Θέματα 2025 – Ιστορία – Ημερήσιο Λύκειο – Εσπερινό Λύκειο
ΘΕΜΑΤΑ
Απαντήσεις από Εκπαιδευτικό Οργανισμό Ορίζοντες
Ενδεικτικές απαντήσεις
Θέμα Α1
α. Μετά τη Γ Εθνοσυνέλευση (1827) η ύπαρξη των πρώτων κομμάτων ήταν πλέον δεδομένη. Αυτό άλλωστε φαίνεται και από την κίνηση του Καποδίστρια να επανδρώσει, το 1828, ένα συμβουλευτικό όργανο, το «Πανελλήνιον», με αντιπροσώπους και των τριών παρατάξεων, προκειμένου να εξασφαλιστεί εσωτερική ειρήνη.
β. Με βάση το άρθρο 11 της Σύμβασης της Λοζάνης ιδρύθηκε η Μικτή Επιτροπή Ανταλλαγής με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Την αποτελούσαν έντεκα μέλη (τέσσερις Έλληνες, τέσσερις Τούρκοι και τρία μέλη-πολίτες ουδέτερων κατά τον Α Παγκόσμιο πόλεμο κρατών) με αρμοδιότητα τον καθορισμό του τρόπου μετανάστευσης των πληθυσμών και της εκτίμησης της ακίνητης περιουσίας των ανταλλαξίμων. Με τη φροντίδα της Μικτής Επιτροπής μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα το 1924 και το 1925 περίπου 200.000 Έλληνες που παρέμεναν στην Καππαδοκία και γενικότερα στην Κεντρική και Νότια Μικρά Ασία.
γ. Περίπου το 1925 η βρετανική εταιρεία ΠΑΟΥΕΡ ανέλαβε την εγκατάσταση μονάδων παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος στην πρωτεύουσα αλλά και τη δημιουργία σύγχρονου δικτύου αστικών συγκοινωνιών, βασισμένου σε ηλεκτροκίνητα τραμ και λεωφορεία.
Θέμα Α2
α. Σωστό
β. Σωστό
γ. Λάθος
δ. Λάθος
ε. Σωστό
Θέμα Β1
Στη διάρκεια του 18ου αιώνα, παρατηρήθηκε σημαντική ναυτιλιακή και εμπορική δραστηριότητα σε πολλές παραλιακές περιοχές του ελληνικού χώρου και σε νησιά. Η δραστηριότητα αυτή ευνοήθηκε από διάφορες συγκυρίες, και ιδιαίτερα από την έξοδο της Ρωσίας στη Μαύρη Θάλασσα και το εμπόριο που αναπτύχθηκε στα λιμάνια της περιοχής (λ.χ. στην Οδησσό) και της Μεσογείου. Με τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) μεταξύ της Ρωσίας και της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, τα χριστιανικά – ελληνικά – πλοία προστατεύονταν από τη ρωσική ισχύ και έτσι ευνοήθηκε η ραγδαία ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους. Λίγο αργότερα, με τη Γαλλική Επανάσταση και τους Ναπολεόντειους πολέμους, ευνοήθηκε ιδιαίτερα η ελληνική ναυτιλία. Η διάσπαση του ηπειρωτικού αποκλεισμού, τον οποίο είχε επιβάλει το αγγλικό ναυτικό στα γαλλικά λιμάνια, έφερνε μεγάλα κέρδη, ενώ ταυτόχρονα η εξαφάνιση των γαλλικών πλοίων από την Ανατολική Μεσόγειο δημιούργησε κενά, που έσπευσαν να εκμεταλλευτούν οι Έλληνες.
Θέμα Β2
Οι υψηλοί δείκτες ανεργίας και οι άθλιες συνθήκες εργασίας και διαβίωσης των εργατών οδήγησαν σε έντονη πολιτικοποίησή τους, κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα. Οι συνθήκες έδιναν την εντύπωση ότι οι πλούσιοι γίνονταν πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Το 1918 ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδος (Σ.Ε.Κ.Ε.) από συνέδριο σοσιαλιστών. Βασικές θέσεις του προγράμματός του ήταν δημοκρατία, παροχή εκλογικού δικαιώματος στις γυναίκες, αναλογικό εκλογικό σύστημα, εθνικοποίηση των μεγάλων πλουτοπαραγωγικών πηγών. Σχετικά με την εξωτερική πολιτική, ζητούσε ειρήνη, χωρίς προσάρτηση εδαφών, βασισμένη στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης των λαών. Τα προβλήματα που αφορούσαν διαμφισβητούμενα εδάφη, θα λύνονταν με δημοψηφίσματα. Το Σ.Ε.Κ.Ε. ήταν το πιο αυστηρά οργανωμένο κόμμα. Έως το 1919 ήταν υπέρ της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Σταδιακά απομακρύνθηκε από αυτή, υιοθετώντας την αρχή της δικτατορίας του προλεταριάτου. Το 1924 μετονομάστηκε σε Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος (Κ.Κ.Ε.).
Θέμα Γ1α
Η αγροτική αποκατάσταση στο μεγαλύτερο μέρος της ήταν έργο της ΕΑΠ. Απέβλεπε στη δημιουργία μικρών γεωργικών ιδιοκτησιών. Η εγκατάσταση των προσφύγων έγινε σε εγκαταλελειμμένα χωριά, σε νέους συνοικισμούς προσαρτημένους σε χωριά και σε νέους, αμιγώς προσφυγικούς συνοικισμούς. Ο παραχωρούμενος κλήρος ποίκιλλε ανάλογα με το μέγεθος της οικογένειας των προσφύγων, την ποιότητα του εδάφους, το είδος της καλλιέργειας και τη δυνατότητα άρδευσης. Συνήθως ο κλήρος δεν αποτελούσε ενιαία έκταση, αλλά τεμάχια αγρών που βρίσκονταν σε διαφορετικές τοποθεσίες. Στην αρχή η διανομή από τις υπηρεσίες εποικισμού ήταν προσωρινή. Θα γινόταν οριστική μετά την κτηματογράφηση από την τοπογραφική υπηρεσία του Υπουργείου Γεωργίας. Εκτός από τη γη παραχωρούνταν στέγη, εργαλεία, σπόροι, λιπάσματα και ζώα. Αυτά επιβεβαιώνονται από το παράθεμα της Ελένης Μπενέκη, στο οποίο αναφέρεται ότι επιχειρήθηκε με συστηματικό τρόπο η «κατά τρόπον παραγωγικόν» εγκατάσταση των προσφύγων που ονομάστηκε αγροτική αποκατάσταση, κατά την οποία παρέχονταν, εκτός από τον κλήρο, και όλα τα σχετικά μέσα για την καλλιέργεια της γης. Μάλιστα, τονίζεται ιδιαίτερα η άποψη του Διευθυντή Αγροτικής Αποκαταστάσεως της Ε.Α.Π., σύμφωνα με την οποία οι πρόσφυγες εξομοιώθηκαν με τους ντόπιους ακτήμονες που είχαν δικαίωμα στην αγροτική αποκατάσταση, δηλαδή στην παραχώρηση βιώσιμων γεωργικών κλήρων και στέγης με ανέγερση κατοικιών αγροτικού τύπου αλλά και εφοδιασμό με σπόρους, μεγάλα και μικρά ζώα, γεωργικά εργαλεία και κάρα, ιδιαίτερα κατά το πρώτο και δεύτερο έτος της εγκατάστασής τους.
Θέμα Γ1β
Για τη στέγαση τηρήθηκε το σύστημα της ανέγερσης των οικιών απευθείας από την ΕΑΠ (εργολαβία) ή της ανέγερσης από τους ίδιους τους πρόσφυγες με τη χορήγηση όλων των οικοδομικών υλικών (αυτεπιστασία). Αυτό επιβεβαιώνεται από το παράθεμα του απολογισμού δράσης της ΕΑΠ (1926) για τα τρία πρώτα χρόνια της λειτουργίας της, όπου αναφέρεται ότι η κατασκευή των κατοικιών έγινε με δύο τρόπους. Πρώτον, με ανάθεση σε εργολάβους και, δεύτερον, με τη χρησιμοποίηση του προσφυγικού εργατικού δυναμικού υπό την καθοδήγηση των υπηρεσιών της Επιτροπής. Για την πρώτη περίπτωση, αναφέρεται ότι πολλοί εργολάβοι αντιμετώπισαν δυσκολίες κατά την εξεύρεση και μεταφορά υλικών όπως και στην εξεύρεση εργατικών χεριών, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις η Επιτροπή Αποκατάστασης δεν έμεινε ευχαριστημένη από την ποιότητα των εργολαβικών έργων («η Επιτροπή δεν έχει λόγους να είναι ιδιαίτερα ευχαριστημένη από τις υπηρεσίες των εργολάβων, ιδιαίτερα όταν οι τεχνικοί μας υποχρεώνονται να παραλαμβάνουν εργασία κακής ποιότητος υπό την πίεση των άμεσων αναγκών για τη στέγαση των προσφύγων»). Φαίνεται ότι ο δεύτερος τρόπος κατασκευής προσφυγικών κατοικιών (αυτεπιστασία) επέφερε μάλλον καλύτερα αποτελέσματα. Σύμφωνα με το παράθεμα, η ΕΑΠ παραχωρούσε στους πρόσφυγες τα αναγκαία υλικά (ξυλεία, κεραμίδια, καρφιά, κ.λπ.) και οι πρόσφυγες αναλάμβαναν τη μεταφορά, την κατασκευή («Οι πρόσφυγες παρέχουν την ανειδίκευτη εργασία και εκτελούν τις μεταφορές των υλικών») και την πληρωμή των μαστόρων («μαραγκών και χτιστάδων»). Ένας εργοδηγός (της ΕΑΠ) επέβλεπε την ποιότητα και την ποσότητα της εργασίας και έδιδε προκαταβολές σε χρήμα ή είδος ανάλογα με την πρόοδο των εργασιών. Από τις ιστορικές μας γνώσεις οφείλουμε να συμπληρώσουμε, επιπλέον, ότι τα κτίσματα ήταν, συνήθως, δύο δωμάτια, μία αποθήκη και ένας σταύλος. Την αξία του παραχωρούμενου κλήρου θα πλήρωναν οι πρόσφυγες με δόσεις. Ο τίτλος που δινόταν στους κληρούχους ήταν τίτλος απλής κατοχής. Θα γινόταν τίτλος πλήρους κυριότητας αργότερα, μετά την αποπληρωμή του χρέους. Μετά τη διάλυση της ΕΑΠ, το 1930, τα χρέη των αγροτών προσφύγων ανέλαβε να εισπράξει η Αγροτική Τράπεζα.
Θέμα Δ1α
Το κίνημα του Θερίσου δεν πέτυχε πλήρως τους στόχους του, αλλά έδωσε νέα ισχυρή ώθηση στο Κρητικό Ζήτημα και προκάλεσε θετικές εξελίξεις. Ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος, κάνοντας την αποτίμηση του κινήματος σε άρθρο του στην εφημερίδα «Κήρυξ» των Χανίων (27 Απριλίου 1907), όπου αναφέρει ότι ο κρητικός λαός κατάφερε να κερδίσει με την αξία του το δικαίωμα να εκφράζει άποψη και ιδίως άποψη πάνω στο εθνικό του ζήτημα («Εις τον Κρητικόν Λαόν ουδείς πλέον αρνείται δικαίωμα γνώμης, και γνώμης κυρίας, επί της εθνικής αυτού εξελίξεως»). Τονίζει, επιπλέον, ότι το ζήτημα της ένωσης της Κρήτης με το ελληνικό κράτος δεν αποτελεί πλέον μόνο υπόθεση δυναστική (ευθύνη μόνο του πρίγκιπα Γεωργίου δηλαδή) αλλά ευθύνη ολόκληρου του έθνους («ανεγνωρίσθη ως κατ’ εξοχήν εθνικόν ζήτημα και όχι δυναστική απλώς Υπόθεσις»). Συμπληρώνει, τέλος, ότι με την επανάσταση του Θερίσου ο κρητικός λαός πέτυχε την αναγνώριση των δικαιωμάτων του και μάλιστα υπό το πρίσμα ενός νέου αρτιότερου πολιτεύματος («Αι ελευθερίαι του Κρητικού Λαού απεδόθησαν και πάλιν εις αυτόν αρτιώτεραι, ησφαλισμέναι δε διά νέου πολιτεύματος, το οποίον επεβλήθη κατόπιν μιας επαναστάσεως και το οποίον μετέθηκε τον άξονα της πολιτικής δυνάμεως προς το μέρος του λαϊκού παράγοντος»). Η εκτίμηση του Βενιζέλου επιβεβαιώνεται απόλυτα από τις ιστορικές εξελίξεις, καθώς Διεθνής Επιτροπή που ήλθε στην Κρήτη το Φεβρουάριο 1906, ανέλαβε να εξετάσει την κατάσταση και τους όρους λειτουργίας του αρμοστειακού καθεστώτος και να υποβάλει σχετική έκθεση. Έπειτα από μακρότατες και επίπονες διαβουλεύσεις με τον Ελευθέριο Βενιζέλο και με την Ελληνική Κυβέρνηση, οι Μεγάλες Δυνάμεις κατέληξαν σε μια νέα ρύθμιση του Κρητικού Ζητήματος. Το οριστικό κείμενο των μεταρρυθμίσεων προέβλεπε την οργάνωση Κρητικής Χωροφυλακής με εντελώς νέο σχήμα, την ίδρυση Κρητικής Πολιτοφυλακής, με Έλληνες αξιωματικούς που προηγουμένως θα παραιτούνταν από τον ελληνικό στρατό, και την ανάκληση των ξένων στρατευμάτων, μετά την αποκατάσταση της εσωτερικής γαλήνης στην Κρήτη. Στο παράθεμα του Αντώνη Κλάψη