Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ασκήσεις από την Τράπεζα Θεμάτων

Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ασκήσεις από την Τράπεζα Θεμάτων

1. «Από τη μία έχουμε το ανήμπορο θύμα. Που μας εγκαλεί με το βλέμμα του και δημιουργεί συγκίνηση και αίσθημα “συμπάθειας”, πάντα από απόσταση βέβαια.». Τι πετυχαίνει ο αρθρογράφος με τη χρήση του α ́ πληθυντικού προσώπου;

Απάντηση

Με τη χρήση του α ́ πληθυντικού προσώπου ο αρθρογράφος στοχεύει στην ευαισθητοποίηση των δεκτών και εστιάζει στη συλλογική ευθύνη τονίζοντας την ανάγκη της άμεσης αντιμετώπισης για την πραγμάτωση της αλληλεγγύης. Μειώνει την απόσταση μεταξύ του ομιλητή και του αποδέκτη για ένα θέμα που αφορά όλους αφού εντάσσει τον εαυτό του στο σύνολο θέλοντας να δείξει την καθολικότητα του προβλήματος.

«Ανθρωπισμός» και «Ανθρωπιστική κρίση», 31250

 

2. Να μετασχηματίσεις την περιόδου του λόγου «Μαθαίνουμε να κολυμπάμε στα ρηχά πριν πέσουμε στην βαθιά θάλασσα» ώστε η χρήση της γλώσσας να είναι κυριολεκτική και να αναφέρεις τη διαφορά στο ύφος μετά τη μετατροπή.

Πώς το σχολείο μπορεί να γίνει δημιουργικό, 31190

 

Απάντηση

Μετατροπή: Μαθαίνουμε να διαχειριζόμαστε τις απλούστερες δυσκολίες της ζωής πριν αντιμετωπίσουμε μεγαλύτερες.

Με τη μετατροπή ο πομπός απευθύνεται στη λογική του δέκτη, αποσκοπώντας στη μετάδοση μιας πληροφορίας. Ενδιαφέρεται για το περιεχόμενο του λόγου όχι τον τρόπο εκφοράς του. Το ύφος καθίσταται ουδέτερο, απρόσωπο και αντικειμενικό.

 

3. Να εντοπίσεις στην πρώτη απάντηση («Δυστυχώς …των ανθρώπινων δυνατοτήτων.») της ομιλήτριας δύο λέξεις – φράσεις που εξασφαλίζουν τη συνοχή μεταξύ των περιόδων και να αποδώσεις τη νοηματική σχέση που εκφράζει η καθεμιά.

Ενισχύει και προωθεί την δημιουργικότητα το ελληνικό δημόσιο σχολείο;

Δυστυχώς το αντίθετο θα έλεγα. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν δέχεται το λάθος. Όμως αν δεν είσαι προετοιμασμένος να κάνεις λάθος δεν θα σκεφτείς ποτέ κάτι πρωτότυπο. Εκπαιδεύουμε τα παιδιά κάνοντάς τα να ξεχνούν τις δημιουργικές τους ικανότητες. Όλο το σύστημα της εκπαίδευσης είναι μια παρατεταμένη διαδικασία προετοιμασίας εισαγωγής στο πανεπιστήμιο. Με συνέπεια πολλοί, εξαιρετικά ταλαντούχοι, ευφυείς, δημιουργικοί μαθητές και μαθήτριες να νομίζουν πως δεν αξίζουν γιατί αυτό στο οποίο ήταν καλοί στο σχολείο δεν είχε αξία, ή στιγματιζόταν. Πιστεύω ότι η μοναδική μας ελπίδα για το μέλλον είναι να υιοθετήσουμε μία νέα ιδεολογία για την ανθρώπινη «οικολογία», όπου θα ανασχηματίσουμε την αντίληψή μας για τον πλούτο των ανθρώπινων δυνατοτήτων.

Πώς το σχολείο μπορεί να γίνει δημιουργικό, 31190

 

Απάντηση

Όμως: η διαρθρωτική λέξη δηλώνει αντίθεση αναφορικά με το περιεχόμενο της περιόδου που προηγήθηκε ότι δηλαδή το εκπαιδευτικό σύστημα δεν επιτρέπει τα λάθη.

Με συνέπεια: η φράση δηλώνει αποτέλεσμα. Αναφέρθηκε ότι το εκπαιδευτικό σύστημα είναι μια συνεχής διαδικασία προκειμένου οι μαθητές/-τριες να εισαχθούν στο πανεπιστήμιο με αποτέλεσμα όλοι οι εμπλεκόμενοι να πιστεύουν ότι δεν έχουν καμιά αξία.

 

4. Ποια είναι η θέση του συγγραφέα, όπως αποτυπώνεται στην τρίτη παράγραφο («Ένας Βέλγος καθηγητής της κοινωνιολογίας … το συμφέρον τον τυφλώνει.»); Ποιον τρόπο πειθούς αξιοποιεί, για να αναδείξει την τοποθέτησή του;

Ένας Βέλγος καθηγητής της κοινωνιολογίας του πολέμου στο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, ο στρατηγός Werner, στο βιβλίο του με τον τίτλο «Ο μεγάλος φόβος: ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος» (Βρυξέλλες, 1976), ως θεραπεία του κακού προτείνει μια παγκόσμια σταυροφορία με σκοπό να ερευνηθούν συστηματικά και με τη συνεργασία όλων των σχετικών επιστημών να ανακαλυφθούν όλες οι δομές που προκαλούν και συντηρούν τους πολέμους. Κάθε φορά που η ανθρωπότητα απειλήθηκε από μια καταστροφή, γράφει στον επίλογο του βιβλίου του ο καθηγητής, οι άνθρωποι μπόρεσαν να σωθούν χρησιμοποιώντας τον νου τους. Προσωπικά, δεν είμαι βέβαιος ότι αυτά τα μέτρα θα είναι αποτελεσματικά. Αμφιβάλλω αν ακόμη και στο κοντινό μέλλον θα βρεθεί τρόπος να λύνουν οι λαοί τις διαφορές τους με μέσα ειρηνικά, χωρίς αιματοχυσία και ερήμωση της γης. Είναι σκληρή του ανθρώπου η καρδιά και το συμφέρον τον τυφλώνει.

Οι βιομηχανίες του ολέθρου, 31147

 

Απάντηση

Ο συγγραφέας είναι απαισιόδοξος ως προς την πιθανότητα να επικρατήσει στον κόσμο η ειρήνη, γιατί θεωρεί ότι ο άνθρωπος για λόγους συμφέροντος γίνεται σκληρός και αδίστακτος. Για να αναδείξει την τοποθέτησή του, αξιοποιεί την επίκληση στην αυθεντία, παρουσιάζοντας τα μέτρα που προτείνει ο Βέλγος καθηγητής της κοινωνιολογίας του πολέμου στο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, ο στρατηγός Werner, στο βιβλίο του με τον τίτλο «Ο μεγάλος φόβος: ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος» (Βρυξέλλες, 1976), δηλαδή μια παγκόσμια σταυροφορία με σκοπό να ερευνηθούν συστηματικά και με τη συνεργασία όλων των σχετικών επιστημών να ανακαλυφθούν όλες οι δομές που προκαλούν και συντηρούν τους πολέμους. Ωστόσο, ο Ευάγγελος Παπανούτσος αμφισβητεί την πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο, καθώς ο άνθρωπος έχει αποδείξει ιστορικά την πολεμοχαρή τάση του και την αναλγησία του.

 

5. Να εντοπίσεις τις παρενθετικές φράσεις που υπάρχουν στην πρώτη παράγραφο του κειμένου, να εξηγήσεις τη σημασία τους και να προσδιορίσεις το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα.

Η τραγωδία της σημερινής ανθρωπότητας είναι ότι διαθέτει αλόγιστα τα προϊόντα του ιδρώτα της σε πολεμικούς εξοπλισμούς και προσφέρει τους δημόσιους πόρους της (που πολλές φορές για να συγκεντρωθούν αποστραγγίζεται φορολογικά ο εργαζόμενος λαός) στη ληστρική κερδοσκοπία των «βιομηχανιών του πολέμου». Αυτές καταβροχθίζουν τους προϋπολογισμούς των κρατών. Και εάν τα ληστευόμενα κράτη είναι χώρες-μεγαθήρια που διαθέτουν φυσικούς πόρους και φλέγονται από τη φιλοδοξία να κάνουν μια πολιτική «ισχύος» έναντι των άλλων χωρών, καλώς πάσχουν. Τι φταίνε όμως οι μικροί και φτωχοί λαοί; Αυτοί που έχουν τόσες ανάγκες να αντιμετωπίσουν -ανάγκες παιδείας, υγείας, πρόνοιας; Αυτοί που αγωνίζονται να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους; Τι φταίνε που υποχρεώνονται, αντί να αποκτούν σχολεία, νοσοκομεία, βιβλιοθήκες, θέατρα, να ξοδεύουν τα λιγοστά χρήματά τους για σιδερικά που τόσο γρήγορα αχρηστεύονται;

Οι βιομηχανίες του ολέθρου, 31147

Απάντηση

(που πολλές φορές για να συγκεντρωθούν αποστραγγίζεται φορολογικά ο εργαζόμενος λαός)→ τα έξοδα για τους πολεμικούς εξοπλισμούς προέρχονται από βαρύτατους φόρους που πληρώνουν οι εργαζόμενοι πολίτες

• -ανάγκες παιδείας, υγείας, πρόνοιας;→ προσδιορίζονται οι σημαντικές ανάγκες του λαού, οι οποίες παραγκωνίζονται, γιατί προκρίνονται οι δαπάνες για πολεμικούς εξοπλισμούς επικοινωνιακό αποτέλεσμα:

παίζουν τον ρόλο της συμπληρωματικής προσθήκης, που επεξηγεί ευκρινέστερα το νόημα των προηγουμένων προτάσεων.

 

 

6. Να ξαναγράψεις τις ακόλουθες περιόδους λόγου, αφού αντικαταστήσεις τις υπογραμμισμένες λέξεις με συνώνυμές τους, προκειμένου το ύφος να προσιδιάζει στον απλό, προφορικό λόγο:

Η τραγωδία της σημερινής ανθρωπότητας είναι ότι προσφέρει τους δημόσιους πόρους της στη ληστρική κερδοσκοπία των «βιομηχανιών του πολέμου».

Αυτοί που αγωνίζονται να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους;

Τι φταίνε που υποχρεώνονται, αντί να αποκτούν σχολεία, νοσοκομεία, βιβλιοθήκες, θέατρα, να ξοδεύουν τα λιγοστά χρήματά τους για σιδερικά που τόσο γρήγορα αχρηστεύονται;

Οι πολεμικές συγκρούσεις θα προκαλούνται και θα εντείνονται, προπάντων θα διαρκούν, όταν και όσο το απαιτούν τα συμφέροντα των πολεμικών βιομηχανιών που απλώθηκαν και γιγαντώθηκαν.

Οι βιομηχανίες του ολέθρου, 31147

Απάντηση

προσφέρει: δίνει/ διαθέτει

αγωνίζονται: παλεύουν

υποχρεώνονται: αναγκάζονται

ξοδεύουν: σπαταλούν

γιγαντώθηκαν: μεγάλωσαν

 

 

7. Να παραθέσεις ένα χωρίο από το κείμενο στο οποίο αξιοποιείται ο ευθύς λόγος και να εξηγήσεις ποια είναι η λειτουργία του ως προς το ύφος του λόγου και το επικοινωνιακό του αποτέλεσμα.

Πότε τα κάνει όλα αυτά; Πώς προλαβαίνει; Κι είναι και το κόστος. «Βγαίνει» με λίγα δωμάτια (και τις χαμηλές τιμές της) μια τόσο μικρή μονάδα; «Όχι, βέβαια. Μάλλον “μπαίνω” μέσα», παραδέχτηκε. «Η πλατφόρμα εύρεσης ξενοδοχείων μού κρατάει ένα σημαντικό ποσοστό. Επιπλέον, πληρώνω την κοπέλα που χειρίζεται το Ίντερνετ· δεν ξέρω εγώ από αυτά τα μαραφέτια. Τι μένει; Ίσα βάρκα, ίσα νερά…». Γιατί επιμένει, λοιπόν, να προσφέρει ένα τόσο πλουσιοπάροχο και πολυδάπανο για την ίδια πρωινό; «Α, όλα κι όλα. Σαράντα χρόνια γίνεται αυτό. Μπαίνω στην κουζίνα να μαγειρέψω και στη σκέψη ότι θα ευχαριστήσω τους πελάτες μου ευχαριστιέμαι κι εγώ. Γαληνεύω. Για την ψυχή μου το κάνω, λοιπόν, και δεν πρόκειται να σταματήσω», απάντησε.

Η τάρτα της κυρίας Ρένας, 31146

 

Απάντηση

ευθύς λόγος (ένα χωρίο αρκεί):

• «Όχι, βέβαια. Μάλλον “μπαίνω” μέσα»
• «Η πλατφόρμα εύρεσης ξενοδοχείων μού κρατάει ένα σημαντικό ποσοστό. Επιπλέον, πληρώνω την κοπέλα που χειρίζεται το Ίντερνετ· δεν ξέρω εγώ από αυτά τα μαραφέτια. Τι μένει; Ίσα βάρκα, ίσα νερά…»
• «Εύκολη είναι, δεν θα σε παιδέψει. Να θυμάσαι μόνο πως τα φρούτα, όποια φρούτα κι αν βάλεις, πρέπει να “κρατάνε” λίγο, να μην είναι ώριμα»
• «Α, όλα κι όλα. Σαράντα χρόνια γίνεται αυτό. Μπαίνω στην κουζίνα να μαγειρέψω και στη σκέψη ότι θα ευχαριστήσω τους πελάτες μου ευχαριστιέμαι κι εγώ. Γαληνεύω. Για την ψυχή μου το κάνω, λοιπόν, και δεν πρόκειται να σταματήσω»

λειτουργία ως προς το ύφος του λόγου και επικοινωνιακό αποτέλεσμα:

• προσδίδει τη ζωντάνια και παραστατικότητα του προφορικού λόγου στο κείμενο
• καθιστά το ύφος πιο κατανοητό, απλό και εύληπτο και άμεσο

 

 

8. Στην τελευταία παράγραφο («Συγκροτεί αυτή η ιστορία… που θα απελευθερώνει αντί να εγκλωβίζει») η αρθρογράφος κάνει επίκληση στη λογική, προκειμένου να πείσει τους/τις αναγνώστες/-στριες. Να εντοπίσετε δύο είδη τεκμηρίων (αποδείξεις, παραδείγματα, στατιστικά στοιχεία, πορίσματα ερευνών, εμπειρικές αλήθειες, παραθέματα, μαρτυρίες, γεγονότα, αυθεντίες, στατιστικά στοιχεία) που χρησιμοποιεί αναφέροντας δύο (2) συγκεκριμένα σημεία από το κείμενο.

 

Συγκροτεί αυτή η ιστορία ένα αντιπαράδειγμα; Ή ένα case study[1] που δεν μπορεί να γενικευθεί, όπως λέει ένας φίλος; Ό,τι από αυτά κι αν είναι, επιβεβαιώνει όλα τα επιστημονικά ευρήματα της εκπαιδευτικής έρευνας. Με απλά λόγια, ένα υγιές και σύγχρονο σχολείο είναι εκείνο που θα ανοίξει τους ορίζοντες των μαθητών του. Μαθητές οικογενειών (και ας κρατήσουμε εδώ τον ρόλο της οικογένειας) που ξέρουν πως όνειρα, δεξιότητες και επαγγελματικό μέλλον δεν αρχίζουν και δεν τελειώνουν μόνο με το κυνήγι της εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Όπως και στην ιστορία μας, μένει ασφαλώς να φανεί πώς θα τελειώσουν. Το βέβαιο είναι, όμως, πως θα πρέπει να ξεκινούν από ένα σχολείο που θα προσφέρει κίνητρα και ένα σύστημα εισαγωγής που θα απελευθερώνει αντί να εγκλωβίζει.

Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις και ένα πείραμα που πέτυχε, 31136

 

Απάντηση

Είδος τεκμηρίου: πορίσματα ερευνών («… επιβεβαιώνει όλα τα επιστημονικά ευρήματα της εκπαιδευτικής έρευνας») και παραδείγματα («Όπως και στην ιστορία μας, μένει ασφαλώς να φανεί πώς θα τελειώσουν»).

 

9. Ποια άποψη προβάλλει ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του κειμένου; Πώς στηρίζει τον ισχυρισμό του, για να μας πείσει για την ορθότητά του; Να απαντήσεις λαμβάνοντας υπόψη και τη θέση της παραγράφου στο κείμενο.

Όποιος εξακολουθεί να θέλει να νιώθει αγάπη και στοργή για τους ομοίους του, είναι υποχρεωμένος να περιορίζεται σε έναν περιορισμένο αριθμό γνωστών και φίλων. Είμαστε έτσι κατασκευασμένοι, ώστε μας είναι αδύνατο ν’ αγαπήσουμε ολόκληρη την ανθρωπότητα, όσο βασική και αν είναι η ηθική αυτή απαίτηση. Είμαστε αναγκασμένοι να κάνουμε μία επιλογή, δηλαδή να κρατήσουμε σε απόσταση πολλά άλλα πλάσματα, τα οποία ασφαλώς αξίζουν εξίσου τη φιλία μας.

[Συνωστισμός και ανθρώπινες σχέσεις], 31129

Απάντηση

Η άποψη που προβάλλει ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του κειμένου είναι πως ο άνθρωπος δεν μπορεί να διακατέχεται από συναισθήματα αγάπης και φροντίδας για όλους όσουςβρίσκονται γύρω του και γι’ αυτό αναγκάζεται να περιοριστεί σε έναν συγκεκριμένο αριθμό γνωστών και φίλων.

Στηρίζει τον ισχυρισμό του με την άποψη ότι ο άνθρωπος εκ φύσεως αδυνατεί να αγαπήσει ολόκληρη την ανθρωπότητα, όσο κι αν αυτό είναι θεμελιώδης απαίτηση, από την άποψη της ηθικής. Γι’ αυτό επιλέγει να κρατήσει αποστάσεις από πολλούς ανθρώπους γύρω του, οι οποίοι πιθανόν να άξιζαν μια ευκαιρία. Η θέση αυτή του συγγραφέα διατυπώνεται στην τελευταία παράγραφο, στον επίλογο του κειμένου, άρα αποτελεί το συμπέρασμα, το οποίο εξάγεται από όλα όσα προηγήθηκαν.

10. Να αντικαταστήσεις τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου με άλλες συνώνυμες, ώστε, όπου είναι δυνατό, το ύφος να γίνει απλούστερο:

1.να εκτιμήσει 2.να συνδράμει 3. αδιανόητο 4. απρόοπτο 5. σύγχυση 6. απαίτηση.

