Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Streetart: η έκφραση των νέων στην Αθήνα (Κριτήριο αξιολόγησης)
Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο
Streetart[1]: η έκφραση των νέων στην Αθήνα
Το παρακάτω κείμενο (διασκευή) υπογράφεται από τις Έβη Τσαπάρα και Αλεξία Σίλια. Δημοσιεύτηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό Athens Voice στις 23.11.2016.
Μικρές φράσεις, λέξεις και εικόνες που δηλώνουν την αγανάκτηση για τον κόσµο, όπως έχει γίνει σήµερα. Δυσπιστία και απογοήτευση απέναντι στους κρατικούς µηχανισµούς, ιδιαίτερα στη Δικαιοσύνη. Στέλνουν µήνυµα συµπαράστασης, καλούν όλους να αφυπνιστούν και να γίνουν αυτοί οι ήρωες «Avengers»[2]. Προσωπικά, µε προκαλούν µε την ευστοχία τους και αναδεικνύουν αλήθειες που δεν θέλω να βλέπω. Τέτοιου είδους µηνύµατα, που επαναλαμβάνονται σε πολλά σηµεία της Αθήνας, µε κάνουν να νιώθω ότι η γενιά µου δεν είναι µόνο αυτό που πολλοί θέλουν να πιστεύουν, µια γενιά χαµένη στο κόσµο των smartphones[3], αλλά µια γενιά που δεν φοβάται να πάρει πολιτική θέση και να αμφισβητήσει τις αποφάσεις των μεγάλων.
Λέξεις σκόρπιες εδώ και εκεί που αποτελούν την υπογραφή ή τη δήλωση κάποιου που θέλει να συνομιλήσει µε τον κόσµο. Το «βασανίζομαι…» των graffiti είναι η λέξη που κατέληξε να περάσει και στο λεξικό της καθηµερινότητάς µας. Άραγε, από τι βασανίζεται ο καλλιτέχνης του συγκεκριμένου graffiti;
Αυτή η µορφή τέχνης έκανε µεγάλο «άνοιγµα» στην Ελλάδα το 1990, έχοντας ξεκινήσει το 1960 από την Αμερική. Διάφορα στυλ ξεπηδούν κάθε τόσο, καθώς οι graffitiartists[4] καινοτομούν καθημερινά. Τα graffiti δεν είναι µόνο µια μορφή τέχνης, αλλά και στάση ζωής. Οι διάφορες ομάδες των «γκραφιτάδων» είναι µια δεύτερη οικογένεια για τα µέλη που τις αποτελούν. Μεγαλώνοντας άκουγα γονείς και συγγενείς να κατηγορούν αυτού του είδους την έκφραση που «βρωμίζει τους τοίχους» και ποτέ δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί. Για µένα αυτή η µορφή τέχνης είναι κάτι περισσότερο από «βρωμιά». Σπάει τη μουντάδα και το γκρίζο της πόλης και αυτή η αναστάτωση που µου προκαλεί έχει στόχο να µου δείξει ότι υπάρχει κι ένας άλλος πιο «όμορφος κόσμος» εκεί έξω.
Οι πιο πολυσύχναστοι δρόμοι του ιστορικού κέντρου της Αθήνας είναι ο κυρίαρχος καμβάς. Φαίνεται πως το κέντρο είναι και το κατάλληλο καταφύγιο για νέους καλλιτέχνες να πειραματιστούν, να προκαλέσουν δέος µε τις δημιουργίες τους, επιθυμώντας, ίσως, να συνδιαλλαγούν µε όσο περισσότερο κόσµο γίνεται.
Έντονα χρώματα και πολύβουες «θορυβώδεις» συνθέσεις που µπορεί κανείς να δει παντού. Στην αρχή µού προκαλούσαν αναστάτωση και µου χαλούσαν την κανονικότητα του µονότονου και ανιαρού urbanlandscape[5]. Κυκλοφορώντας, όμως, περισσότερο ανάμεσα σε αυτά τα έργα τέχνης, ανακάλυψα πόσο καλύτερα µε έκαναν να αισθάνομαι δίνοντας χρώμα στην καθημερινότητά µου.
Δημιουργίες που σου παίρνει λίγο χρόνο µέχρι να καταλάβεις τι ακριβώς είναι αυτό που βλέπεις. Οι καλλιτέχνες αγαπούν τη «γεωμετρική περίοδο», καθώς τα έργα τους διακρίνονται από την επανάληψη της καµπύλης ή σχηµάτων µε αιχµές. Ίσως δεν έχουν γίνει µε σκοπό να έχουν κάποιο συγκεκριμένο νόημα, αλλά να σε… υπνωτίσουν µε την επανάληψη των μοτίβων.
Πάντα προτιμούσα την παραστατική τέχνη, αυτήν µπορώ να τη νιώσω περισσότερο. Τα αφηρημένα µοτίβα µού φαίνονται ανούσια. Όμως, κοιτάζοντάς τα περισσότερο, βυθίζομαι µέσα στον κόσμο που αναπαριστούν. Συνειδητοποιώ ότι τελικά προτιμώ τα έργα µε καμπύλες. Σε μια πόλη µε τόσες αιχμές και γωνίες, αυτές µε κάνουν να χαμογελώ.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Α1.
α) Τι αντίδραση προκαλούν τα έργα street art στη συγγραφέα όταν κυκλοφορεί ανάμεσά τους στο κέντρο της πόλης;
β) Να χαρακτηρίσεις τις ακόλουθες προτάσεις, γράφοντας δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξηΣωστό, αν η πρόταση συμφωνεί με το νόημα του κειμένου, ή τη λέξη Λάθος, αν όχι.
- Το Street art έκανε το μεγάλο «άνοιγμα» στην Ελλάδα το 1990, έχοντας ξεκινήσει το 1960 από την Αμερική.
- Σύμφωνα με τη συγγραφέα, η γενιά των νέων είναι αποκλειστικά μια γενιά χαμένη στον κόσμο των smartphones, χωρίς καμία διάθεση πολιτικής θέσης.
- Η φράση «το βασανίζομαι…» των graffiti έχει περάσει πλέον και στο λεξικό της καθημερινότητάς μας.
- Τα έργα street art θεωρούνται από όλους τους γονείς και τους συγγενείς ως μια αποδεκτή και καλαίσθητη μορφή τέχνης.
- Τα πιο πολυσύχναστα δρόμοι του ιστορικού κέντρου της Αθήνας λειτουργούν ως ο κυρίαρχος καμβάς για τους νέους καλλιτέχνες.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
Α2. α) αλλά, Άραγε, καθώς, Όμως. Τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις που συμβάλλουν στη συνοχή του κειμένου; (μονάδες 4)
β) Να μεταφέρετε από το κείμενο στο τετράδιό σας τρεις (3) φράσεις συνυποδηλωτικής (μεταφορικής) χρήσης της γλώσσας. (μονάδες 6)
γ) Άραγε, από τι βασανίζεται ο καλλιτέχνης του συγκεκριμένου graffiti;
- Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;
- Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή(μονάδες 5)
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Α3. Οι συντάκτριες του κειμένου σημειώνουν: «Για µένα αυτή η µορφή τέχνης είναι κάτι περισσότερο από «βρωµιά». Σπάει τη µουντάδα και το γκρίζο της πόλης και αυτή η αναστάτωση που µου προκαλεί έχει στόχο να µου δείξει ότι υπάρχει κι ένας άλλος πιο «όµορφος κόσµος» εκεί έξω». Ποια είναι η δική σου άποψη για την παρουσία των graffitiστους τοίχους της πόλης σου; Θεωρείς πως αποτελούν μορφή τέχνης και, ταυτόχρονα, είναι φορείς κοινωνικών μηνυμάτων; Σε ένα άρθρο έκτασης 200-250 λέξεων που θα δημοσιευτεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να διατυπώσεις την άποψή σου, τεκμηριώνοντάς την με κατάλληλα επιχειρήματα.
Μονάδες 20
Β. Λογοτεχνικό κείμενο
ΕΛΕΝΗ ΠΡΙΟΒΟΛΟΥ (1959 – )
Αδέσποτος
Στο παρακάτω απόσπασμα από το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου, «Φως σε μαύρο ουρανό» (Καστανιώτης, 2020), οδεκαεξάχρονος Ντίνος, μαθηματικό μυαλό, βιώνει «δύσκολες» οικογενειακές συνθήκες.
Τον καλό καιρό οι γονείς έπρεπε να έχουν καλή εμφάνιση. «Η βιτρίνα παίζει μεγάλο ρόλο στη δουλειά μας» έλεγε η μάνα μου, που ήταν πάντα του κουτιού. Αψεγάδιαστη. Λεπτή, γυμνασμένη, ωραία. Και εγώ υπερήφανος. Όταν έρχονταν στο σχολείο, για να πάρουν βαθμούς, κορδωνόμουνα. Οι πιο ωραίοι γονείς ήταν οι δικοί μου. Μα κι αυτοί καμάρωναν, επειδή άκουγαν τα καλύτερα από τους δασκάλους μου. Ακόμα διάβαζα σε όλα τα μαθήματα. Μετά την κάθετη πτώση της οικογενειακής ευημερίας, τα φόρτωσα όλα στον κόκορα, εκτός από τα μαθηματικά που τα ‘χω κάτω από το πετσί μου και με πυρώνουν.
Όταν τους πήρε και τους σήκωσε και έμειναν άνεργοι, μια μέρα ήσυχη δεν είχαμε. Η μάνα μου κατηγορούσε τον πατέρα και ο πατέρας τη μάνα. Πώς από μια κουβέντα έφταναν να αραδιάζουν όλα τα παράπονα που στοίβαζαν στον σκληρό δίσκο ο ένας για τον άλλο στα δεκαεφτά χρόνια γάμου;
«Εσύ φταις, επειδή θα μπορούσαμε να έχουμε πέντε φράγκα στην άκρη. Όλα για λούσα, στολίδια και διακοπές τα ξόδευες. Άσε τις ανανεώσεις στο σπίτι κάθε λίγο και λιγάκι, αλλαγές στα έπιπλα και στις κουρτίνες. Φάε έπιπλα και κουρτίνες τώρα».
«Κι εσύ; Εσύ που πάντα πρόβλεπες, γιατί δεν εμπόδιζες την παραφροσύνη μου; Παρέα δεν τα τρώγαμε; Μαζί δεν διασκεδάζαμε; Εσύ δεν έπαιρνες τόσα δάνεια;».
Μου γέμιζαν το κεφάλι σκουπίδια και δεν μπορούσα να κάνω μια όμορφη σκέψη. Έφτασα στην πλατεία μέσα στη μαυρίλα, όταν άκουσα τη μουσική καποέιρα. Ένας χορευτής του δρόμου χόρευε στο ρυθμό της και πολύς κόσμος παρακολουθούσε με θαυμασμό. Έμεινα λίγο να δω και έπειτα συνέχισα το δρόμο μου χωρίς σαφή προορισμό. Η μουσική και ο χορός κατάφερναν κάπως να μου αλλάξουν τη διάθεση.
[…] Δεν ήξερα πού να πάω και τι να κάνω. Πιο πολύ την έβρισκα στο στέκι των γκραφιτάδων. Την μπάντα τους την ονόμαζαν Ελεύθεροι Πολιορκημένοι και μαζεύονταν για πρόβες στο εγκαταλελειμμένο παγοποιείο. Άπαιχτοι μουσικοί. Έπαιζαν, φυσικά, και τα ξενέρωτα στις γιορτές του σχολείου, αλλά αυτά τους τα επέβαλλαν οι καθηγητές. Έγραφαν και δικά τους κομμάτια. Ραπ και ροκάδικα. Ήταν πολύ δημοφιλείς. Κυρίως στα κορίτσια, που μασάνε πιο πολύ με τις διασημότητες και τέτοια. Εκείνη τη μέρα είχα ακούσει να λένε πως θα ζωγράφιζαν τους τοίχους του παγοποιείου, επειδή σε λίγες μέρες θα έδιναν στο χώρο μια συναυλία. Για εκεί τράβηξα.
Βρίσκονταν όντως στο παγοποιείο. Έριχναν το τελευταίο χρώμα στους τοίχους. Πολλά χρώματα, ακανόνιστα σχήματα, λέξεις, αριθμοί. Ένας κόμπος άλυτος, αλλά ωραίος. Είναι ταλεντάρες! Η αλήθεια να λέγεται.
Η Ντόρη με είδε από μακριά και φώναξε:
«Ο Ντίνος!»
Με χαιρέτησαν. Πλησίασα αργά, κλωτσώντας τα σκουπίδια. Μέχρι να φτάσω κοντά τους, είχα ξεθαρρέψει αρκετά.
«Να ζωγραφίσω και εγώ κάτι;» ρώτησα κοιτώντας την Ντόρη.
Δεν αναρωτήθηκαν πώς και γιατί. Μου πρότειναν να διαλέξω χρώμα. Διάλεξα το μαύρο και σχεδίασα την απόλυτη εξίσωση:
ψ2 = – χ2 + χ – 1
«Είσαι φοβερός, ρε!» είπε ο Θανάσης και μου πρότεινε να μπω μόνιμα στην παρέα.
Μου άρεσε μέσα μου αυτό, αλλά δεν τους απάντησα. Τους είπα μόνο ότι θα πάω στη συναυλία τους και απομακρύνθηκα. Αν έμενα, ίσως ξεσπούσα σε εξομολογήσεις και δεν γούσταρα. Το μόνο που ήθελα ήταν να τιμωρήσω τους γονείς και να μείνω έξω από το σπίτι μια ολόκληρη νύχτα.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Β1. Με ποιον τρόπο η επαφή του Ντίνου με τη μουσική και τους γκράφιτινγκ (την παρέα του παγοποιείου) λειτούργησε ως διέξοδος για τον ίδιο, και πώς αυτό αποτυπώνεται συμβολικά στο τέλος του αποσπάσματος;
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
Β2. α) Να αναφερθείτε στο είδος του αφηγητή της ιστορίας (χαρακτηρισμός, ρηματικό πρόσωπο, εστίαση) (μονάδες 6)
β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μια περίπτωση διαλόγου και να σχολιάσεις τη λειτουργία του. (μονάδες 5)
γ) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου δύο μεταφορές. (μονάδες 4)
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Β3. Στο απόσπασμα που διάβασες από το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου περιγράφονται «δύσκολες» οικογενειακές συνθήκες. Ποια είναι τα συναισθήματα που βιώνει ο Ντίνος με αφορμή τους καβγάδες των γονιών του; Πώς κρίνεις τις διεξόδους που καταφεύγει, για να αποφύγει το δυσάρεστο κλίμα στο σπίτι του; Να καταγράψεις την απάντησή σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.
Μονάδες 20
[1] τέχνη του δρόμου
[2] οι Εκδικητές είναι αμερικανική ταινία υπερηρώων βασισμένη στο ομώνυμο κόμικ
[3] «έξυπνο» κινητό τηλέφωνο
[4] καλλιτέχνες των graffiti
[5] αστικό περιβάλλον
Για ολοκληρωμένη προετοιμασία και περισσότερα κριτήρια σύμφωνα με τις επίσημες οδηγίες, μπορείτε να ανατρέξετε στο βιβλίο μου «Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ΄ ΕΠΑ.Λ.»
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».
