Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Το χάσμα των γενεών (Κριτήριο αξιολόγησης)
Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο
Τα ατίθασα νεανικά μυαλά
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική σελίδα της εφημερίδας Ελευθεροτυπία, enet.gr, το Νοέμβριο του 2009 και προσπελάστηκε το Δεκέμβριο του 2020. Έχει αναρτηθεί στη στήλη «Επιστήμη-Νευρολογία» του ιστότοπου της εφημερίδας.
Αυθόρμητοι, αντισυμβατικοί, διαρκώς έτοιμοι να μπλέξουν στους πιο απίστευτους μπελάδες· με τέτοιους αρνητικούς χαρακτηρισμούς περιγράφουν συνήθως οι ενήλικοι την «ανώριμη» συμπεριφορά των εφήβων.
Πέρα όμως από αυτή την κοινότοπη γονεϊκή γκρίνια, η οποία επιβαρύνεται και ενισχύεται από απλοϊκές ηλικιακές προκαταλήψεις, θα άξιζε ίσως να αναρωτηθούμε με ποιον τρόπο οι πρόσφατες μελέτες των νεανικών εγκεφάλων επιχειρούν στις μέρες μας να διαφωτίσουν -και ενδεχομένως να «εξηγήσουν»- τη φαινομενικά επιπόλαιη, ανεύθυνη και ενοχλητικά αντισυμβατική συμπεριφορά των ατόμων που βρίσκονται στην εφηβική ηλικία.
Η συνήθης στάση των ενηλίκων απέναντι στους εφήβους παραμένει αμετάβλητη εδώ και αιώνες: με περισσή ευκολία τούς ψέγουν[1] και τους καταδικάζουν, επειδή έχουν την τάση να μπλέκουν σε μπελάδες που, σύμφωνα με τους ενηλίκους, θα «μπορούσαν» κάλλιστα ή θα «όφειλαν» να αποφεύγουν. Είναι όμως η ανευθυνότητα ή η επιπολαιότητα, που συχνά επικαλούνται γονείς και δάσκαλοι, μια επαρκής, ή έστω ικανοποιητική, εξήγηση της εφηβικής παραβατικής συμπεριφοράς;
Πλήθος κοινωνιολογικών, ψυχολογικών και ψυχαναλυτικών μελετών έχουν κατά καιρούς δοκιμάσει, χωρίς επιτυχία, να εξηγήσουν και να αιτιολογήσουν την αντικοινωνική συμπεριφορά πολλών νέων. Ωστόσο, όπως υποδεικνύουν ορισμένες πρόσφατες νευροψυχολογικές έρευνες, η συνήθης αντισυμβατική συμπεριφορά των εφήβων ίσως θα μπορούσε να γίνει περισσότερο κατανοητή, και ενδεχομένως να εξηγηθεί, αν επικεντρώναμε το ενδιαφέρον μας όχι αποκλειστικά σε εξωγενείς παράγοντες, όπως η κοινωνία, η οικογένεια ή το σχολείο, αλλά και σε ενδογενή[2]βιολογικά αίτια, όπως είναι η ανάπτυξη και οι ιδιαιτερότητες της λειτουργίας των νεανικών εγκεφάλων καθώς πασχίζουν να προσαρμοστούν σε ένα άγνωστο και εν πολλοίς εχθρικό κοινωνικό περιβάλλον!
Πάντως, θα έπρεπε να είναι απολύτως σαφές σε γονείς και εκπαιδευτικούς ότι η κατανόηση των δυνατοτήτων και των ορίων που εμφανίζει ο ανθρώπινος εγκέφαλος στις διάφορες φάσεις της ανάπτυξής του -από την παιδική ηλικία μέχρι την ωριμότητα- είναι ένα ζήτημα ζωτικής σημασίας, αφού από αυτήν εξαρτώνται τόσο η εκπαιδευτική πολιτική που επιλέγουμε όσο και τα κριτήρια αξιολόγησης των νεαρών ατόμων.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητες
α) Ποια είναι η βασική θέση του κειμένου σχετικά με τα αίτια της εφηβικής συμπεριφοράς;
β)Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ), σύμφωνα με το κείμενο:
- Οι ενήλικοι συνήθως περιγράφουν τους εφήβους με θετικούς χαρακτηρισμούς.
- Οι κοινωνιολογικές και ψυχολογικές μελέτες έχουν δώσει οριστικές απαντήσεις για την αντικοινωνική συμπεριφορά των νέων.
- Οι πρόσφατες νευροψυχολογικές έρευνες εξετάζουν και βιολογικούς παράγοντες για τη συμπεριφορά των εφήβων.
- Το κείμενο υποστηρίζει ότι μόνο το κοινωνικό περιβάλλον επηρεάζει τη συμπεριφορά των εφήβων.
- Η κατανόηση της ανάπτυξης του εγκεφάλου είναι σημαντική για την εκπαίδευση και την αξιολόγηση των νέων.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητες
α) επειδή, όμως, Ωστόσο, ή, όπως. Τι δηλώνουν οι παραπάνω διαρθρωτικές λέξεις που συμβάλλουν στη συνοχή του κειμένου;
β) Να γράψετε ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου: διαρκώς, ενισχύεται, αμετάβλητη, αιτιολογήσουν, πασχίζουν.
γ) Να εξηγήσετε τη λειτουργία ως προς το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα των παρακάτω σημείων στίξης:
«ανώριμη» συμπεριφορά των εφήβων.
-και ενδεχομένως να «εξηγήσουν»-
-από την παιδική ηλικία μέχρι την ωριμότητα-
Μονάδες 15
3η δραστηριότητες
Α3. Με αφορμή το παραπάνω κείμενο που διαβάσατε στην τάξη, αποφασίζεις να πάρεις τον λόγο και σε μία σύντομη ομιλία (200-250 λέξεις) παρουσιάζεις παραδείγματα από την προσωπική σου ζωή, με τα οποία δείχνεις τη διαφοροποίησή σου από τον κόσμο των ενηλίκων και εκθέτεις τον σημαντικότερο λόγο που σε ωθεί να αντιδράς στις παρατηρήσεις των ενηλίκων.
Μονάδες 20
Β. Λογοτεχνικό Κείμενο
ΘΕΩΝΗ ΚΟΤΙΝΗ (1967-)
Μπάμιες
Το κείμενο που ακολουθεί είναι μία μικροαφήγηση (ιστορία μπονσάι) της Θεώνης Κοτίνη που δημοσιεύτηκε στις 11-02-2018 στον ιστότοπο https://bonsaistoriesflashfiction.wordpress.com/2018/02/11/theoni-kotini-mpamies/. Η Θεώνη Κοτίνη είναι συγγραφέας και εργάζεται ως φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση.
Σήμερα στο μεσημεριανό έχουνε μπάμιες. Δεν του αρέσανε ποτέ. Σκαλίζει το πιάτο ξεφλουδίζοντας με το πιρούνι τη σάρκα, αποκαλύπτει τα σπόρια γυμνά. Μέσα σαρδόνια[3] οδοντοστοιχία, σαν τη γκριμάτσα της συνάθροισης γύρω από το τραπέζι. Σκυθρωποί, μαλωμένοι ή έτοιμοι να μαλώσουν σε λίγο, μάνα πατέρας παιδιά.
Λαδερές με φρέσκια ντομάτα, κόκκινη όπως η αιματοχυσία γύρω απ’ το στρωμένο τραπέζι. Πράγματι, δεσμοί αίματος. Τόσο που σου ’ρχεται να πάρεις το μαχαίρι του ψωμιού και να διαρρήξεις όλα ετούτα τα δεσμά, να το βυθίσεις στην καρδιά αυτού του λάκκου που είναι γεμάτος γεύματα κυριακάτικα και αιτιάσεις και παράπονα και ξεχασμένες τώρα ήδη εκδρομές στη θάλασσα.
Η μάνα του τις φτιάχνει με κοτόπουλο. Ανάμεσα στα ξεδοντιάρικα ούλα του λαχανικού η μυρωδιά εκείνη. Σφαγμένου ζώου όπως της μάνας του τα μάτια, όταν για όλα μετανιώνει, σαν του πατέρα του τα μάτια, όταν στριμώχνεται να αρθρώσει κάποια αλήθεια. Όπως τα μάτια τα δικά του, όταν σηκώνει το κεφάλι από το πιάτο να απαντήσει γιατί δεν του αρέσει το φαΐ, τι διάβολος τον πιάνει κάθε μέρα και δεν μιλάει κι όλο θυμώνει και κλειδώνεται.
Σκαλίζει αμίλητος τις μπάμιες. Μέσα όχι δόντια μα σπυριά, πολλά πολλά σπυριά, όπως εκείνα που στα δώδεκα του αυλάκωναν το πρόσωπο, κι όποτε γύριζε να δει κατά τον κόσμο, άνθιζαν σαν ντροπή που αδέξιος υπήρχε. Μπάμιες όπως η γλίτσα[4] της στοργής που για να σου δοθεί, πρέπει να καταπιείς όλο το σάλιο της υποταγής, της ενοχής που είσαι εσύ και δεν τους μοιάζεις, που θες αλλού να πας, να είσαι γυμνός και να πεινάς δική σου πείνα. Μπάμιες, κουμπωμένος καρπός του θυμού που δεν ωριμάζει μα σαπίζει σε μαλακή γλοιώδη αυτολύπηση.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Β1. Πώς χρησιμοποιείται η εικόνα με τις μπάμιες για να αποδώσει τη συναισθηματική κατάσταση του αφηγητή και τη σχέση του με την οικογένειά του;
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
Β2. α) Να αναφερθείτε στο είδος του αφηγητή της ιστορίας (χαρακτηρισμός, ρηματικό πρόσωπο, εστίαση) στο Κείμενο.
β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία μεταφορά, μια παρομοίωση και μια εικόνα.
Μονάδες 15
3η δραστηριότητες
Β3. Ο αφηγητής περιγράφει μια σκηνή της καθημερινότητάς του με την οικογένειά του. Να παρουσιάσεις τους προβληματισμούς και τα συναισθήματα που βιώνει ως νέος σε σχέση με το οικογενειακό κλίμα. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σου, η σχέση που έχει με τον πατέρα και τη μητέρα του; Να καταγράψεις την απάντησή σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.
Μονάδες 20
[1]: ψέγω: επικρίνω, κατακρίνω, μέμφομαι
[2]: ενδογενή: αυτά που δημιουργούνται από εσωτερικά αίτια
[3] σαρδόνια (μόνο στην έκφραση σαρδόνιο γέλιο): εκφράζει μια διάθεση χλευαστική και χαιρέκακη
[4] γλίτσα: στρώμα λιπαρούς βρομιάς
SAMSUNG Τηλεόραση The Frame Pro (2026) & The Movingstyle (2025) με δώρο Music Studio 5 Wireless Speaker! Ισχύει για αγορές έως 08/11/2026.
