, αν και αυτό απαγορευόταν;

Μονάδες 15

2^η δραστηριότητα

 

Β2. Να εντοπίσεις δύο γλωσσικές επιλογές με τις οποίες επιτυγχάνεται η διαλογική μορφή του ποιήματος και να εξηγήσεις τον λόγο για τον οποίο, κατά τη γνώμη σου, επέλεξε ο ποιητής αυτή τη μορφή για το ποίημά του. 

 

β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία μεταφορά, μια εικόνα και ένα ασύνδετο σχήμα.

Μονάδες 15

3^η δραστηριότητα

Β3. Να ερμηνεύσεις, με βάση στοιχεία που δίνει το λογοτεχνικό κείμενο, τη διάθεση της Καλλιπάτειρας, όταν μπαίνει στον χώρο των Ολυμπιακών Αγώνων παράνομα. Είναι δικαιολογημένη η παρανομία της, κατά τη γνώμη σου; Ποια συναισθήματα σού γεννά το θάρρος της Καλλιπάτειρας; Να καταγράψεις την απάντηση σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.

Μονάδες 20

 

 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Β. Μη Λογοτεχνικό κείμενο

 

1^η δραστηριότητα

Α1. α)

1. «Τα θεατρικά έργα των μεγάλων Αθηναίων τραγικών ακούγονται σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο, εμφανίζονται νέοι ποιητές και νέα θεατρικά έργα».
2. «Πολύ γρήγορα προς το τέλος του 4ου αι. π.Χ., οικοδομούνται λίθινα θέατρα σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο και ο αριθμός τους αυξάνεται στον 3ο αι. π.Χ. εξυπηρετώντας τόσο το καλλιτεχνικό έργο όσο και τις πολιτικές ανάγκες των πόλεων».
3. «Με την έλευση των Ρωμαίων, δίπλα στα θέατρα οικοδομούνται τα ωδεία, ενώ η κωμωδία επεκτείνει την ισχύ της σε νέες μορφές διασκέδασης, τους μίμους, τα παιχνίδια κ.λ.π.,[…]»

 

β)

1. Λάθος
2. Σωστό
3. Λάθος
4. Σωστό
5. Σωστό

 

2^η δραστηριότητα

Α2. α) Εκεί συγκεντρώνονται οι αντιπρόσωποι όλων των ελληνικών πόλεων με αφορμή τους γάμους της κόρης του Φιλίππου με τον Αλέξανδρο της Ηπείρου.

1. «Στην πραγματικότητα ο Μακεδόνας βασιλιάς επιδιώκει με τη συγκέντρωση αυτή μια επίδειξη δύναμης, καθώς ετοιμάζεται να εκστρατεύσει κατά της Ασίας.»
2. «Με αφορμή αυτούς τους γάμους οι αντιπρόσωποι των ελληνικών πόλεων και οι Μακεδόνες προσκεκλημένοι ζούνε μέσα στο θέατρο των Αιγών λαμπρές γιορτές, […]»

Λέξεις/λεκτικά σύνολα: με τη συγκέντρωση αυτή και αυτούς τους γάμους, εξασφαλίζουν τη συνοχή με επανάληψη των λέξεων συγκεντρώνονται και τους γάμους που αναφέρονται στην πρόταση που προηγείται, καθώς και ταυτόχρονη χρήση της αντωνυμίας σε καθεμιά περίπτωση αυτή, αυτούς, εξηγώντας τι εξυπηρετούσαν η συγκέντρωση και οι γάμοι μέσα στο θέατρο.

 

β) οικοδόμηση: χτίσιμο, συγκεντρώνονται: μαζεύονται, έλευση: ερχομός, ισχύ: δύναμη, σπουδαιότερα: σημαντικότερα.

γ) φανερό: κρυφό, υιοθετείται: απορρίπτεται, γενικότερα: ειδικότερα, αυξάνεται: μειώνεται, σημαντικό: ασήμαντο.

3^η δραστηριότητα

 

3^η δραστηριότητα

Α3.

Το Θέατρο: Από την αρχαία αγορά στη σύγχρονη πραγματικότητα

Η ανάπτυξη του αρχαίου ελληνικού θεάτρου υπήρξε ένα κοσμοϊστορικό γεγονός που σφράγισε τον πολιτισμό μας. Από τον 5ο π.Χ. αιώνα στην Αττική μέχρι την εξάπλωσή του σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο και τη Μακεδονία, το θέατρο δεν αποτέλεσε απλώς μια μορφή διασκέδασης, αλλά έναν θεμελιώδη θεσμό της δημόσιας ζωής.

Στο ιστορικό μας παρελθόν, ο ρόλος του θεάτρου ήταν πολυδιάστατος. Αρχικά, λειτουργούσε ως ένας δημόσιος χώρος πολιτικής προβολής και συλλογικής έκφρασης, όπου οι πολίτες συγκεντρώνονταν για να μοιραστούν κοινές αξίες. Παράλληλα, διέθετε έναν βαθιά παιδαγωγικό χαρακτήρα, στοχεύοντας στην ηθικοποίηση και την πολιτικοποίηση των ανθρώπων μέσα από τη δραματική ποίηση. Ήταν το κέντρο της καλλιτεχνικής δημιουργίας, συνδυάζοντας την ψυχαγωγία με τον προβληματισμό πάνω σε υπαρξιακά και κοινωνικά ζητήματα.

Σήμερα, αν και το θέατρο έχει χάσει τον χαρακτήρα της υποχρεωτικής πολιτικής σύναξης, εξακολουθεί να διατηρεί μια ισχυρή θέση στη ζωή μας. Κατά τη γνώμη μου, ο κυρίαρχος ρόλος του παραμένει ψυχαγωγικός, με την ετυμολογική σημασία της λέξης: την αγωγή της ψυχής. Σε μια εποχή κυριαρχίας των ψηφιακών μέσων, η ζωντανή επαφή με τη σκηνή προσφέρει μια μοναδική αίσθηση επικοινωνίας. Πιστεύω ότι το θέατρο συνεχίζει να μας εκπαιδεύει συναισθηματικά, βοηθώντας μας να κατανοήσουμε τον «άλλο» και να αναπτύξουμε την κριτική μας σκέψη απέναντι στα σύγχρονα αδιέξοδα.

Συνοψίζοντας, από τις λίθινες κερκίδες των Αιγών μέχρι τις σύγχρονες σκηνές, το θέατρο παραμένει ένας ζωντανός οργανισμός. Παρά τις αλλαγές των εποχών, η ανάγκη του ανθρώπου να καθρεφτίζει τη ζωή του στη σκηνή παραμένει αναλλοίωτη και αναγκαία.

 

 

 

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

1^η δραστηριότητα

Β1. Η Καλλιπάτειρα μπήκε παράνομα στον χώρο των Ολυμπιακών Αγώνων, διότι ήθελε να καμαρώσει τους ολυμπιονίκες συγγενείς της: «- Έχω εν’ ανίψι, τον Ευκλέα,/ τρί’ αδέρφια, γιο πατέρα ολυμπιονίκες·»

 

2^η δραστηριότητα

Β2. α) Η διαλογική μορφή του ποιήματος εξυπηρετείται με την ευθεία ερώτηση: «Αρχόντισσα Ροδίτισσα, πώς μπήκες;», με την οποία αρχίζει ο διάλογος. Επίσης με τη χρήση του β΄ ενικού προσώπου στην ερώτηση των Ελλανοδικών και του α΄ ενικού προσώπου στην απάντηση της Καλλιπάτειρας.

 

β) Μεταφορά: «ύμνος χρυσός»

Ασύνδετο σχήμα: Έχω εν’ ανίψι, τον Ευκλέα, / τρι’ αδέρφια, γιο πατέρα ολυμπιονίκες»

Εικόνα: «στα ωραία/κορμιά, που για τ’ αγρίλι[7] του Ηρακλέα/παλεύουν»

 

3^η δραστηριότητα

Β3. Η Καλλιπάτειρα στο σονέτο του Λ. Μαβίλη παρουσιάζεται με μια διάθεση που αποπνέει αποφασιστικότητα και αυτοπεποίθηση. Παρά το αυστηρό θρησκευτικό και κοινωνικό άβατο, εισέρχεται στον χώρο των αγώνων όχι από ασέβεια, αλλά ωθούμενη από τη βαθιά επιθυμία να καμαρώσει τους δικούς της ανθρώπους («να με αφήσετε πρέπει… κι εγώ να καμαρώσω»). Η διάθεσή της πηγάζει από την αριστοκρατική της καταγωγή και τη μοναδική αθλητική παράδοση της οικογένειάς της, καθώς πατέρας, αδέλφια και ανιψιός είναι ολυμπιονίκες.

Κατά τη γνώμη μου, η παρανομία της είναι ηθικά δικαιολογημένη. Αν και παραβιάζει έναν γραπτό νόμο, ενεργεί με βάση έναν ανώτερο συναισθηματικό νόμο: τη μητρική και οικογενειακή αγάπη. Η πράξη της αποτελεί μια «παράτολμη» διεκδίκηση του δικαιώματος στη δόξα που η ίδια η οικογένειά της έχτισε.

Το θάρρος της μου γεννά συναισθήματα θαυμασμού και σεβασμού. Η στάση της απέναντι στους Ελλανοδίκες δεν είναι ικετευτική, αλλά γεμάτη αξιοπρέπεια. Μας θυμίζει ότι η αληθινή αρχοντιά και η ανδρεία («αμάραντα προνόμια») δεν γνωρίζουν φύλο, προκαλώντας δέος για μια γυναίκα που τόλμησε να υψώσει το ανάστημά της σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο για χάρη της ιδέας του ολυμπισμού.

 

 

 

[1]εδώθε: από εδώ.

[2]αγρίλι: στεφάνι από αγριελιά.

[3]θιαμαστές: θαυμαστές.

[4]μάλαμα: χρυσάφι.

[5]κατεβατό μαρμάρου: επιγραφή πάνω σε μάρμαρο.

[6]Πίνδαρος: σημαντικός αρχαίος ποιητής, που με επινίκιες ωδές υμνούσε τους ολυμπιονίκες.

 

[7]αγρίλι: στεφάνι από αγριελιά.

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».

Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok