Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Το βολικό μπαλάκι των άβολων ευθυνών(Κριτήριο αξιολόγησης)

Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Το βολικό μπαλάκι των άβολων ευθυνών(Κριτήριο αξιολόγησης)

Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο

Το βολικό μπαλάκι των άβολων ευθυνών

Το κείμενο αποτελεί διασκευασμένο απόσπασμα από το άρθρο του Γ. Γορανίτη, που δημοσιεύτηκε στις 13-08-2020, στον ιστότοπο www.lifo.gr.

Στην εποχή της εκτεταμένης ανευθυνότητας, όλοι περιμένουν από τους άλλους να δείξουν υπευθυνότητα. «Ατομική ευθύνη» ζητούν οι μεν, «συλλογική ευθύνη» απαιτούν οι δε. Οι συλλογισμοί αμφοτέρων φαντάζουν λογικοφανείς, πάσχουν όμως στην πράξη καθώς ουδείς μοιάζει πρόθυμος να αναλάβει τις δικές του ευθύνες. Πεισμώνουν. Λένε όχι, και στυλώνουν τα πόδια. Γιατί; Γιατί έτσι. Τα «κακομαθημένα παιδιά της ιστορίας» δεν έχουν μάθει να αναλαμβάνουν ευθύνες. Ξέρουν μόνο να απαιτούν με υψωμένο δάχτυλο.

«Πού είναι το κράτος;» φωνάζει αυτός που είδε το σπίτι του να πλημμυρίζει από την καταιγίδα. Ας έχει χτίσει σε μπαζωμένο ρέμα. «Μας εγκατέλειψε το κράτος» ουρλιάζει κάποιος άλλος που βλέπει την πυρκαγιά να πλησιάζει το σπίτι του. Ας έχει χτίσει αυθαίρετο μέσα στο δάσος. Κάποιον υπεύθυνο ψάχνει κι αυτός που καθυστερεί στα διόδια επιστρέφοντας από τριήμερο. Ας οδηγεί στη Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης εμποδίζοντας ασθενοφόρα και περιπολικά.

Το μπαλάκι των ευθυνών πετιέται ευκολότερα στην απέναντι πλευρά. Είναι, αν μη τι άλλο, βολικό. Ειδικά όταν εκεί βρίσκεται χρόνια ένα κράτος, όπως το ελληνικό: δυσκίνητο, αναξιόπιστο. Ένα κράτος που υποθάλπει την ανευθυνότητα των πολιτών του, αποδεικνύοντας στις δύσκολες στιγμές ότι δεν είναι μόνο οι πολίτες κακομαθημένοι και ευθυνόφοβοι. Το ίδιο ισχύει και για πολλούς από τους εκπροσώπους μας και όσους κατέχουν δημόσια αξιώματα που διόλου τυχαία περιγράφονται ως «θέσεις ευθύνης». Αντί εκείνοι που καταλαμβάνουν τις θέσεις, λοιπόν, να αναλάβουν τις ευθύνες που τους αναλογούν, εμμένουν στην ατομική ευθύνη των πολιτών.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

 

1^η δραστηριότητα

Α1. α) Ποια είναι η βασική θέση του συγγραφέα σχετικά με την «ατομική» και τη «συλλογική» ευθύνη(40 περίπου λέξεις);

 

β) Να χαρακτηρίσεις ως σωστή (Σ) ή λανθασμένη (Λ) καθεμία από τις παρακάτω περιόδους με βάση το Κείμενο:

1. Ο συγγραφέας κατηγορεί μόνο τους πολίτες για την έλλειψη υπευθυνότητας.
2. Οι πολίτες συχνά αναζητούν κάποιον άλλο για να ρίξουν την ευθύνη.
3. Το κράτος παρουσιάζεται ως εντελώς αποτελεσματικό και αξιόπιστο.
4. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί παραδείγματα καθημερινών καταστάσεων για να δείξει την ανευθυνότητα των πολιτών.
5. Η έννοια της «ατομικής ευθύνης» εμφανίζεται στο κείμενο για να τονίσει ότι οι πολίτες πρέπει να αναλάβουν τα δικά τους καθήκοντα.

Μονάδες 15

 

2^η δραστηριότητα

 

Α2. α) Να μεταφέρετε από το κείμενο στο τετράδιό σας τρεις (3) φράσεις συνυποδηλωτικής (μεταφορικής) χρήσης της γλώσσας.

 

β) όμως, λοιπόν. Ποιος είναι ο ρόλος της κάθε διαρθρωτικής λέξης/φράσης στη συνοχή του κειμένου;

 

γ) Να μετασχηματίσετε την περίοδο του λόγου «Στην εποχή της εκτεταμένης ανευθυνότητας, όλοι περιμένουν από τους άλλους να δείξουν υπευθυνότητα.» κάνοντας τις αναγκαίες αλλαγές, έτσι ώστε το ύφος του κειμένου από τυπικό και απρόσωπο να γίνει πιο άμεσο και οικείο σαν να απευθύνεται η συγγραφέας προσωπικά στους γονείς. (Μπορείτε να αλλάξετε ρηματικά πρόσωπα, λέξεις, εγκλίσεις).

 

δ) Να γράψετε ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου: ουδείς, αυθαίρετο, υπεύθυνο,εμποδίζοντας, αναξιόπιστο

Μονάδες 15

 

3^η δραστηριότητα

Α3. Ποια παραδείγματα ανευθυνότητας επισημαίνονται στο κείμενο και με ποιους τρόπους θεωρείς ότι μπορεί να καλλιεργηθεί η ατομική ευθύνη των πολιτών; Να ενημερώσεις σχετικά τους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές σου με άρθρο (200-250 λ.) στο σχολικό ιστολόγιο, καταθέτοντας και τις προσωπικές σου απόψεις.

Μονάδες 20

 

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (1965 – )

Χεριών Αφηγήσεις

Το διήγημα προέρχεται από τη συλλογή «Δημόσιες Ιστορίες», εκδ. Πηγή, 2013.

 

Σαν βόμβα μεγατόνων έσκασε τις προάλλες η φήμη πως στο Υπουργείο που εργαζόταν τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια, η επιχείρηση «καθαρά χέρια» ανακάλυψε περίπτωση καραμπινάτης και κατ’ εξακολούθησιν λαθροχειρίας πολλών δισεκατομμυρίων. Οι διωκτικές αρχές πέρασαν από κόσκινο τραπεζικούς λογαριασμούς, θυρίδες και περιουσιακά στοιχεία αρκετών υπόπτων. Ένα πρόσωπο που πρωταγωνιστούσε χρόνια στην πολιτική ζωή αλλά και πρώην υπουργοί και γενικοί γραμματείς, καθώς και εκλεγμένοι βουλευτές, εμφανίζονταν στη σχετική λίστα του οικονομικού εισαγγελέα. Κανείς πλέον δεν έβαζε το χέρι του στη φωτιά πως ο άνθρωπός μας ήταν ανεπίληπτος. Ο ίδιος βέβαια ένιπτε τας χείρας του, κυριολεκτικά και σχολαστικά.

Τα εδώ και καιρό επιδέξια χέρια του μαρτυρούσαν την εμπλοκή του στην υπόθεση, όσο κι αν ο ίδιος συνήθιζε πλέον να τα καταχωνιάζει βαθιά στις τσέπες.

Όταν είδε το όνομά του στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων που αναφέρονταν στην υπόθεση ένιωσε μιαν αλλόκοτη αδιαθεσία. Επέστρεψε εσπευσμένα στο σπίτι του κι έβαλε τις χούφτες του κάτω απ’ το νιπτήρα να ρίξει νερό στο πρόσωπό του. Τα χέρια του γίνηκαν καθρέφτης. Είδε αυτό που απέφευγε.

Πριν από δύο ημέρες, την ώρα που προσπαθούσε μάταια να καθαρίσει στο μπάνιο τα χέρια του, με ένταλμα σύλληψης οι αρχές εισέβαλαν στο σπίτι του. Αυτή τη φορά οι άνθρωποι που ήρθαν να τον συλλάβουν δεν ήταν του χεριού του. Ξαφνικά τα πόδια του λύγισαν κι ένιωσε να χάνει τον κόσμο. Έπεσε μπρούμυτα στο πάτωμα, καταπλακώνοντας με όλο το βάρος τα δυο του χέρια. Τώρα κανείς δεν μπορούσε πια να τα κλέψει. Ο ιατροδικαστής αποφάνθηκε πως η αιτία του θανάτου ήταν αιφνίδια καρδιακή ανακοπή.

Στο γραφείο του γενικού γραμματέα στο Υπουργείο βρέθηκαν πολλά ύποπτα τιμολόγια. Το πιο πρόσφατο – περασμένο σε ειδικό λογαριασμό του Υπουργείου – εκδόθηκε την προηγούμενη του τραγικού συμβάντος. «ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΕΛΕΤΩΝ, χειροποίητο φέρετρο από μαόνι, με βελούδινη εσωτερική επένδυση».

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

 

1^η δραστηριότητα

Β1. Ποιο γεγονός οδήγησε τον πρωταγωνιστή να αισθανθεί έντονη αδιαθεσία και τελικά να πεθάνει;

Μονάδες 15

 

2^η δραστηριότητα

Β2. α) Να αναφερθείτε στο είδος του αφηγητή της ιστορίας (χαρακτηρισμός, ρηματικό πρόσωπο, εστίαση).

 

β) Να βρείτε τρία διαφορετικά σχήματα λόγου στην πρώτη παράγραφο του λογοτεχνικού κειμένου (Σαν βόμβα … κυριολεκτικά και σχολαστικά.)

Μονάδες 15

 

3^η δραστηριότητα

Β3. Ποιο ρόλο έχουν στην αφήγηση τα χέρια του ήρωα; Ποια αρνητική όψη του δημόσιου βίου προβάλλει το διήγημα και ποιες σκέψεις σού δημιουργεί; Η απάντησή σου να εκτείνεται σε 100-150 λέξεις και να τεκμηριώνεται με κειμενικές αναφορές.

Μονάδες 20

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο

1^η δραστηριότητα

Α1. α) Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι τόσο οι πολίτες όσο και το κράτος αποφεύγουν να αναλάβουν τις δικές τους ευθύνες και μεταθέτουν το βάρος στους άλλους, γεγονός που οδηγεί σε γενικευμένη ανευθυνότητα και αδυναμία ουσιαστικής αντιμετώπισης των προβλημάτων.

 

 

β)

1. Λ
2. Σ
3. Λ
4. Σ
5. Σ

 

2^η δραστηριότητα

Α2. α) στυλώνουν τα πόδια, Ξέρουν μόνο να απαιτούν με υψωμένο δάχτυλο, Το μπαλάκι των ευθυνών

 

β) όμως: αντίθεση, λοιπόν: συμπέρασμα.

 

γ) «Στην εποχή της εκτεταμένης ανευθυνότητας, όλοι περιμένουμε από τους άλλους να δείξουν υπευθυνότητα.»

 

δ) ουδείς: κανείς, αυθαίρετο: παράνομο, υπεύθυνο: ανεύθυνο, εμποδίζοντας: ανακόπτοντας, αναξιόπιστο: αφερέγγυος.

 

 

 

 

3^η δραστηριότητα

Α3. Ενδεικτικοί άξονες της απάντησης:

Ο/Η μαθητής/-τρια αναμένεται να αντλήσει από το κείμενο όσα στοιχεία αφορούν στα ζητούμενα και θεωρεί αξιοσημείωτα, για να πλαισιώσει τις προσωπικές του/της απόψεις.

α΄ ζητούμενο:

Στοιχεία ανευθυνότητας που επισημαίνονται στο κείμενο:

Ο συντάκτης εντοπίζει σημεία ανευθυνότητας και στους πολίτες και στο κράτος, όπως:

• «Πού είναι το κράτος;» φωνάζει αυτός που είδε το σπίτι του να πλημμυρίζει από την καταιγίδα. Ας έχει χτίσει σε μπαζωμένο ρέμα.
• «Μας εγκατέλειψε το κράτος» ουρλιάζει κάποιος άλλος που βλέπει την πυρκαγιά να πλησιάζει το σπίτι του. Ας έχει χτίσει αυθαίρετο μέσα στο δάσος.
• Κάποιον υπεύθυνο ψάχνει κι αυτός που καθυστερεί στα διόδια επιστρέφοντας από τριήμερο. Ας οδηγεί στη Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης εμποδίζοντας ασθενοφόρα και περιπολικά.
• «Ειδικά όταν εκεί βρίσκεται χρόνια ένα κράτος, όπως το ελληνικό: δυσκίνητο, αναξιόπιστο.

Ένα κράτος που υποθάλπει την ανευθυνότητα των πολιτών του, αποδεικνύοντας στις δύσκολες στιγμές ότι δεν είναι μόνο οι πολίτες κακομαθημένοι και ευθυνόφοβοι».

 

β΄ ζητούμενο:

Η ατομική ευθύνη των πολιτών μπορεί να καλλιεργηθεί:

• Σε κρατικό επίπεδο, με την εφαρμογή των νόμων από όλους τους κρατικούς φορείς και την παραδειγματική τιμωρία τους σε περίπτωση παράβασης του νόμου. Έτσι, οι πολίτες θα αισθάνονται πως ισχύει η ισονομία.
• Με τη δημιουργία έργων υποδομής από το Κράτος, ώστε κάθε πολίτης να αισθάνεται πως ζει σε Κράτος Πρόνοιας
• Τήρηση των νόμων από τους πολίτες και διαφάνεια στις επαφές με τις κρατικές υπηρεσίες
• Από τη μικρή ηλικία, ανάληψη ευθυνών από τα παιδιά, σε επίπεδο οικογενειακό και σχολικό
• Ορθή λειτουργία των 5μελών και 15μελών συμβουλίων των μαθητών, ώστε να συμμετέχουν ενεργά στην επίλυση των πραγματικών προβλημάτων των μαθητών/-τριων.

 

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

 

1^η δραστηριότητα

Β1. Ο πρωταγωνιστής αισθάνθηκε έντονη αδιαθεσία όταν είδε το όνομά του στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων σχετικά με την υπόθεση λαθροχειρίας δισεκατομμυρίων. Η ανησυχία και το άγχος που προκλήθηκαν από την αποκάλυψη της εμπλοκής του οδήγησαν σε αιφνίδια καρδιακή ανακοπή, που προκάλεσε τον θάνατό του.

 

2η δραστηριότητα

 

α) Η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη.

Ο αφηγητής μιλά σε γ΄ πρόσωπο («προσπαθούσε», «λύγισαν», «ένιωσε») και δεν ταυτίζεται με το πρόσωπο που βιώνει τα γεγονότα, δηλαδή είναι ετεροδιηγητικός αφηγητής (δε συμμετέχει στην ιστορία).

Η εστίαση είναι μηδενική(παντογνώστης αφηγητής).

Ο αφηγητής γνωρίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του ήρωα: Αντιλαμβάνεται την «αλλόκοτη αδιαθεσία» που νιώθει ο ήρωας και το τι βλέπει στον «καθρέφτη» των χεριών του. Επίσης γνωρίζει γεγονότα που συμβαίνουν ταυτόχρονα ή σε διαφορετικούς χρόνους(έρευνες των αρχών, τη στιγμή της εισβολής στο σπίτι, αλλά και το περιεχόμενο εγγράφων που βρέθηκαν στο γραφείο του Υπουργείου μετά τον θάνατο του ήρωα)

β) Σαν βόμβα μεγατόνων: παρομοίωση

Ο ίδιος βέβαια ένιπτε τας χείρας του: μεταφορά

 

3η δραστηριότητα

Ο ρόλος των χεριών στην αφήγηση

Τα χέρια συμβολίζουν:

• Την επιχείρηση «καθαρά χέρια» του Υπουργείου, όπου η μεταφορική έκφραση υποδήλωνε την προσπάθεια της κρατικής εξυγίανσης
• Τη λαθροχειρία πολλών χρημάτων, επομένως την οικονομική απάτη στην οποία εμπλέκονταν πολλοί κρατικοί φορείς
• Την προσπάθεια του ήρωα της αφήγησης να φανεί ανεπίληπτος (Ο ίδιος βέβαια ένιπτε τας χείρας του, κυριολεκτικά και σχολαστικά)
• Τα επιδέξια χέρια (ειρωνεία), κατάλληλα για τη διαφθορά και η προσπάθεια του ήρωα να τα κρύψει (συνήθιζε πλέον να τα καταχωνιάζει βαθιά στις τσέπες)
• Την αδυναμία οποιουδήποτε να κρυφτεί από τον ίδιο του τον εαυτό (Τα χέρια του γίνηκαν καθρέφτης), καθώς και η προσπάθεια του ήρωα να τα καταπλακώσει την ώρα της σύλληψής του

Ως προς τα συναισθήματα και τις σκέψεις που δημιουργούνται στους/στις μαθητές/τριες για το φαινόμενο της κρατικής διαφθοράς, απαιτείται η καταγραφή προσωπικών κρίσεων, η συμφωνία ή η διαφωνία των μαθητών/-τριων, αρκεί να είναι ολοκληρωμένη η παρουσίασή τους και η θέση τους εκφραστικά και νοηματικά.

 

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».

Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok