Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ιστορική μνήμη (Κριτήριο αξιολόγησης)
Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο
Ιστορική μνήμη ζωντανή κι όχι διχαστική
Το ακόλουθο απόσπασμα προέρχεται από κείμενο του Πέτρου Πιτσιάκκα, φιλολόγου και διευθυντή του 2ου ΓΕΛ Ναυπάκτου. Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα www.philenews. com, στις 20. 07. 2018.
Μνήμη είναι οι τρόποι με τους οποίους αναφερόμαστε σε γεγονότα του παρελθόντος, αλλά και οι τρόποι που αναπαριστάνουμε αυτά τα γεγονότα και τα μετασχηματίζουμε σε μια συλλογική ανάμνηση. Εκτός από την ατομική μνήμη, η οποία σβήνει με το πέρασμα του χρόνου, όταν κινείται έξω από το κοινό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε και στο οποίο συνεχώς αναφέρεται, υπάρχει και η συλλογική μνήμη, η ιστορική, η οποία είναι ανεκτίμητη, γιατί διατηρεί τη βιωμένη εμπειρία των ανθρώπων μέσα στην κοινωνία τους.
Ενώ η ιστορία αναπαριστά το παρελθόν, η ιστορική μνήμη εκφράζει τη συνεχή παρουσία του παρελθόντος στο παρόν. Σε όλο σχεδόν τον κόσμο, η αγάπη για τις ρίζες, η αναβίωση του ενδιαφέροντος για τις ταυτότητες είναι ισχυρές. Οι άνθρωποι, όπως και οι κοινωνίες τους, έχουν τη δική τους ιστορία, όχι απλώς ένα παρελθόν. Το παρελθόν ως ιστορία επηρεάζει το παρόν των ανθρώπων, αφού δεν είναι νεκρό, δεν είναι καν παρελθόν.
Η διατήρηση της ιστορικής συνείδησης είναι η έσχατη πράξη αντίστασης μέσα στη γενική παρακμή. Οι λαοί που δεν έχουν μνήμη δεν έχουν και μέλλον. Αρκεί μόνο να σκεφτούμε τι συνέπειες έχει για έναν άνθρωπο η απώλεια της προσωπικής του μνήμης και πόσο ανυπόφορη και αποδιοργανωμένη καθίσταται η ζωή του, για να καταλάβουμε τις ανάλογες συνέπειες που έχει και την καταστροφική αποδιοργάνωση που προκαλεί σε ένα κοινωνικό ή εθνικό σύνολο η απώλεια της ιστορικής μνήμης. «Οι λαοί που ζούνε με πόνο και με πίστη τυπώνουνε πιο βαθιά τον χαρακτήρα τους στον σκληρό βράχο της ζωής, και σφραγίζονται με μια σφραγίδα που δεν σβήνει από τις συμφορές κι από τις αβάσταχτες καταδρομές, αλλά γίνεται πιο άσβηστη», γράφει ο Φώτης Κόντογλου.
[…] Η γνώση και η κατανόηση του παρελθόντος είναι το κλειδί για τη νοηματοδότηση του παρόντος. Η μελέτη και η εκμάθηση της Ιστορίας μάς βοηθά να αποφύγουμε τα τραυματικά βιώματα του παρελθόντος. […] Για να μην ξαναζήσουμε το μίσος, τη διχόνοια, την καταστροφή, την προσφυγιά, τον θάνατο.
Η σημασία, επομένως, της αυθεντικής διατήρησης της μνήμης είναι πολύ σπουδαία για το μέλλον και την πορεία ενός λαού και αφορά την ίδια την επιβίωσή του. Γιατί πολιτισμός είναι ο αγώνας της μνήμης ενάντια στη λήθη. Και όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του, είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Α1. α) Γιατί η απώλεια της ιστορικής μνήμης θεωρείται καταστροφική για ένα έθνος (ή κοινωνικό σύνολο) και ποιος είναι ο βασικός ρόλος της μελέτης της Ιστορίας για την αποφυγή αυτής της καταστροφής;
β) Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ), με βάση το περιεχόμενο του κειμένου:
- Η ατομική μνήμη διατηρείται αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου, ανεξάρτητα από το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε.
- Η ιστορική μνήμη εκφράζει τη συνεχή παρουσία του παρελθόντος στο παρόν, αποδεικνύοντας ότι το παρελθόν δεν είναι νεκρό.
- Η απώλεια της ιστορικής μνήμης για ένα έθνος έχει ελάχιστες συνέπειες, σε αντίθεση με την απώλεια της προσωπικής μνήμης που είναι αποδιοργανωτική για το άτομο.
- Η κατανόηση του παρελθόντος και η μελέτη της Ιστορίας μας βοηθούν να δώσουμε νόημα στο παρόν και να μην επαναλάβουμε τραγικά βιώματα.
- Σύμφωνα με το κείμενο, ο πολιτισμός ορίζεται ως η φυσιολογική επικράτηση της λήθης απέναντι στη μνήμη.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου: σβήνει, καταλάβουμε, συνέπειες, επομένως, αυθεντικής.
β) η συλλογική μνήμη, η ιστορική, […] διατηρεί τη βιωμένη εμπειρία των ανθρώπων μέσα στην κοινωνία τους.
- Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;
- Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή.
γ) απώλεια, ανυπόφορη. Για κάθε μία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να δημιουργήσετε μία πρόταση που θα φανερώνει τη σημασία τους.
δ) Στην τρίτη παράγραφο του κειμένου να εντοπίσετε τη θεματική περίοδο, τα σχόλια/λεπτομέρειες και την κατακλείδα (αν υπάρχει).
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Α3. Ποια είναι η αξία της ιστορικής μνήμης; Γιατί πρέπει να μελετάμε και να γνωρίζουμε την Ιστορία; Σε άρθρο (200-250 λέξεων) που θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα, παραθέτεις τις προσωπικές σου θέσεις, αξιοποιώντας και στοιχεία του κειμένου.
Μονάδες 20
Β. Λογοτεχνικό κείμενο
[Το ημερολόγιο του Σωκράτη]
Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το μυθιστόρημα της Ζωρς Σαρή «Όταν ο Ήλιος…» (εκδ. Κέδρος 1971), που έχει θέμα τη Γερμανική Κατοχή στην Ελλάδα (1941-1944).
7 Σεπτεμβρίου 1944.
«Οι Γερμανοί εγκαταλείπουν την Ελλάδα. Συγκεντρώνονται σε μια πεδιάδα κοντά στη Θήβα. Πουλάνε τα υπάρχοντά τους. Ο κόσμος πνίγει τη χαρά του. Όλοι περιμένουμε σαν μεσσία τους Άγγλους. Κυκλοφορεί μια διάδοση. Λένε πως η απόβαση θα γίνει μεθαύριο και πως οι Γερμανοί θα παραδώσουν την πόλη, ειρηνικά, χωρίς να χυθεί αίμα. Να ’ναι άραγε αλήθεια; Τρία χρόνια και πέντε μήνες από τότε που πάτησαν το πόδι τους στην Ελλάδα. Τίποτε δεν απόμεινε όρθιο. Παντού ερείπια. Η Ζωή προχτές φώναξε: Έρχεται, έρχεται η χιλιάκριβη λευτεριά μας!
Τι νόημα μπορεί να έχει για μένα, το γέρο καθηγητή, αυτή η λέξη: ελευθερία; […]»
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Β1. Ποια είναι η αντίθεση ανάμεσα στην αντίδραση της Ζωής και στον προβληματισμό του αφηγητή (του γέρου καθηγητή) απέναντι στην επερχόμενη απελευθέρωση;
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
α) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία μεταφορά, μια προσωποποίηση και μία παρομοίωση.
β) Στο κείμενο ο αφηγητής αναρωτιέται: «Να ‘ναι άραγε αλήθεια;». Τι ακριβώς αμφισβητεί με αυτό το ερώτημα;
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Β3. Ποια συναισθήματα δημιουργεί στον ήρωα η ιδέα της επερχόμενης απελευθέρωσης της Ελλάδας από τους Γερμανούς το 1944, σύμφωνα με τις ημερολογιακές του σημειώσεις, και ποια στην κόρη του Ζωή; Πώς θα ένιωθες εσύ αν ήσουν στη θέση τους; Σε κάθε περίπτωση να τεκμηριώσεις την απάντησή σου. Να καταγράψεις την απάντησή σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.
Μονάδες 20
