Αρχαία Ελληνικά Γ´ Λυκείου: Διδακτική ενότητα 13-Η ηθική αρετή και η ηθική πράξη(Κριτήριο αξιολόγησης)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἀριστοτέλης, Ἠθικὰ Νικομάχεια, Β1, 5-8, 1103b2-25

Μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν· οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς, καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτ’ ἐστίν, ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν, καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης. Ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται, ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη· ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί. Ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες· ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται, ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί. Εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν, οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος, ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί.

Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ’ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται. Διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α1.

α. Να γράψετε τον αριθμό που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις παρακάτω περιόδους λόγου και δίπλα σε αυτόν τη λέξη «Σωστό», αν είναι σωστή, ή τη λέξη «Λάθος», αν είναι λανθασμένη, με βάση το αρχαίο κείμενο (μονάδες 3) και να τεκμηριώσετε κάθε απάντησή σας γράφοντας τις λέξεις/φράσεις του αρχαίου κειμένου που την επιβεβαιώνουν (μονάδες 3):

1. Κατά τον Αριστοτέλη τα φαύλα πολιτεύματα διαφέρουν από τα ενάρετα ως προς τη βούληση του νομοθέτη.
2. Ο Αριστοτέλης υποστηρίζει ότι οι αρετές εμπεδώνονται και φθείρονται για διαφορετικούς λόγους.
3. Ο Αριστοτέλης συμπεραίνει ότι από την επανάληψη όμοιων ενεργειών διαμορφώνονται οι «έξεις» ως πάγια χαρακτηριστικά της ανθρώπινης προσωπικότητας.

 

β. «Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς·»: Σε ποια ομοιότητα αναφέρεται ο Αριστοτέλης με το επίρρημα «Ὁμοίως»; (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Β1. Ποια σημασία αποδίδει ο Αριστοτέλης στη νεανική ηλικία, όσον αφορά τη διαμόρφωση του χαρακτήρα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας στοιχεία από το αρχαίο διδαγμένο κείμενο.

Μονάδες 10

Β2.                                                      ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ιωάννης Δαμασκηνός, Βαρλαάμ καὶ Ἰωάσαφ, 290-292

Το αγιολογικό μυθιστόρημα Βαρλαὰμ καὶ Ἰωάσαφ υπήρξε ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα έργα στα χρόνια του Βυζαντίου. Έχει αποδοθεί στον Ιωάννη τον Δαμασκηνό (Σύριο Πατέρα της Εκκλησίας, 676-749 μ.Χ.), ο οποίος αξιοποίησε ιστορίες της Ανατολής και μετέφερε λογοτεχνικά στα Eλληνικά τη βιογραφία του Σιντάρτα Γκαουτάμα Βούδα. Η ιστορία εγκωμιάζει την ασκητική ζωή και τις αρετές της.

 

Με όλη σου τη δύναμη κράτα τον εαυτό σου μακριά από κάθε σκέψη και ανάμνηση κακή, από κάθε συνήθεια φορτισμένη με πάθος. Μάλλον έθιζε τον εαυτό σου στις αρετές. Aπόκτησε την έξη να τις ασκείς. Λίγο να κοπιάσεις στις αρετές και να καταφέρεις να τις κάνεις έξεις σου, εύκολα με τη βοήθεια του Θεού θα προκόψεις. Εάν η έξη της αρετής γίνει μια ποιότητα της ψυχής σου, θα είναι πολύ δύσκολο να φύγει από εκεί, θα είναι εξασφαλισμένη. O λόγος: από τη μία όντως η αρετή και η ψυχή συγγενεύουν, από την άλλη θα έχεις τη βοήθεια του Θεού. Το βλέπεις: η ανδρεία και η φρόνηση, η σωφροσύνη και δικαιοσύνη, δύσκολα φεύγουν από την ψυχή, γιατί είναι έξεις της και ποιότητες και ενέργειες που έχουν εισδύσει στο βάθος της. Εάν τα πάθη της κακίας, που δεν είναι κάτι έμφυτο στον άνθρωπο, γίνονται με την έξη σε αυτές δυσμετάβλητα, πόσο μάλλον η αρετή που φυτεύτηκε μέσα μας από τον Δημιουργό;

Μτφρ. Ν. Καλομπάτσος

 

Ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός γνώριζε την αριστοτελική φιλοσοφική παράδοση. Να εντοπίσετε πέντε (5) διαφορετικά σημεία του παράλληλου κειμένου, όπου αποδεικνύεται η γνώση του Ιωάννη του Δαμασκηνού σχετικά με την ηθική διδασκαλία του Αριστοτέλη.

Μονάδες 10

Β3. Να ταξινομήσετε τα ακόλουθα γεγονότα στην κατάλληλη χρονική σειρά ξεκινώντας από το παλαιότερο χρονικά (ένδειξη 1) και καταλήγοντας στο νεότερο χρονικά (ένδειξη 5):

 

α.   Ο Πλάτων πραγματοποίησε το πρώτο ταξίδι του στη Σικελία.

β.   Ο Αριστοτέλης ανέλαβε την εκπαίδευση του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

γ.    Ο Πλάτων ίδρυσε την Ακαδημία.

δ.    Ο Σωκράτης καταδικάστηκε σε θάνατο από τους Αθηναίους.

ε.   Ο Αριστοτέλης πέθανε στη Χαλκίδα.

1 –

2 –

3 –

4 –

5 –

Μονάδες 10

Β4. Να επιλέξετε από τη στήλη Β για καθεμία αρχαιοελληνική λέξη ή φράση της στήλης Α την ορθή σημασία της σύμφωνα με το αρχαίο διδαγμένο κείμενο:

Α	Β
1.     μαρτυρῶ	α. βασανίζομαι β. επιβεβαιώνω
2.     ἁμαρτάνω	α. διαπράττω αμαρτία β. διαπράττω σφάλμα
3.     διὰ  τῶν αὐτῶν	α. για τους ίδιους λόγους β. με τους ίδιους τρόπους
4.     δεινὰ	α. ικανά β. φοβερά
5.     οὐ μικρὸν διαφέρει	α. δεν έχει μικρή σημασία β. δεν έχει καμία σημασία

 

Μονάδες 10

 

 ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Κύρου Ἀνάβασις 7.4.1-5

Ο Ξενοφώντας αναφέρεται στο τελευταίο στάδιο της περιπέτειας των Ελλήνων μισθοφόρων (των «Μυρίων»), οι οποίοι έχουν πλέον τεθεί στην υπηρεσία του Θράκα ηγεμόνα Σεύθη.

 

Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ κατακαύσας ὁ Σεύθης τὰς κώμας παντελῶς καὶ οἰκίαν οὐδεμίαν λιπών, ὅπως φόβον ἐνθείη καὶ τοῖς ἄλλοις οἷα πείσονται, ἂν μὴ πείθωνται, ἀπῄει πάλιν. καὶ τὴν μὲν λείαν ἀπέπεμψε διατίθεσθαι Ἡρακλείδην εἰς Πέρινθον, ὅπως ἂν μισθὸς γένοιτο τοῖς στρατιώταις· αὐτὸς δὲ καὶ οἱ Ἕλληνες ἐστρατοπεδεύοντο ἀνὰ τὸ Θυνῶν πεδίον. οἱ δ’ ἐκλιπόντες ἔφευγον εἰς τὰ ὄρη. ἦν δὲ χιὼν πολλὴ καὶ ψῦχος οὕτως ὥστε τὸ ὕδωρ ὃ ἐφέροντο ἐπὶ δεῖπνον ἐπήγνυτο καὶ ὁ οἶνος ὁ ἐν τοῖς ἀγγείοις, καὶ τῶν Ἑλλήνων πολλῶν καὶ ῥῖνες ἀπεκαίοντο καὶ ὦτα. καὶ τότε δῆλον ἐγένετο οὗ ἕνεκα οἱ Θρᾷκες τὰς ἀλωπεκᾶς ἐπὶ ταῖς κεφαλαῖς φοροῦσι καὶ τοῖς ὠσί, καὶ χιτῶνας οὐ μόνον περὶ τοῖς στέρνοις ἀλλὰ καὶ περὶ τοῖς μηροῖς, καὶ ζειρὰς μέχρι τῶν ποδῶν ἐπὶ τῶν ἵππων ἔχουσιν, ἀλλ’ οὐ χλαμύδας. ἀφιεὶς δὲ τῶν αἰχμαλώτων ὁ Σεύθης εἰς τὰ ὄρη ἔλεγεν ὅτι εἰ μὴ καταβήσονται οἰκήσοντες καὶ πείσονται, ὅτι κατακαύσει καὶ τούτων τὰς κώμας καὶ τὸν σῖτον, καὶ ἀπολοῦνται τῷ λιμῷ.

 

Λεξιλόγιο

ζειρά= πανωφόρι

 

 

ΙΙ. Παρατηρήσεις

1. Να γράψετε τη μετάφραση του παρακάτω αποσπάσματος: «Τῇ δ’ ὑστεραίᾳ… ἀνὰ τὸ Θυνῶν πεδίον.»
2. Ποια διαταγή έδωσε ο Σεύθης στους αιχμαλώτους;

 

ἀπῄει: υποτακτική ενεστώτα στο ίδιο πρόσωπο

πείσονται: β´ ενικό πρόσωπο προστακτικής αορίστου β´

γένοιτο: β´ ενικό πρόσωπο προστακτικής αορίστου β´

ῥῖνες: αιτιατική ενικού

ὦτα: κλητική ενικού

τὰς ἀλωπεκᾶς: γενική ενικού

χιτῶνας: δοτική στον ίδιο αριθμό

τῶν ποδῶν: ονομαστική ενικού

χιὼν: γενική ενικού

τὸν σῖτον: ο ίδιος τύπος στον άλλο αριθμό

 

3. α) Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου.

β) κατακαύσας. Να αναλύσετε τη μετοχή σε δευτερεύουσα πρόταση.

γ) ὥστε τὸ ὕδωρ ἐπήγνυτο καὶ ὁ οἶνος ὁ ἐν τοῖς ἀγγείοις. Να αναγνωρίσετε τη δευτερεύουσα πρόταση(είδος, εισαγωγή, εκφορά, συντακτική θέση)

Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Τράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση https://www.iep.edu.gr/trapeza-thematon-arxiki-selida/