[Συνωστισμός και ανθρώπινες σχέσεις], 31129

Απάντηση

Οι συνώνυμες ως ακολούθως:

1. να εκτιμήσει → να αξιολογήσει, να καταλάβει

2.να συνδράμει → να βοηθήσει

3. αδιανόητο → παράλογο, αδύνατο
4. απρόοπτο → ξαφνικό,
5. σύγχυση → μπέρδεμα
6. απαίτηση → αίτημα, ζητούμενο

 

11. Στην πρώτη παράγραφο του κειμένου («Καταναλωτισμός,… μια ανάσα ευχαρίστησης και χαράς») η συγγραφέας χρησιμοποιεί την επίκληση στη λογική, προκειμένου να πείσει τους αναγνώστες. Να καταγράψεις το επιχείρημα που χρησιμοποιεί, εντοπίζοντας το αντίστοιχο χωρίο του κειμένου.

Καταναλωτισμός, ένα κοινωνικό φαινόμενο που χαρακτηρίζει την τάση των ανθρώπων ν’ αποκτήσουν όσο το δυνατόν περισσότερα «αγαθά». Δυστυχώς, εδώ και αρκετά χρόνια οι άνθρωποι λησμόνησαν πώς είναι να αρκείσαι στα λίγα και καλά. Κι αν οι πραγματικές μας ανάγκες μπορούν να ικανοποιηθούν με πολύ λίγα προϊόντα, οι επιθυμίες μας εκπαιδεύτηκαν να μη σταματούν εκεί. Ναι! Είναι αλήθεια πως ο υπερκαταναλωτισμός κυριαρχεί στις μέρες μας, μέρες που όλα γύρω μας, μας αποκαρδιώνουν και το αύριο φαντάζει τρομακτικό. Και εμείς; Εμείς, ψάχνοντας μια διέξοδο από αυτή την ανασφάλεια και τη ρευστότητα της εποχής, καταλήγουμε να κυνηγάμε την απόκτηση όλο και περισσότερων αγαθών, αποζητώντας ουσιαστικά μια ανάσα ευχαρίστησης και χαράς.

Καταναλωτισμός: «Αγοράζοντας λίγη ευτυχία;», 31133

Απάντηση

Επιχείρημα της 1^ης  παραγράφου: Στις μέρες μας, τα πάντα μας αποθαρρύνουν και το μέλλον μάς φαίνεται τρομακτικό. Για να βγούμε από αυτή τη δύσκολη και ρευστή κατάσταση και να βρούμε τη χαρά, καταφεύγουμε στην αγορά ολοένα και περισσότερων καταναλωτικών αγαθών. Επομένως, ο υπερκαταναλωτισμός κυριαρχεί στις μέρες μας.

Το επιχείρημα εντοπίζεται στο ακόλουθο χωρίο: «Είναι αλήθεια πως ο υπερκαταναλωτισμός… ανάσα ευχαρίστησης και χαράς.»

12. Να μετασχηματίσεις τις περιόδους του λόγου «Όλοι μας είμαστε υλιστές σε κάποιο βαθμό -άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο. Και πιστεύουμε πως παίρνουμε μια δόση ευτυχίας, όταν αγοράζουμε πράγματα.» κάνοντας πέντε αναγκαίες αλλαγές, έτσι ώστε το ύφος του κειμένου από άμεσο και οικείο να γίνει πιο τυπικό και απρόσωπο. (Μπορείς να αλλάξεις ρηματικά πρόσωπα και λέξεις).

Καταναλωτισμός: «Αγοράζοντας λίγη ευτυχία;», 31133

Απάντηση

«Όλοι είναι υλιστές σε κάποιο βαθμό -άλλοι λιγότερο, άλλοι περισσότερο. Και πιστεύουν πως παίρνουν/αποκτούν μια δόση ευτυχίας, όταν αγοράζουν/καταναλώνουν υλικά αγαθά.»

 

[1] μελέτη περίπτωσης

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».

Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok