Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Καταναλωτισμός (Κριτήριο αξιολόγησης)

Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο

Η αξία του μινιμαλισμού

Το κείμενο αποτελεί διασκευασμένο απόσπασμα από το άρθρο του Θωμά Καραγκιοζόπουλου που δημοσιεύτηκε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» στις 14-09-2019.

Η αλόγιστη, χωρίς μέτρο κατανάλωση προκαλεί την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος. Προκύπτει μια άκρως εξοντωτική υπερεκμετάλλευση που εξαντλεί τους φυσικούς πόρους και εντείνει τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Η αμφισβήτηση του καταναλωτισμού προήλθε κυρίως από τα οικολογικά ρεύματα, που πρώτα αυτά ανέλυσαν επιστημονικά και πολιτικά το πεπερασμένο των φυσικών πόρων της Γης.

Ο Stuart Ewen, οικονομολόγος, σε ένα από τα βιβλία του υποστηρίζει ότι ο «καταναλωτισμός, η μαζική συμμετοχή στις αξίες της μαζικής βιομηχανικής αγοράς, εμφανίστηκε στη δεκαετία του 1920 όχι ως μια ομαλή εξέλιξη από παλαιότερα και λιγότερο αναπτυγμένα πρότυπα κατανάλωσης, αλλά ως μια επιθετική πολιτική εταιρικής επιβίωσης». Οι μεταπολεμικές κοινωνίες είδαν την υπερπαραγωγή αγαθών ως τη λύση για τη μεταστροφή της οικονομίας. Για να απορροφηθούν, όμως, οι τεράστιες ποσότητες της παραγωγής, έπρεπε το καταναλωτικό κοινό να αποκτήσει αγοραστικές δυνατότητες και ταυτοχρόνως να αυξηθούν οι καταναλωτικές του ανάγκες. Το πρώτο έγινε εφικτό με την αύξηση των αποδοχών, καθώς οι εργαζόμενοι έβλεπαν το εισόδημά τους σταδιακά να μεγαλώνει. Το δεύτερο επιτεύχθηκε με την τεχνητή, μέσω των διαφημίσεων, αύξηση των αναγκών του. Έτσι, διαμορφώθηκε μια καταναλωτική κοινωνία.

Τα τελευταία πενήντα χρόνια ο πολιτισμός φοράει τις παρωπίδες της ψευδαίσθησης του πώς θα πρέπει να είναι η ζωή μας. Είτε πρόκειται για διαφημίσεις, είτε για τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, υπάρχει μια ψευδαίσθηση ότι οι ζωές μας πρέπει να είναι τέλειες, ή τουλάχιστον έτσι να δείχνουμε. Πολλές φορές, χρησιμοποιούμε τις ζωές άλλων ανθρώπων, ακόμη και αυτό που προβάλλουν ως φανταστική ζωή, ως μέτρο σύγκρισης. Εδώ πρέπει να κάνουμε μια διάκριση μεταξύ της λιτότητας που προκύπτει από την οικονομική κρίση και μιας αυτόβουλης ενεργητικής εγκράτειας, όπως τη χαρακτήριζε ο μεγάλος Ιταλός πολιτικός Ενρίκο Μπερλινγκουέρ το 1977, πολλά χρόνια πριν από την οικονομική κρίση του 2008: «Ο άκρατος ατομικός καταναλωτισμός παράγει μόνο διασπάθιση πλούτου και στρεβλώσεις της παραγωγής, αλλά πέραν αυτών και δυσφορία, αποπροσανατολισμό, δυστυχία».

Ο μινιμαλισμός ταυτίζεται με την εγκράτεια. Ιδέα του μινιμαλισμού είναι να αγοράζεις ό,τι έχεις ανάγκη, να μπορείς να το αιτιολογήσεις στον εαυτό σου αν προσθέτει κάποια αξία στη ζωή σου. Αν δεν προσθέτει, τότε δεν το χρειάζεσαι. Αν δεν το χρειάζεσαι, δεν σε κάνει χαρούμενο.

Έτσι, αντί να έχουμε καταναλωτικά πρότυπα, μπορούμε να διαμορφώσουμε ως πρότυπό μας μια κοινωνία με λιγότερη ανισότητα και περισσότερη δικαιοσύνη. Όλοι να έχουν τις ίδιες ευκαιρίες και να είναι υπόλογοι απέναντι στον πλανήτη και στο οικοσύστημα.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1^η δραστηριότητα

Α1. α) Ποιος ο ρόλος των διαφημίσεων και της αύξησης των αποδοχών στη διαμόρφωση της καταναλωτικής κοινωνίας, σύμφωνα με το κείμενο; (60-70 λέξεις)

β) Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές (Σ) ή Λανθασμένες (Λ), με βάση το περιεχόμενο του κειμένου.

1. Σύμφωνα με τον Stuart Ewen, ο καταναλωτισμός εμφανίστηκε τη δεκαετία του 1920 ως ομαλή εξέλιξη των παλαιότερων προτύπων κατανάλωσης.
2. Η αύξηση των καταναλωτικών αναγκών του κοινού επιτεύχθηκε τεχνητά, μέσω των διαφημίσεων.
3. Για να απορροφηθεί η υπερπαραγωγή αγαθών, αρκούσε η αύξηση των αποδοχών των εργαζομένων και δεν χρειαζόταν να αυξηθούν οι ανάγκες τους.
4. Ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ θεωρούσε ότι η λιτότητα της οικονομικής κρίσης και η αυτόβουλη εγκράτεια είναι το ίδιο πράγμα.
5. Σύμφωνα με τον μινιμαλισμό, αγοράζουμε μόνο ό,τι έχουμε πραγματικά ανάγκη και μπορούμε να αιτιολογήσουμε ότι προσθέτει αξία στη ζωή μας.

Μονάδες 15

2^η δραστηριότητα

Α2. α) όμως, καθώς, Είτε, Αν, Έτσι. Τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις που συμβάλλουν στη συνοχή του κειμένου;

β) Στην 1η παράγραφο του κειμένου «Τα τελευταία πενήντα χρόνια … αποπροσανατολισμό, δυστυχία» γίνεται επίκληση στην αυθεντία. Ποιο πρόσωπο επικαλείται ο αρθρογράφος; Πώς δικαιολογείται, κατά τη γνώμη σου, η χρήση της επίκλησης στην αυθεντία στο συγκεκριμένο απόσπασμα;

γ) Να εντοπίσετε τα ρηματικά πρόσωπα που χρησιμοποιούνται στο κείμενο και να εξηγήσετε ποια επίδραση έχει το καθένα.

Μονάδες 15

3^η δραστηριότητα

Α3. Συμμετέχεις σε μια νεανική ιστοσελίδα γενικότερου προβληματισμού. Στις πρόσφατες αναρτήσεις της η «συζήτηση» αφορά στους λόγους που οδήγησαν στην αύξηση του καταναλωτισμού και τους τρόπους περιορισμού του καταναλωτικού τρόπου ζωής. Αποφασίζεις να εκθέσεις την άποψή σου γράφοντας ένα άρθρο για αυτά τα ζητήματα, αξιοποιώντας υλικό από το κείμενο αναφοράς (200-250 λέξεις).

Μονάδες 20

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ (1883-1957)

Ο φτωχούλης του Θεού

Το απόσπασμα είναι από τη μυθιστορηματική βιογραφία του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης, έργο του Νίκου Καζαντζάκη που δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το 1954.

– Αρχοντόπουλό μου, είπα, να με συμπαθάς· ένα ήθελα να σε ρωτήσω, ετούτο: τρώς, πίνεις είσαι ντυμένος στο μετάξι, τραγουδάς κάτω από τα παραθύρια, γλέντι η ζωή σου· τίποτα λοιπόν δε σου λείπει;

Ο νέος στράφηκε απότομα, αναμέρισε βίαια το μπράτσο, να μην τον αγγίξω.

– Τίποτα δε μου λείπει, αποκρίθηκε πεισματωμένος· γιατί με ρωτάς; Δε θέλω να με ρωτούν.

– Γιατί σε λυπούμαι, αρχοντόπουλό μου, αρχοντόπουλό μου, του αποκρίθηκα.

Ο νέος να το ακούσει, τίναξε με αλαζονεία το κεφάλι:

– Εμένα; Είπε, εσύ; – και γέλασε.

Έσκυψε, με κοίταξε στα μάτια.

– Ποιός είσαι ντυμένος σα ζητιάνος; Ποιός; Ποιός σ’ έπεψε να με βρεις, εδώ στους δρόμους της Ασίζης τα μεσάνυχτα; Μολόγα την αλήθεια! Κάποιος σε στέλνει, ποιος;

– Τίποτα δε μου λείπει! έκαμε χτυπώντας το πόδι του στη γης, δε θέλω να με λυπούνται· θέλω να με ζηλεύουν. Ναι, ναι, τίποτα δε μου λείπει!

– Τίποτα; έκαμα, μήτε ο ουρανός;

Έσκυψε το κεφάλι, σώπασε· και σε λίγο:

– Πολύ αψηλά ’ναι ο ουρανός, δεν τον φτάνω· καλή ’ναι η γης, περίκαλη, κοντά μου!

– Δεν υπάρχει πράμα πιο κοντά μας από τον ουρανό· η γης είναι κάτω από τα πόδια μας και την πατούμε· ο ουρανός είναι μέσα μας.

Το φεγγάρι είχε αρχίσει να χαμηλώνει, λίγα άστρα στον ουρανό· ανάρια ακούγονταν καντάδες, όλο πάθος, από τις αλαργινές γειτονιές· ήταν γεμάτος ο νυχτερινός ετούτος καλοκαιριάτικος αέρας μυρωδιές κι έρωτα.

– Πως το ξέρεις; με ρώτησε και με κοίταξε αλαφιασμένος.

– Πείνασα, δίψασα, πόνεσα – το ’μαθα.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1^η δραστηριότητα

Β1. Ποιος είναι ο χώρος και ο χρόνος της σκηνής και με ποια στοιχεία του κειμένου αποδίδεται η ατμόσφαιρα της νύχτας; (60-70 λέξεις)

Μονάδες 15

2^η δραστηριότητα

Β2. α) Στο κείμενο αξιοποιείται ο διάλογος ως κύρια τεχνική/τρόπος αφήγησης. Ποια είναι η λειτουργία του;

β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία μεταφορά, μια παρομοίωση και ένα ασύνδετο σχήμα.

Μονάδες 15

3^η δραστηριότητα

Β3. Αξιοποιώντας δεδομένα και πληροφορίες που σου δίνονται στο Λογοτεχνικό κείμενο, να αναφερθείς στη συναισθηματική κατάσταση στην οποία, κατά τη γνώμη σου, βρίσκονται τα δύο πρόσωπα του διαλόγου. Ποιες σκέψεις και συναισθήματα σού δημιουργούνται από την ανάγνωση του αποσπάσματος; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε κείμενο 100-150 λέξεων.

Μονάδες 20