Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Η φιλία (Κριτήριο Αξιολόγησης)
Κείμενο 1
Η φιλία
Το κείμενο είναι διασκευασμένο απόσπασμα δοκιμίου του Ευάγγελου Παπανούτσου (Πρακτική Φιλοσοφία, εκδ. Δωδώνη, Αθήνα 1984).
Όταν σε κάποια βαρυσήμαντη καμπή του βίου μας μελετούμε ή επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό και επικίνδυνο, έχουμε ανάγκη από έναν καλόγνωμο σύμβουλο και αυστηρό κριτή, για να συζητήσουμε μαζί του ελεύθερα και χωρίς περιστροφές το πρόβλημά μας. Αναζητούμε, αν όχι ένα ακόμη ζευγάρι ώμους έτοιμους να φορτωθούν κι εκείνοι μαζί μας και έτσι να μοιραστεί το φορτίο, τουλάχιστον ένα χέρι σίγουρο και ένα μάτι καθαρό, που θα μας ενθαρρύνει ή θα μάς αποτρέψει, αν κρίνει ότι δε βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο, ότι δεν έχουμε εκτιμήσει ορθά τις δυνάμεις μας, ή δεν αναλογιστήκαμε τις συνέπειες των πράξεών μας. Ποιος, εκτός από τον φίλο μας, μπορεί να είναι ο καλύτερος σύμβουλος και κριτής μας;
Για να φανεί η αξία της φιλίας, δε θα διστάσω να επικαλεστώ ένα φαινομενικά παράδοξο γεγονός. Έχει παρατηρηθεί ότι στις κρίσιμες στιγμές της ζωής τους πολλοί, όταν τους λείπει ο φίλος, καταφεύγουν στην κρίση του εχθρού. Διαισθάνονται ότι, όπως η αγάπη, έτσι και το μίσος μπορεί να δει καθαρά μέσα μας και να μας ζυγίσει με σκληρότητα, αλλά και με ακρίβεια. Γι’ αυτό, φθάνουν στο σημείο να ανεχτούν να ακούσουν από τα χείλη του εχθρού τον αυστηρό λόγο που χρειάζεται, για να ορθοποδήσουν[1]. Ξέρουν ότι την ώρα εκείνη του «μεγάλου ναι» ή του «μεγάλου όχι», όπως θα έλεγε στη γλώσσα του ο Καβάφης, θα κριθεί η τύχη τους. Τότε, λοιπόν, χρειαζόμαστε τον φίλο και στην έλλειψή του, τον εχθρό!
Η φιλία, όμως, είναι και εξαιρετικά ευαίσθητη. Όπως τα ευγενή ποτά αλλοιώνονται αμέσως με την παραμικρή πρόσμειξη ακάθαρτων ουσιών, έτσι και η φιλία δεν αντέχει στη νόθευση και διαλύεται πολύ εύκολα. Την αποσυνθέτει η ιδιοτέλεια, ο φθόνος και η αντιζηλία, τα παράγωγα, δηλαδή, του εγωισμού. Αρκεί μια σταγόνα από το δηλητήριο αυτό, για να χαθεί η εκτίμηση, να λείψει η εμπιστοσύνη και να σβήσει η αγάπη των φίλων.
Έτσι, εξηγούνται και οι δυσχέρειες που έχουν να υπερνικήσουν οι φιλίες μεταξύ ομοτέχνων, για να διατηρηθούν. Δύσκολα βρίσκει τον φίλο ο δικηγόρος σε άλλο δικηγόρο, ο γιατρός σε άλλο γιατρό, ο καλλιτέχνης σε άλλο καλλιτέχνη, γιατί τις σχέσεις τους τις δηλητηριάζει ο φόβος και η υποψία του ανταγωνισμού. Στη φιλία πρέπει να πηγαίνουμε με ανέφελη καρδιά∙ τότε τη χαιρόμαστε.
Κείμενο 2
Το αμάρτημα της μητρός μου (απόσπασμα)
Το κείμενο είναι απόσπασμα από το διήγημα του Γιώργου Βιζυηνού «Το αμάρτημα της μητρός μου». Στη σκηνική ενότητα η αφήγηση γίνεται από τη μητέρα του συγγραφέα.
Ήταν τότε κοντά, που επαντρολογιέτο ο Φώτης ο Μυλωνάς. Ο μακαρίτης ο πατέρας σου παράργησε το γάμο τους, ως που ν’ αποσαραντήσω εγὼ, για να τους στεφανώσουμε μαζὶ. Ήθελε να με βγάλῃ και μένα στον κόσμο, για να χαρώ σαν ‘πανδρευμένη, αφού κορίτσι δεν μ’ αφήκεν η γιαγιά σου να χαρώ.
Το πρωί τούς στεφανώσαμε, και το βράδυ ήταν οι καλεσμένοι στο σπίτι τους· και επαίζαν τα βιολιά, και έτρωγεν ο κόσμος μέσα στην αυλὴ, κι’ εγύρνα η κανάτα με το κρασὶ απὸ χέρι σε χέρι. Και έκαμεν ο πατέρας σου κέφι, σαν διασκεδαστικὸς που ήταν ο μακαρίτης, και μ’ έρριψε το μανδύλι του, να σηκωθώ να χορέψουμε. Σαν τον έβλεπα να χορεύῃ, μου άνοιγεν η καρδιά μου, και σαν νέα που ήμουνε, αγαπούσα κ’ εγὼ το χορό. Κ’ εχορέψαμε λοιπὸν κ’ εχόρεψαν και οι άλλοι καταπόδι μας. Μα εμείς εχορέψαμε και καλλίτερα και πολύτερα.
Σαν εκοντέψανε τα μεσάνυχτα, επήρα τον πατέρα σου παράμερα και τον είπα· άνδρα, εγὼ έχω παιδὶ ‘στην κούνια και δεν μπορώ πια να μείνω. Το παιδί πεινά· εγὼ εσπάργωσα. Πώς να το βυζάξω μὲσ’ στον κόσμο και με το καλό μου φόρεμα! Μείνε συ, αν θέλῃς να διασκέδασῃς ακόμα. Εγὼ θα πάρω το μωρὸ να πάγω στο σπίτι.
– Ε, καλὰ γυναίκα! Είπε ο σχωρεμένος, και μ’ επαπάρισε ‘πα στον ώμο. Έλα, χόρεψε κι’ αυτό το χορό μαζί μου, και ύστερα πηγαίνουμε κ’ οι δύο. Το κρασί άρχησε να με χτυπά στο κεφάλι, καὶ αφορμή γυρεύω κι’ εγὼ να φύγω.
Σαν εξεχορέψαμε κ’ εκείνο το χορό, επήραμε τη στράτα[2].
Ο γαμβρὸς έστειλε τα παιχνίδια[3] και μας εξεπροβόδησαν ως το μισὸ το δρόμο. Μα είχαμε ακόμη πολὺ ως το σπίτι. Γιατί ο γάμος έγινε στον Καρσιμαχαλά. Ο δούλος επήγαινε μπροστά με το φανάρι. Ο πατέρας σου εσήκωνε το παιδί, και βαστούσε και μένα από το χέρι.
– Κουράσθης, βλέπω, γυναίκα!
– Ναι, Μιχαλιό. Κουράσθηκα.
– Άιντε βὰλ’ ακόμα κομμάτι δύναμι, ως που να φθάσουμε στο σπίτι, θα στρώσω τα στρώματα μοναχός μου. Εμετάνοιωσα που σ’ έβαλα κ’ εχόρεψες τόσο πολύ.
– Δεν πειράζει, άνδρα, του είπα. Το έκαμα για το χατήρι σου. Αύριο ξεκουράζουμαι πάλι.
Έτσι ήρθαμε στο σπίτι. Εγώ εφάσκιωσα[4] κ’ εβύζαξα το παιδὶ κ’ εκείνος έστρωσε. […]
ΘΕΜΑΤΑ
ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)
1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Ποιο από τα παρακάτω αποσπάσματα δείχνει περισσότερο τον βασικό σκοπό του κειμένου; Να δικαιολογήσεις την απάντησή σου.
α. Ποιος, εκτός από τον φίλο μας, μπορεί να είναι ο καλύτερος σύμβουλος και κριτής μας;
β. Έχει παρατηρηθεί ότι στις κρίσιμες στιγμές της ζωής τους πολλοί, όταν τους λείπει ο φίλος, καταφεύγουν στην κρίση του εχθρού.
γ. Η φιλία, όμως, είναι και εξαιρετικά ευαίσθητη. Την αποσυνθέτει η ιδιοτέλεια, ο φθόνος και η αντιζηλία, τα παράγωγα, δηλαδή, του εγωισμού.
δ. Δύσκολα βρίσκει τον φίλο ο δικηγόρος σε άλλο δικηγόρο, ο γιατρός σε άλλο γιατρό, ο καλλιτέχνης σε άλλο καλλιτέχνη.
ε. Στη φιλία πρέπει να πηγαίνουμε με ανέφελη καρδιά∙ τότε τη χαιρόμαστε.
Μονάδες 10
2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Να εντοπίσεις δύο συγκρίσεις που κάνει ο συγγραφέας στο κείμενο 1 και να συμπληρώσεις τον παρακάτω πίνακα : Μέρη της σύγκρισης (μονάδες 4), Κριτήριο σύγκρισης (μονάδες 4), Συμπέρασμα της σύγκρισης (μονάδες 2).
|
Μέρη της σύγκρισης |
Κριτήριο σύγκρισης |
Συμπέρασμα της σύγκρισης |
|
|
|
|
|
|
|
|
Μονάδες 10
3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
Όταν σε κάποια βαρυσήμαντη καμπή του βίου μας μελετούμε ή επιχειρούμε κάτι πολύ σοβαρό και επικίνδυνο, έχουμε ανάγκη από έναν καλόγνωμο σύμβουλο και αυστηρό κριτή. Αναζητούμε ένα χέρι σίγουρο και ένα μάτι καθαρό, που θα μας ενθαρρύνει ή θα μάς αποτρέψει, αν κρίνει ότι δε βρισκόμαστε στον σωστό δρόμο, ότι δεν έχουμε εκτιμήσει ορθά τις δυνάμεις μας, ή δεν αναλογιστήκαμε τις συνέπειες των πράξεων μας. Ποιος, εκτός από τον φίλο μας, μπορεί να είναι ο καλύτερος σύμβουλος και κριτής μας;
Πώς θα μετασχηματιζόταν το παραπάνω απόσπασμα αν αποτελούσε μέρος μιας προσωπικής επιστολής σε έναν φίλο/η που θέλεις ως σύμβουλο και κριτή; Να τροποποιήσεις το ρηματικό πρόσωπο και ό,τι άλλο κρίνεις απαραίτητο (μονάδες 6) ώστε να είναι ευδιάκριτο το στοιχείο της επιστολής και να εξηγήσεις σύντομα το επικοινωνιακό αποτέλεσμα του μετασχηματισμού αυτού (μονάδες 9).
Μονάδες 15
ΘΕΜΑ 2
Με αφορμή το κείμενο του Ευάγγελου Παπανούτσου για τη φιλία, να γράψετε μια επιστολή προς έναν/μία φίλο/η σας, στην οποία να αναφέρεστε: α) στη σημασία και την αξία της φιλίας στη ζωή του ανθρώπου και β) στους παράγοντες που καθιστούν σήμερα δύσκολη τη δημιουργία και τη διατήρησή της. Στην επιστολή σας να αξιοποιήσετε προσωπικά βιώματα από τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. (300–400 λέξεις)
ΘΕΜΑ 3
Να αναφερθείτε στο είδος του αφηγητή της ιστορίας (χαρακτηρισμός, ρηματικό πρόσωπο, εστίαση) στο Κείμενο 2.
ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)
Να ερμηνεύσεις τη στάση του συζύγου με στοιχεία του Κειμένου 2, λαμβάνοντας υπόψη και το γεγονός ότι ο χρόνος της ιστορίας τοποθετείται στα τέλη του 19ου αιώνα. Συμφωνείς ή διαφωνείς με αυτή τη συμπεριφορά και γιατί; Οργάνωσε την ερμηνεία σου σε 120-150 λέξεις.
Μονάδες 15
[1] Ορθοποδώ (ή ορθοποδίζω): αναλαμβάνω τις χαμένες μου δυνάμεις, περνώ από μια κακή κατάσταση σε μια καλή ή γενικά ικανοποιητική.
[2] τον δρόμο (της επιστροφής)
[3] τα όργανα
[4] έβαλα την πάνα (με όρους της εποχής μας)
«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».
Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok
