Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Η συναδέλφωση των λαών(Κριτήριο αξιολόγησης)
Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο
Η Χρυσούλα, ο Κερέμ και μια αναζήτηση με αίσιο τέλος
Το ακόλουθο συντομευμένο άρθρο της Εύης Σαλτού δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Τα Νέα» στις 8-9 Οκτωβρίου 2022.
Χρειάστηκαν έξι χρόνια και αμέτρητες συνεντεύξεις με κατοίκους σε Ελλάδα και Τουρκία για να έχει η ιστορία του αίσιο τέλος: ο τούρκος κινηματογραφιστής Κερέμ Σογιλμάζ εντόπισε τελικά τον απόγονο της Χρυσούλας Ροδάκη, του κοριτσιού το όνομα του οποίου ήταν γραμμένο σε μια χριστιανική επιτύμβια στήλη που βρέθηκε περίπου 100 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Κωνσταντινούπολης.
Όλα ξεκίνησαν τον Ιούνιο του 2016 στο Καρατζάκιοϊ της Τουρκίας, το χωριό της μητέρας του 38χρονου σήμερα Κερέμ. Οι εργασίες ανακαίνισης στο σπίτι της γιαγιάς του επεφύλασσαν μια έκπληξη: οι εργάτες έβγαλαν από το κτίριο μια πέτρινη πλάκα την οποία είχαν βρει στο πίσω μέρος του σπιτιού, σε ένα μικρό δωμάτιο. Ήταν έτοιμοι να την πετάξουν στα σκουπίδια, όταν ο Κερέμ τούς σταμάτησε. «Ενθάδε κείται η δούλη του Θεού Χρυσούλα Ροδάκη θανούσα τη δεκάτη ογδόη Μαρτίου 1887» έγραφε η πλάκα.
«Παρόλο που στην αρχή δεν ήξερα καν τι ήταν ή τι έγραφε, αποφάσισα να την κρατήσω. Και από τότε ξεκίνησα έναν αγώνα να βρω απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα: Ποια ήταν αυτή η Χρυσούλα Ροδάκη; Ποια ήταν τελικά η ιστορία του χωριού της μητέρας και της γιαγιάς μου; Υπάρχουν άραγε απόγονοι αυτού του κοριτσιού για να τους παραδώσω την επιτύμβια στήλη;» είχε δηλώσει στα «ΝΕΑ» ο Κερέμ τον Οκτώβριο του 2017, λίγους μόνο μήνες μετά την έναρξη της έρευνας.
Η αναζήτηση ξεκίνησε από το ίδιο το χωριό. Άρχισε να ρωτά στη γειτονιά όπου βρέθηκε η πλάκα τους ηλικιωμένους κατοίκους και αυτό που έμαθε ήταν πως από το χωριό είχαν φύγει οι τελευταίοι Έλληνες με την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, την οποία όριζε η Συνθήκη που υπέγραψαν οι δύο χώρες στη Λωζάννη και αφορούσε περίπου ενάμισι εκατομμύριο Έλληνες που ζούσαν στην Τουρκία και μισό εκατομμύριο μουσουλμάνους που βρίσκονταν στην Ελλάδα.
Απευθύνθηκε σε μη κυβερνητικές οργανώσεις, έκανε επαφή με φορείς της γείτονος που ασχολούνται με το θέμα της ανταλλαγής πληθυσμών, ωστόσο οι περισσότερες απαντήσεις που έπαιρνε ήταν ότι υπήρχαν πληροφορίες μόνο για τους Τούρκους της ανταλλαγής και όχι για τους Έλληνες. Επικοινώνησε και με το ελληνικό Τμήμα Αναζητήσεων του Ερυθρού Σταυρού, παρ’ όλα αυτά, όπως τον ενημέρωσαν, για να κινηθεί η διαδικασία αναζήτησης θα έπρεπε να υπάρχει αίτημα από κάποιο συγγενικό πρόσωπο. Μόνο όταν αποφάσισε τον Ιούνιο του 2017 να χρησιμοποιήσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, φτιάχνοντας στο Facebook τη σελίδα «Searching Rodaki» («Ψάχνοντας τη Ροδάκη»), άρχισε να βλέπει… φως στο τούνελ.
«Δεχόμουν εκατοντάδες μηνύματα από ανθρώπους σε Ελλάδα, Τουρκία και άλλες χώρες. Επικοινώνησα μέσω της σελίδας με περίπου 1.000 ανθρώπους, οι οποίοι με ενημέρωναν πως στην περιοχή τους υπάρχουν κάτοικοι με αυτό το επίθετο. Μάλιστα, πολλά από τα μηνύματα ανέφεραν πως οι Έλληνες από το χωριό της μητέρας και της γιαγιάς μου μετεγκαταστάθηκαν στο χωριό Δορκάδα της Θεσσαλονίκης. Ξέρετε, το χωριό μου είναι το Karacakoy και karaca είναι το ζαρκάδι ή η δορκάδα στα τούρκικα. Ωστόσο, από την έρευνα που έκανα, δεν υπάρχει οικογένεια Ροδάκη. Παρ’ όλα αυτά, η αναζήτησή μου επικεντρώθηκε στη Βόρεια Ελλάδα» λέει ο Κερέμ.
Και είχε δίκιο, καθώς ένα μήνυμα από κάποιον που μένει στο Κιλκίς τού μίλησε για έναν επιχειρηματία από τη Θεσσαλονίκη ο οποίος πιθανότατα να έχει κάποια σχέση με την ιστορία. «Επικοινώνησα με τον κ. Θεόδωρο. Μου έστειλε φωτογραφία του παππού του, ο οποίος είναι ο άνθρωπος που έφυγε από το σπίτι μας στο χωριό, πήγε στις ΗΠΑ και πέθανε στη Βιρτζίνια. Εκτιμώ πως ο παππούς του κ. Θεόδωρου ήταν πιθανότατα ανιψιός της Χρυσούλας Ροδάκη».
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητες
Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ), με βάση το περιεχόμενο του κειμένου.
- Ο Κερέμ αποφάσισε να κρατήσει την επιτύμβια στήλη, παρόλο που αρχικά δεν μπορούσε να καταλάβει τι ακριβώς ήταν και τι έγραφε.
- Οι τελευταίοι Έλληνες εγκατέλειψαν το χωριό της μητέρας και της γιαγιάς του Κερέμ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
- Οι προσπάθειες του Κερέμ να εντοπίσει απογόνους της Χρυσούλας μέσω επίσημων φορέων δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
- Η δημιουργία της σελίδας «Searching Rodaki» στο Facebook περιόρισε τις δυνατότητες επικοινωνίας του με ανθρώπους που γνώριζαν στοιχεία για την οικογένεια Ροδάκη.
- Ο Κερέμ εκτίμησε ότι ο παππούς του επιχειρηματία από τη Θεσσαλονίκη ήταν πιθανότατα ανιψιός της Χρυσούλας Ροδάκη.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητες
α) Να εξηγήσετε τη λειτουργία ως προς το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα των παρακάτω σημείων στίξης:
- «Ενθάδε κείται η δούλη του Θεού Χρυσούλα Ροδάκη θανούσα τη δεκάτη ογδόη Μαρτίου 1887»
- Και από τότε ξεκίνησα έναν αγώνα να βρω απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα:
- «ΝΕΑ»
- («Ψάχνοντας τη Ροδάκη»)
- «Δεχόμουν εκατοντάδες μηνύματα από ανθρώπους…επικεντρώθηκε στη Βόρεια Ελλάδα»
β) Ωστόσο, Παρ’ όλα αυτά, άραγε, Μάλιστα, Παρόλο που. Ποιος είναι ο ρόλος της κάθε διαρθρωτικής λέξης/φράσης στη συνοχή του κειμένου;
γ) ο τούρκος κινηματογραφιστής Κερέμ Σογιλμάζ εντόπισε τελικά τον απόγονο της Χρυσούλας Ροδάκη
- Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;
- Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή
Μονάδες 15
3η δραστηριότητες
Α3. Με αφορμή την ιστορία του τούρκου κινηματογραφιστή Κερέμ Σογιλμάζ που αναφέρει ότι η αναζήτησή του είχε αίσιο τέλος, καθώς δεχόταν «εκατοντάδες μηνύματα από ανθρώπους σε Ελλάδα, Τουρκία και άλλες χώρες», να παρουσιάσεις τα συνδετικά στοιχεία που μπορούν να ενώσουν τους ανθρώπους όλης της υφηλίου σε ομιλία (200-250 λέξεων) που εκφωνείς στο σχολείο σου στο πλαίσιο ημερίδας με θέμα «Η Ελλάδα και ο κόσμος». Μπορείς να αξιοποιήσεις πληροφορίες από το κείμενο.
Μονάδες 25
Β. Λογοτεχνικό κείμενο
Διδώ Σωτηρίου (1909-2004)
Ματωμένα Χώματα (απόσπασμα)
Το ακόλουθο απόσπασμα προέρχεται από το μυθιστόρημα Ματωμένα Χώματα (Αθήνα: Κέδρος, 1983, σ. 30-31), που εκδόθηκε το 1962 και αναφέρεται στην ειρηνική ζωή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας αλλά και στην τραγωδία της μικρασιατικής καταστροφής.
Η εμπιστοσύνη που μου ’χε ο Σεφκιέτ[1] δυνάμωσε και στέριωσε ακόμα πιο πολύ από ένα περιστατικό. Το χωριό του ήτανε καθυστερημένο, σαν όλα τα τουρκοχώρια. Μήτε ακουστά δεν είχανε τι θα πει γιατρός ή δάσκαλος. Άμα αρρώσταινε άνθρωπος, πέμπανε καβαλάρη, τρεις ώρες δρόμο, να πάει να βρει το Χότζα ενός άλλου χωριού που είχε τη φήμη σοφού.
-Χότζα, του ’λεγε ο μαντατοφόρος, το και το έχει ο άρρωστός μας. Τι πρέπει να του κάμουμε να γιάνει;
Ο Χότζας έπεφτε σε βαθιά συλλογή. Ο νους του βυθιζότανε στα όσα γράφει το Κοράνι. Όταν έβρισκε τι ταίριαζε στην περίπτωση, καθότανε και το ’γραφε. Ο άνθρωπος τόνε πλέρωνε για τον κόπο του, έπαιρνε το διπλωμένο χαρτί, γύριζε πίσω στο χωριό και το ’δινε στον άρρωστο να το καταπιεί για να γιατρευτεί!…
Κάποτες αρρώστησε βαριά ο πατέρας του Σεφκιέτ κι ήρθε και μου ’πε:
-Τον χάνουμε τον πατέρα μου. Τα χαρτιά του Χότζα δεν τον γιατρεύουνε και σβήνει ώρα την ώρα.
-Δε δοκιμάζεις να τόνε φέρεις στο χωριό μας, του μίλησα. Εμείς έχουμε σπουδαίο γιατρό. Δε δίνει χαρτιά στους άρρωστους, δίνει φάρμακα, σερμπέτια,[2] χάπια, αλοιφές που τα φτιάχνει σπουδαγμένος επί τούτο σπετσιέρης.[3]
Ο Σεφκιέτ παραξενεύτηκε, και λίγο σκιάχτηκε, μήπως και κριματιστεί αν πάει σε γιατρό κι όχι στο Χότζα. Ωστόσο, την άλλη μέρα, αυγές, να κι έφερε τον πατέρα του ξαπλωμένον πάνω σε μια τάβλα, μισοαναίσθητο. Οι δικοί μου τον καλοδεχτήκανε, του στρώσανε να πέσει και καλέσανε το γιατρό. Με την περιποίηση και με τα φάρμακα άνοιξε τα μάτια του και πάνω στις οχτώ καβάλησε το γάιδαρο και γύρισε σαν Λάζαρος στο χωριό του. Οι Τούρκοι άμα τον είδανε ζωηρό και καλοστεκούμενο τα χάσανε.
[…] Ο Σεφκιέτ ξαναγύρισε στον Κιρκιντζέ. Μας έφερε πεσκέσι[4] μέλι και τυρί για να μας φχαριστήσει για όσα κάναμε για τον πατέρα του. Ύστερα με πήρε απόμερα, έβγαλε ένα τεσσαράκι[5] χιλιοδιπλωμένο στη μαντίλα του, μου το ’κλεισε ντροπαλά στη χούφτα και μου ψιθύρισε:
-Μπανά μπιρ μουμ γιακ. (Άναψε ένα κερί από μέρος μου). Ίσως και φιλιωθούνε οι Θεοί μας όπως φιλιωθήκαμε και μεις…
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητες
Ποια διαφορά παρατηρείς ανάμεσα στον τρόπο που θεραπεύονταν οι άρρωστοι στο χωριό του Σεφκιέτ και στον τρόπο που θεραπεύτηκε ο πατέρας του στο χωριό του αφηγητή; Να απαντήσεις σε κείμενο 50-60 λέξεων, με στοιχεία από το απόσπασμα.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητες
α) Στο κείμενο αξιοποιείται ο διάλογος μεταξύ άλλων ως τεχνική/τρόπος αφήγησης. Ποια είναι η λειτουργία του;
β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία παρομοίωση, μία μεταφορά και ένα ασύνδετο σχήμα.
Μονάδες 15
3η δραστηριότητες
Β3. Γιατί ο Σεφκιέτ ζητά από τον αφηγητή να ανάψει ένα κερί από μέρους του; Ποιες σκέψεις και συναισθήματα σου δημιουργεί το αίτημά του; Να καταγράψεις την απάντησή σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.
Μονάδες 20
[1] Τούρκος φίλος του αφηγητή Μανόλη Αξιώτη.
[2] σερμπέτια = σιρόπια.
[3] σπετσιέρης= φαρμακοποιός.
[4] πεσκέσι = δώρο που περιλαμβάνει κυρίως τρόφιμα και ποτά.
[5] τεσσαράκι = τουρκικό νόμισμα, ίσο με τέσσερα μεταλίκια.
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».