αναφέρεται ότι η Διεθνής Επιτροπή θεώρησε μη εποικοδομητική την παρουσία του πρίγκιπα Γεωργίου στη θέση του ύπατου αρμοστή προκρίνοντας ως «προσφορότερη λύση» την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα («κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παραμονή του πρίγκιπα Γεωργίου στη θέση του ύπατου αρμοστή θα δυσχέραινε την ομαλή εξέλιξη της πολιτικής ζωής της Κρήτης, προκρίνοντας ως προσφορότερη λύση την άμεση ένωση του νησιού με την Ελλάδα»), οπότε κάτω και από την επίδραση της εξεταστικής επιτροπής οι Μεγάλες Δυνάμεις κατέληξαν, τον Ιούλιο του 1906, στην υιοθέτηση ενός συνολικότερου σχεδίου για τη διευθέτηση του Κρητικού ζητήματος με α) την αναδιάρθρωση της χωροφυλακής, β) τη δημιουργία πολιτοφυλακής υπό την εποπτεία απόστρατων Ελλήνων αξιωματικών και γ) την απόσυρση όλων των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων από την Κρήτη.
Θέμα Δ1β
Η πολιτική του Βενιζέλου είχε θριαμβεύσει. Αμέσως έπειτα συγκροτήθηκε η Β Συντακτική Συνέλευση για την εκπόνηση νέου συντάγματος και η πρώτη πράξη της ήταν η έκδοση ενωτικού ψηφίσματος μέσα σε ατμόσφαιρα συμφιλίωσης και εθνικής έξαρσης, όπως ακριβώς αναφέρει και ο Θεοχάρης Δετοράκης στο έργο του «Ιστορία της Κρήτης»: «Η Β Συντακτική Συνέλευση των Κρητών, που ανέλαβε να εκπονήσει νέο Σύνταγμα, εξέδωσε μέσα σε ατμόσφαιρα εθνικής συμφιλίωσης το ενωτικό ψήφισμα της 30ής Ιουλίου 1906». Από τις ιστορικές μας γνώσεις οφείλουμε να συμπληρώσουμε ότι με νέα τους απόφαση (14 Αυγούστου 1906) οι Δυνάμεις παραχωρούσαν στο βασιλιά των Ελλήνων Γεώργιο Α το δικαίωμα να διορίζει εκείνος τον Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης. Ίδια είναι και η ιστορική αναφορά του Δετοράκη: «Στο καθαρά πολιτικό θέμα σημειώθηκαν και νέες εξελίξεις. Με νέα απόφασή τους, που ανακοινώθηκε στις 14 Αυγούστου 1906, οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχωρούσαν στον βασιλιά των Ελλήνων Γεώργιο Α το δικαίωμα να διορίζει εκείνος τον Ύπατο Αρμοστή της Κρήτης. Αυτό ήταν ένα πολύ σημαντικό βήμα στην προώθηση του Κρητικού Ζητήματος». Το νησί είχε ουσιαστικά καταστεί μια ιδιότυπη ελληνική επαρχία. Τέλος, σύμφωνα με τον Δετοράκη, για την ανασυγκρότηση της Κρήτης οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχώρησαν και δάνειο 9.300.000 γαλλικών φράγκων που συνοδευόταν από ρύθμιση τόκων στα παρελθοντικά δάνεια της Κρήτης («Το έργο της ανασυγκρότησης άρχισε πάλι και οι Μεγάλες Δυνάμεις παραχώρησαν στην κυβέρνηση της Κρήτης δάνειο 9.300.000 γαλλικών φράγκων και ρύθμισαν συνάμα το ζήτημα των τόκων των προηγούμενων δανείων»).
………………………………………………………………..
Σχολιασμός εκφωνήσεων
Χωρίς ασάφειες αλλά και για προετοιμασμένους διαγωνιζόμενους ήταν οι εκφωνήσεις που δόθηκαν σήμερα στις υποψήφιες και στους υποψήφιους της Ιστορίας Ανθρωπιστικού Προσανατολισμού. Ευχόμαστε καλά αποτελέσματα σε όλα τα παιδιά που διαγωνίστηκαν στον επίπονο στίβο των εξετάσεων.
Δημήτρης Περβολιανάκης
