Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Ψηφιακός αναλφαβητισμός (Κριτήριο Αξιολόγησης)
Κείμενο 1
Ψηφιακός αναλφαβητισμός
Το κείμενο είναι απόσπασμα από τη διπλωματική εργασία της Εύης Γκεζίμ Μπουγιάρη που κατέθεσε στις 31.11.18 στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, στο τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων. Προσπελάστηκε διαδικτυακά στις 16.04.2021.(διασκευή)
Με τον όρο ψηφιακός αναλφαβητισμός εννοούμε την έλλειψη δεξιοτήτων που χρειάζεται να έχει κάποιος, ώστε να ζήσει, να εκπαιδευτεί και να εργαστεί σε μια κοινωνία όπου η επικοινωνία και η πρόσβαση στην πληροφορία αυξάνεται σημαντικά μέσω ψηφιακών τεχνολογιών, όπως το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι κινητές συσκευές.
Σαφώς η ψηφιακή γνώση συμβάλλει στην ανάπτυξη της κριτική μας ικανότητα, όταν είμαστε αντιμέτωποι με πληθώρα πληροφοριών, και μπορεί ν’ αναπτυχθεί σε δυο άξονες: Ο πρώτος άξονας είναι η επικοινωνία, καθώς το να επικοινωνείς ψηφιακά, να εκφράζεις απόψεις και ιδέες, να θέτεις ερωτήματα, να διατηρείς το σεβασμό και να χτίζεις εμπιστοσύνη είναι το ίδιο σημαντικό με την επικοινωνία αυτοπροσώπως. Ο δεύτερος άξονας αφορά πρακτικές ικανότητες στη χρήση τεχνολογίας για την πρόσβαση, διευθέτηση, διαχείριση και δημιουργία πληροφοριών με έναν ηθικό και βιώσιμο τρόπο. Και οι δυο άξονες προϋποθέτουν συνεχή εκμάθηση, εξαιτίας των ασταμάτητων νέων ενημερώσεων-εξελίξεων των εφαρμογών. Όμως, ο μελλοντικός μας εαυτός θα μας ευχαριστήσει, αν κρατήσουμε την ψηφιακή μας ζωή σε τάξη!
Η ψηφιακή γνώση είναι από τις αρχές της πολύ σημαντική, αν είναι πχ. κάποιος σπουδαστής, μαθητής, όμως θα είναι ακόμα σημαντικότερη, όταν κάποιος εισαχθεί στον επαγγελματικό κόσμο. Στον εργασιακό χώρο θα ζητηθεί να υπάρχει αλληλεπίδραση με άτομα σε ψηφιακή βάση, να γίνεται χρήση πληροφοριών και ανάπτυξη νέων ιδεών και προϊόντων συνεργατικά. Πάνω από όλα θα πρέπει κάποιος να διατηρήσει την ψηφιακή του ταυτότητα και ευζωία, καθώς το ψηφιακό τοπίο θα συνεχίζει να αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς.
Ο 21ος αιώνας απαιτεί από τους ανθρώπους των σύγχρονων κοινωνιών να αποκτήσουν εμπειρία πάνω στην χρήση των τεχνολογιών πληροφορίας. Οι πληροφορίες αυτές έχουν συμβάλλει στη δημιουργία μιας ψηφιακής κουλτούρας. Η ολοένα αυξανόμενη θέση αυτής της κουλτούρας στην ζωή των ανθρώπων έχει οδηγήσει τους ερευνητές στην αποδοχή της ιδέας ότι πλέον οι άνθρωποι ζουν μέσα σε μια κοινωνία της πληροφορίας. Οι τεχνολογίες αυτής της κοινωνίας έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος των καθημερινών δραστηριοτήτων. Πλέον, η πληροφορία δεν είναι διαθέσιμη στο χαρτί, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, αλλά διατίθεται σε ψηφιακή μορφή και διαδίδεται μέσω του Διαδικτύου με ποικίλους τρόπους πχ. Cloud[1]. Διάφορες έρευνες που έχουν προσανατολιστεί στην μελέτη του ψηφιακού αναλφαβητισμού τονίζουν ότι σημασία για τον άνθρωπο δεν έχει τόσο να μάθει να διαχειρίζεται τις τεχνολογίες της κοινωνίας πληροφορίας, όσο να καλλιεργήσει μια κριτική στάση απέναντι στη χρήση τους αλλά και στην πληροφορία που αυτές παρέχουν, ώστε η γνώση που θα δημιουργηθεί να είναι έγκυρη και να μπορεί να διαμοιραστεί εύκολα.
Κείμενο 2
Η Μελλοθάνατη
Το απόσπασμα προέρχεται από το ομώνυμο διήγημα του Γρηγόριου Ξενόπουλου, από το βιβλίο «Ο Κακός Δρόμος κι άλλα καινούργια διηγήματα», εκδοτικός οίκος Γεωργίου Φέξη, 1912.
Έτσι επέρασε τη νύχτα η Αγγελική, και την άλλη ‘μέρα, και κάμποσες ακόμα μέρες πικρές… Στο στρώμα, μια πέθαινε και μια ξαναζούσε… […] Το καλλίτερο απ’ όλα, το μόνο που μπορούσε να της δώση τη ζωή, της το έκαμε ο Αλεξανδρής[2].
Αυτός, μάτια μου, εφούντωσε τα μαλλιά του, ψήλωσε τους ώμους του, ζώστηκε τάρματά του, πήρε μαζί κ’ ένα φίλο του μαλλώδη, και πήγε να βρη τον Τάση του Πόφαλου, να του ‘πη «δύο λογαράκια».
– Κακομοίρη μου! Ή την παίρνεις ή σε σκοτώνω!…
– Δεν είνε καμία χρεία[3] να με σκοτώσης, αποκρίθηκε ο Τάσης, γιατί κ’ εγώ να την πάρω θέλω… Και να μη γινόταν εκειό που έγινε, πάλι θα την έπαιρνα. Όχι πως τίποτα κακό, ‘παναπή,- γιατί εμείς, κι αν ανεβήκαμε μια στιγμή στο καμπαναρείο, μείναμε πάλι σαν αδέρφια, -μα έτσι που μας είδε η γειτονειά και τόμαθε ο κόσμος… Ναι, θα την πάρω και σου δίνω τον λόγο μου. Μα πρέπει να περιμένουμε λίγο, ως που να καταφέρω τον πατέρα μου.
– Γι’ αυτό να μη σε γνοιάζη, και τον πατέρα σου τον καταφέρνω εγώ… Και πρώτα θαρραβωνιαστής, πρώτα θα μπης στο σπίτι μας σα γαμπρός, κι ύστερα θα γνοιαστούμε για τον πατέρα σου. Εκείνο που σου λέω εγώ! Και πού είσαι; Να φοβηθής δεν έχεις τίποτα, το παραμικρό. Εδώ είμαστε ‘μεις, για ούλα[4]!
ΘΕΜΑΤΑ
ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)
1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Τί προσφέρει στον άνθρωπο η ψηφιακή γνώση, σύμφωνα με το Κείμενο 1 (60 – 70 λέξεις);
Μονάδες 10
2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Η δεύτερη (2η) παράγραφος του Κειμένου 1 αναπτύσσεται με τη μέθοδο της διαίρεσης. Να αποδείξεις με δύο αναφορές την παραπάνω διαπίστωση (μονάδες 6) και να σε απασχολήσει αν υπάρχει σχέση συμφωνίας ή διαφωνίας ανάμεσα στο περιεχόμενο της παραγράφου και στον τίτλο του κειμένου (μονάδες 4).
Μονάδες 10
3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
Να επισημάνεις τρεις ειδικούς όρους στο Κείμενο 1 (μονάδες 9) και να αιτιολογήσεις τη χρήση τους από τη συγγραφέα. (μονάδες 6).
Μονάδες 15
ΘΕΜΑ 2(μονάδες 30)
Σε μια επιστολή που θα απευθύνεις στην Υπουργό Παιδείας, να διατυπώσεις τις δικές σου προτάσεις, προκειμένου εσύ και οι συμμαθητές/τριες σου να αποκτήσετε τις απαραίτητες ψηφιακές γνώσεις ώστε να μπορέσετε να ανταποκριθείτε στια απαιτήσεις της ψηφιακής κοινωνίας (300 περίπου λέξεις)
Μονάδες 30
ΘΕΜΑ 3(μονάδες 20)
Στο Κείμενο 2 αξιοποιείται ο διάλογος ως κυρίαρχη τεχνική/τρόπος. Ποια είναι η λειτουργία του;
Μονάδες 20
ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Να ερμηνεύσεις – με στοιχεία που δίνονται από την αφήγηση στο Κείμενο 2 και με κριτήριο τις κοινωνικές αντιλήψεις που ίσχυαν παλαιότερα – τη στάση του Αλεξανδρή και να εκφράσεις τη συμφωνία ή τη διαφωνία σου με αυτή τη στάση. Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε 120-150 λέξεις.
Μονάδες 15
[1] cloud: υπολογιστικό νέφος. Τρόπος αποθήκευσης της πληροφορίας όχι τοπικά, αλλά διαδικτυακά.
[2] Είναι ο αδερφός της Αγγελικής.
[3] Ανάγκη
[4] Όλα (ιδιωματισμός)
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
ΘΕΜΑ 1
1ο υποερώτημα
Η ψηφιακή γνώση:
- Αναπτύσσει την κριτική ικανότητα, αφενός γιατί επιτρέπει την επικοινωνία, την αμφισβήτηση και την ανταλλαγή απόψεων, αφετέρου επειδή ωθεί στην ανάπτυξη δεξιοτήτων διαχείρισης και δημιουργίας της πληροφορίας και προϋποθέτει δια βίου εκπαίδευση, για να ανταποκριθεί κάποιος στις συνεχείς εξελίξεις.
- Είναι υποβοηθητική στον επαγγελματικό στίβο, γιατί απαιτείται σήμερα αλληλεπίδραση και συνεργασία.
- Θεωρείται πια απαραίτητη σε μια κοινωνίας της πληροφορίας για την καλλιέργεια δεξιοτήτων κριτικής αποτίμησης του ψηφιακού μηνύματος.
2ο υποερώτημα
Η διαίρεση γίνεται στην διαιρετέα έννοια της ψηφιακής γνώσης, η οποία έχει δύο άξονες ανάπτυξης, σύμφωνα με το Κείμενο 1: «Ο πρώτος άξονας είναι η επικοινωνία, . . . είναι το ίδιο σημαντικό με την επικοινωνία αυτοπροσώπως» και «Ο δεύτερος άξονας αφορά πρακτικές ικανότητες στη χρήση τεχνολογίας . . . ηθικό και βιώσιμο τρόπο».
Ο τίτλος «Ψηφιακός αναλφαβητισμός» συσχετίζεται αντιθετικά με το περιεχόμενο της παραγράφου, γιατί σ’ αυτήν αναφέρονται οι εφαρμογές στην ζωή και οι συνέπειες στη διεύρυνση της κριτικής ικανότητας από την κατάκτηση της ψηφιακής γνώσης, κάτι που δείχνει πως δεν μπορούν να έχουν όσοι διέπονται από ψηφιακό αναλφαβητισμό.
3ο υποερώτημα
Λέξεις ή φράσεις του Κειμένου 1 που αποτελούν όρους ειδικού λεξιλογίου:
- Ψηφιακός αναλφαβητισμός (τίτλος),
- Μέσα κοινωνικής δικτύωσης (παράγραφος 1)
- Ψηφιακή γνώση (παράγραφος 2),
- Cloud[1] (παράγραφος 4)
- Διαδίκτυο (παράγραφος 4)
Η ύπαρξη ειδικού λεξιλογίου είναι δικαιολογημένη από τη συντάκτρια, επειδή το κείμενο αποτελεί επιστημονική μελέτη που αφορά το συγκεκριμένο αντικείμενο (ψηφιακός αναλφαβητισμός), οπότε ως κείμενο επιστημονικού λόγου οφείλει να χρησιμοποιήσει ειδικό λεξιλόγιο για να εξηγήσει, τεκμηριώσει και διασαφηνίσει τα επιστημονικά συμπεράσματα. Το κείμενο έτσι αποκτά εγκυρότητα και αντικειμενικότητα.
ΘΕΜΑ 2
Τόπος, Χρόνος
Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Σας απευθύνουμε αυτήν την επιστολή ως μαθητές και μαθήτριες, για να σας εκφράσουμε την πεποίθησή μας ότι το σχολείο πρέπει να μας προετοιμάζει ουσιαστικά για τις απαιτήσεις του 21ου αιώνα. Η πρόσβαση στη γνώση δεν αρκεί πλέον. Αυτό που έχουμε ανάγκη είναι η απόκτηση απαραίτητων ψηφιακών και κριτικών δεξιοτήτων που θα μας καταστήσουν ενεργούς και υπεύθυνους πολίτες στον σύγχρονο κόσμο.
Ενίσχυση Ψηφιακών Δεξιοτήτων (Αντιμετώπιση ψηφιακού αναλφαβητισμού)
- Διεύρυνση ωρών Πληροφορικής για θεωρητική και πρακτική κατάρτιση.
- Εκπαίδευση στην αναγνώριση ψηφιακών κινδύνων (π.χ. phishing, κακόβουλο λογισμικό).
- Προστασία προσωπικών δεδομένων, δεδομένης της αύξησης των ψηφιακών απειλών.
- Εισαγωγή στοιχείων προγραμματισμού.
- Εκπαίδευση στην κυβερνοασφάλεια και στην ορθή διαχείριση δεδομένων.
Καλλιέργεια κριτικής σκέψης και διαχείρισης πληροφοριών
- Αντιμετώπιση υπερπληροφόρησης και των ψευδών ειδήσεων (fake news).
- Αξιολόγηση πηγών και κριτική ανάλυση πληροφοριών.
- Διαμόρφωση τεκμηριωμένης άποψης.
- Αναγνώριση παραπληροφόρησης και online χειραγώγησης (από το σημείο της «ψηφιακής πολιτειότητας»).
Εξοπλισμός ισότιμη πρόσβαση και διαδικτυακή παιδεία
- Ισότιμη πρόσβαση όλων των μαθητών σε σύγχρονο εξοπλισμό και γρήγορο διαδίκτυο.
- Συστηματική εκπαίδευση στη σωστή και ασφαλή χρήση του διαδικτύου.
- Στοιχεία ψηφιακής πολιτειότητας που αφορούν συμπεριφορά. Ηθική και υπεύθυνη χρήση του διαδικτύου, που περιλαμβάνει σεβασμό στους άλλους χρήστες, προστασία των προσωπικών δεδομένων, αποφυγή παραβίασης πνευματικών δικαιωμάτων και υπεύθυνη συμπεριφορά σε όλες τις ψηφιακές δραστηριότητες
Πιστεύουμε ότι με την υιοθέτηση αυτών των προτάσεων, το εκπαιδευτικό σύστημα θα μας εφοδιάσει με τις απαραίτητες δεξιότητες που θα κάνουν τη μάθηση πιο ουσιαστική και θα μας δώσουν τη δυνατότητα να ανταποκριθούμε με επιτυχία στις μελλοντικές προκλήσεις. Ευελπιστούμε στην άμεση εξέταση των αιτημάτων μας.
Με εκτίμηση,
[Ονοματεπώνυμο]
ΘΕΜΑ 3
Ο διάλογος ανάμεσα στον Αλεξανδρή και τον Τάση του Πόφαλου συμβάλλει στην πιο πειστική ανάδειξη των χαρακτήρων και προσδίδει αληθοφάνεια, φυσικότητα και ζωντάνια. στην αφήγηση. Η στάση του Αλεξανδρή αποκαλύπτει γενναιότητα, θάρρος και αδελφική αγάπη για την Αγγελική, ενώ οι απαιτήσεις του προς τον Τάση αντανακλούν τις αυστηρές κοινωνικές επιταγές της εποχής σχετικά με την προστασία της τιμής της κοπέλας. Παράλληλα, ο διάλογος ενημερώνει τον αναγνώστη για τα γεγονότα χωρίς την παρέμβαση του αφηγητή και ταυτόχρονα προωθεί την εξέλιξη της πλοκής, ενισχύοντας το δραματικό στοιχείο της ιστορίας.
ΘΕΜΑ 4
Οποιαδήποτε διαπίστωση από τους/τις μαθητές /-τριες θεωρείται αποδεκτή, εφόσον μπορεί να συσχετιστεί / τεκμηριωθεί με στοιχεία / χωρία του κειμένου, χωρίς να δίνεται με τρόπο αυθαίρετο.
Ενδεικτικά:
Η στάση του Αλεξανδρή χαρακτηρίζεται από γενναιότητα και θάρρος, καθώς και από αδελφική αγάπη «Αυτός, μάτια μου, εφούντωσε τα μαλλιά του, . . . και πήγε να βρη τον Τάση του Πόφαλου». Είναι απόλυτα δικαιολογημένη, έστω κι αν φαίνεται σκληρή και απόλυτη προς τον μέλλοντα γαμπρό του «Κακομοίρη μου! Ή την παίρνεις ή σε σκοτώνω!…», γιατί ο ήρωας έχει πλήρη επίγνωση των αυστηρών κοινωνικών επιταγών που όριζαν πως, αν μια κοπέλα στο χωριό συναναστρεφόταν ή είχε σχέση με κάποιον άντρα, τότε η τιμή της θα είχε ανεπιστρεπτί καταστραφεί, «μα έτσι που μας είδε η γειτονειά και τόμαθε ο κόσμος…», εφόσον αυτός ο άντρας δεν την αρραβωνιαζόταν σύντομα «Και πρώτα θαρραβωνιαστής, πρώτα θα μπης. . . για τον πατέρα σου».
Οι μαθητές / -τριες μπορούν να εκφράσουν ανάλογα με τα προσωπικά τους βιώματα και αξίες τη συμφωνία ή τη διαφωνία τους με αυτήν την στάση, είτε θεωρώντας την δικαιολογημένη και αναμενόμενη, τηρουμένων των αναλογιών με τα στερεότυπα της εποχής, είτε υπερβολική και αναχρονιστική, με σημερινούς όρους. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
[1] cloud: υπολογιστικό νέφος. Τρόπος αποθήκευσης της πληροφορίας όχι τοπικά, αλλά διαδικτυακά
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».
Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok
