Αδίδακτο κείμενο: Πλούταρχος, Περὶ παίδων ἀγωγῆς 9b.1-9c.7
(έκδ. του Babbitt, F.C. Κέμπριτζ, Μασ.: Harvard University Press, 1927, ανατ. 1969)
Στο συγκεκριμένο έργο, που αποδιδόταν στον Πλούταρχο (περ. 45-125 μ.Χ.), προτείνεται ένα πρόγραμμα σπουδών για τη μόρφωση του νέου ανθρώπου και την επίτευξη της αρετής και της ευδαιμονίας.
Ἤδη δέ τινας ἐγὼ εἶδον πατέρας, οἷς τὸ λίαν φιλεῖν τοῦ μὴ φιλεῖν αἴτιον κατέστη. Tί οὖν ἐστιν ὃ βούλομαι λέγειν, ἵνα τῷ παραδείγματι φωτεινότερον ποιήσω τὸν λόγον; Σπεύδοντες γὰρ τοὺς παῖδας ἐν πᾶσι τάχιον πρωτεῦσαι πόνους αὐτοῖς ὑπερμέτρους ἐπιβάλλουσιν, οἷς ἀπαυδῶντες ἐκπίπτουσι, καὶ ἄλλως βαρυνόμενοι ταῖς κακοπαθείαις οὐ δέχονται τὴν μάθησιν εὐηνίως. Ὥσπερ γὰρ τὰ φυτὰ τοῖς μὲν μετρίοις ὕδασι τρέφεται, τοῖς δὲ πολλοῖς πνίγεται, τὸν αὐτὸν τρόπον ψυχὴ τοῖς μὲν συμμέτροις αὔξεται πόνοις, τοῖς δ’ ὑπερβάλλουσι βαπτίζεται. Δοτέον οὖν τοῖς παισὶν ἀναπνοὴν τῶν συνεχῶν πόνων, ἐνθυμουμένους ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καὶ σπουδὴν διῄρηται. Καὶ διὰ τοῦτ’ οὐ μόνον ἐγρήγορσις ἀλλὰ καὶ ὕπνος εὑρέθη, οὐδὲ πόλεμος ἀλλὰ καὶ εἰρήνη, οὐδὲ χειμὼν ἀλλὰ καὶ εὐδία, οὐδ’ ἐνεργοὶ πράξεις ἀλλὰ καὶ ἑορταί.
———-
τὸ λίαν φιλεῖν: η υπερβολική αγάπη
κατέστη: συνήθως γίνεται
ἐκπίπτουσι: καταβάλλονται από κούραση, εξαντλούνται
εὐηνίως: µε ευχαρίστηση
βαπτίζεται: καταβυθίζεται, καταποντίζεται
Δοτέον οὖν τοῖς παισὶν: δεῖ διδόναι (ἡμᾶς) τοῖς παισὶν
ἡ εὐδία: η καλοκαιρία
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Γ1. Να μεταφράσετε στη Νέα Ελληνική το απόσπασμα: «Ὥσπερ γὰρ τὰ φυτὰ … ἀλλὰ καὶ ἑορταί».
Μονάδες 20
Γ2. Πώς, σύμφωνα με το απόσπασμα, το υπερβολικό ενδιαφέρον των πατέρων βλάπτει τα παιδιά τους;
Μονάδες 10
Γ3.α) Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους των ουσιαστικών:
πατέρας: κλητική ενικού
τὰ φυτὰ: γενική ενικού
τοὺς παῖδας: κλητική ενικού
ὁ βίος: δοτική πληθυντικού
χειμὼν: ονομαστική πληθυντικού
β) Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους των ρηματικών τύπων
εἶδον: β´ ενικό πρόσωπο προστακτικής
βούλομαι: απαρέμφατο μέλλοντα
ἐστιν: γ´ ενικό οριστικής μέλλοντα
ὑπερβάλλουσι: ο ίδιος τύπος στον παρατατικό
εὑρέθη: απαρέμφατο στον ίδιο χρόνο
Μονάδες 10
Γ4.
α. Να γράψετε το ζητούμενο στην παρένθεση για καθέναν από τους υπογραμμισμένους όρους του κειμένου.
- κατέστη (υποκείμενο)
- πρωτεῦσαι (υποκείμενο)
- ἐπιβάλλουσιν (αντικείμενο/ αντικείμενα)
- τρέφεται (υποκείμενο)
(μονάδες 4)
β. «Δοτέον οὖν τοῖς παισὶν ἀναπνοὴν τῶν συνεχῶν πόνων, ἐνθυμουμένους ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καὶ σπουδὴν διῄρηται». Στο παραπάνω απόσπασμα, αφού διακρίνετε τη δευτερεύουσα πρόταση και αναγνωρίσετε το είδος και τη συντακτική λειτουργία της, να σχολιάσετε τα στοιχεία της πρότασης που εκφράζουν την αντικειμενική κρίση του ομιλητή. (μονάδες 6)
Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Γ1. Γιατί, όπως ακριβώς τα φυτά με το λίγο νερό τρέφονται αλλά με το πολύ πνίγονται, με τον ίδιο τρόπο η ψυχή αναπτύσσεται, όταν υποβάλλεται σε μετρημένους κόπους, ενώ με τους υπερβολικούς βυθίζεται. Πρέπει, λοιπόν, να δίνουμε στα παιδιά ανάσες από τους συνεχείς κόπους, με το να έχουμε υπόψη μας ότι ολόκληρη η ζωή μας διαιρείται σε ανάπαυση και σε προσπάθεια. Γι’ αυτόν το λόγο, έχει βρεθεί όχι μόνον η εγρήγορση αλλά και ο ύπνος, όχι μόνον ο πόλεμος αλλά και η ειρήνη, όχι μόνον η κακοκαιρία αλλά και η καλοκαιρία, όχι μόνον οι εργασίες αλλά και οι γιορτές.
Γ2. Επειδή τους επιβάλλουν υπερβολικούς κόπους για να διακριθούν γρήγορα σε όλα, με αποτέλεσμα τα παιδιά να κουράζονται, να απογοητεύονται και να μην δέχονται πρόθυμα τη μάθηση.
Γ3.α)
πατέρας: πάτερ
τὰ φυτὰ: τοῦ φυτοῦ
τοὺς παῖδας: (ὦ) παῖ
ὁ βίος: τοῖς βίοις
χειμὼν: χειμώνες
β) εἶδον: ἰδὲ
βούλομαι: βουλήσεσθαι
ἐστιν: ἔσται
ὑπερβάλλουσι: ὑπερέβαλλον
εὑρέθη: εὑρεθῆναι
Γ4. α. τινας: είναι ονοματικός ομοιόπτωτος προσδιορισμός (επιθετικός) στο πατέρας. φωτεινότερον: είναι κατηγορούμενο του αντικειμένου: τὸν λόγον.
πόνους: είναι αντικείμενο στο ρήμα ἐπιβάλλουσιν.
τὰ φυτά: είναι υποκείμενο στα ρήματα τρέφεται και πνίγεται (αττική σύνταξη).
ὕπνος: είναι υποκείμενο στο ρήμα εὑρέθη.
β.
ὅτι πᾶς ὁ βίος ἡμῶν εἰς ἄνεσιν καὶ σπουδὴν διῄρηται: δευτερεύουσα (ονοματική) ειδική πρόταση, αντικείμενο στη μετοχή ἐνθυμουμένους. Ο ειδικός σύνδεσμος ὅτι και η οριστική διῄρηται εκφράζουν την αντικειμενική κρίση του ομιλητή.
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».
