Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Ο αυθεντικός διάλογος (Κριτήριο Αξιολόγησης)

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Ο αυθεντικός διάλογος (Κριτήριο Αξιολόγησης) 

Κείμενο 1

Ο αυθεντικός διάλογος

Το παρακάτω κείμενο προέρχεται από τη συλλογή δοκιμίων  του Ευάγγελου Π. Παπανούτσου « Η κρίση του πολιτισμού μας». 1989. Αθήνα: Φιλιππότης, 61-62. Ο συγγραφέας ήταν σημαντικός Έλληνας παιδαγωγός, φιλόσοφος, θεολόγος και δοκιμιογράφος  του 20ου αιώνα.

Η παραδοχή, που αποτελεί το λογικό θεμέλιο του αυθεντικού διαλόγου, μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: «Διαλέγομαι» με τον άλλο ή τους άλλους, επειδή αναγνωρίζω ότι κανείς μας δεν είναι αποκλειστικός κάτοχος της αλήθειας. Παραδέχομαι δηλαδή ότι όποιος δε συμφωνεί μαζί μου όχι από άγνοια του θέματος ή από πείσμα, αλλά από τη διαφορετική θέση που έχει πάρει απέναντι στο ζητούμενο, είναι πολύ πιθανό ότι κατέχει, όπως και εγώ, ένα μέρος της αλήθειας. Αυτό το «μέρος» έχει δικαίωμα και είναι συμφέρον μου να ακουστεί και, εάν αποδειχτούν γνήσιοι οι τίτλοι της εγκυρότητάς του, να «συνυπάρξει» με εκείνο που εγώ ισχυρίζομαι ότι κατέχω.

Όμως, για να ελευθερώσει πραγματικά τον στοχασμό, ο διάλογος πρέπει να αναπτύσσεται με συνεχή βηματισμό προς τα εμπρός, καθώς πότε το ένα πρόσωπο και πότε το άλλο θα πιάνει το νήμα των σκέψεων, για να το πάει παραπέρα, και θα είναι πάντα έτοιμο να υποστεί αμείλικτο έλεγχο για τις «θέσεις» και τις «αρνήσεις» του. Το καλό παιχνίδι είναι και εδώ να πετάει η μπάλα από χέρι σε χέρι και να μην πέφτει κάτω, ώσπου να φτάσει στο τέρμα.

Επομένως, επιτυχημένος είναι ο διάλογος που, αν και έχει προγραμματιστεί η πορεία του, δεν αποκλείει τις εκπλήξεις «καθ’ οδόν». Με τους αιφνιδιασμούς, που προκαλούν οι «απρόβλεπτες επιθέσεις», ανοίγονται στη συζήτηση δρόμοι, πολλές φορές ανυποψίαστοι, με αποτέλεσμα να έρχεται στην επιφάνεια μια νέα όψη του προβλήματος και να αρχίζουν να διαγράφονται με αρκετή σαφήνεια λύσεις απροσδόκητες.

 

 

 

 

Κείμενο 2

Η Λυγερή

Το απόσπασμα έχει αντληθεί από το μυθιστόρημα του Αντρέα Καρκαβίτσα «Η Λυγερή», Νεοελληνική Βιβλιοθήκη, Ίδρυμα Κώστα και Ελένης Ουράνη, Αθήνα.

Η λυγερή εχόρευσε τω όντι[1] με χάριν και αφέλειαν πολλήν. Έλειπεν όμως από αυτήν η ευθυμία, η όρεξις εκείνη, η πτερώνουσα τους πόδας[2]. Ούτε κινήσεις είχεν αρκετάς, ούτε το βεργολύγισμα³ εκείνο το βαρύ της εποχής, το οποίον παρομοιάζει την χορεύουσαν με παγώνι, όταν σκύπτη να ποτισθή εις την πηγήν. Τούτο δε διέφυγε το εξησκημένον μάτι των άλλων γυναικών και ήρχισαν μεταξύ των να φέρουν εν ψιθυρισμώ τας κρίσεις των. Τι έπαθε, καλέ∙ πώς χορεύει έτσι η Ανθή!… Από όλας δε περισσότερον παρετήρησε τούτο η σπιτονοικοκυρά και το έδειξε χαιρεκάκως εις την μεσόκοπον γείτονά της, την αδελφήν του Γιώργη του Βρανά. Όχι, δεν ηδύνατο να συγχωρέση τοιαύτα λάθη εις τον χορόν η αγαθή Παντελιού. Αν εχόρευον έτσι αι θυγατέρες της, η Βασιλική της αν εχόρευεν έτσι, δεν θα την άφινε ποτέ πλέον να χορεύση. Και βλέπεις, αδελφή, ότι επάχυνεν ακόμη αυτή η κόρη∙ βλέπεις τι άσχημη έγινε; πού πρώτα, που ήτο μια πανώρια λυγερή!…Έπειτα τι κάμνει τάχα πως δεν την μέλει και χαμηλώνει τα μάτια, σαν την Παναγιά; Αυτά δεν χωνεύονται πλέον!… Και ζωηρευθείσα αίφνης⁴, εψιθύρισεν εις το αυτί της συντρόφου της.

• Ξέρεις, αδελφούλα μου, που αν είν’ αλήθεια τα λόγια του κόσμου, ο Γιωργάκης δεν κάνει καλά να πάρη αυτή την ψευτοπαναγιά!…

 

ΘΕΜΑΤΑ

 

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

 

1^ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Να αντιστοιχίσεις καθετί που αναφέρεται στην πρώτη στήλη του πίνακα με το αποτέλεσμά του, βάσει του κειμένου 1, στην δεύτερη στήλη.

1.     Παραδέχομαι 2.     πότε το ένα πρόσωπο και πότε το άλλο θα πιάνει το νήμα των σκέψεων   3.     δεν αποκλείει τις εκπλήξεις «καθ’ οδόν»   4.     νέα όψη του προβλήματος

I.         λύσεις απροσδόκητες II.         Διαλέγομαι III.         ελευθερώνω πραγματικά τον στοχασμό IV.         δρόμοι, πολλές φορές ανυποψίαστοι

Μονάδες 10

2^ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Να συμπυκνώσεις καθεμία παράγραφο του κειμένου 1 σε μία περίοδο (σύνολο τρεις περίοδοι), έτσι ώστε να σχηματιστεί συλλογισμός που να αποδίδει την πορεία της σκέψης συνολικά στο κείμενο.

Μονάδες 10

3^ο υποερώτημα (μονάδες 15)

Να αντιστοιχίσεις κάθε εκφραστική επιλογή του κειμένου 1, που βλέπεις στην πρώτη στήλη του πίνακα, με τη λειτουργία της, στην δεύτερη στήλη.

1.     Α΄ενικό πρόσωπο: Παραδέχομαι 2.     Γ΄ενικό πρόσωπο: πότε το ένα πρόσωπο και πότε το άλλο θα πιάνει το νήμα των σκέψεων 3.     Μεταφορά: να πετάει η μπάλα από χέρι σε χέρι και να μην πέφτει κάτω 4.     Εναντίωση: αν και έχει προγραμματιστεί η πορεία του, δεν αποκλείει τις εκπλήξεις «καθ’ οδόν» 5.     Εισαγωγικά: «απρόβλεπτες επιθέσεις»

I.         Αποστασιοποίηση, αντικειμενικός τόνος      II.         Μετριασμός του νοήματος     III.         Εξομολογητικός, αυτοκριτικός τόνος    IV.         Έμφαση στην κύρια πρόταση      V.         Συνειρμός με κάτι ωραίο

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 2 (μονάδες 30)

Συντάξτε ένα άρθρο περίπου 350 λέξεων για την ηλεκτρονική σελίδα του σχολείου σας, στο οποίο θα αναδείξετε τη σημασία του διαλόγου για την προσωπική και κοινωνική ανάπτυξη καθώς και τις βασικές προϋποθέσεις διεξαγωγής ενός πολιτισμένου διαλόγου

Μονάδες 30

 

ΘΕΜΑ 3 (μονάδες 20)

Να αναφερθείτε στο είδος του αφηγητή της ιστορίας (χαρακτηρισμός, ρηματικό πρόσωπο, εστίαση) στο Κείμενο 2

Μονάδες 20

 

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)

Ο αφηγητής αποκαλύπτει με πολλούς τρόπους, μέσω της αφήγησής του, τις κρυφές σκέψεις και επιθυμίες των ηρώων του αποσπάσματος. Πώς βλέπει συγκεκριμένα τη στάση της Παντελιούς για τη σχέση του Γιώργη του Βρανά με την Ανθή και τη Βασιλική; Συμφωνείς με την επιθυμία πολλών γονιών να (προ)σχεδιάζουν εκείνοι το μέλλον των παιδιών τους;

Μονάδες 15

 

 

 

Το παραπάνω θέμα αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου: «Ανάπτυξη Δοκιμασιών Αξιολόγησης Δεξιοτήτων Εγγραμματισμού στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, της Άλγεβρας, της Φυσικής και της Χημείας Α’ Λυκείου Γενικού Λυκείου» Ανάδοχος: «Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (Ε.Λ.Κ.Ε) Πανεπιστημίου Ιωαννίνων» ΑΔΑΜ: 25SYMV016348911 2025-02-20.

 

 

[1] Πράγματι

[2] Αυτή η διάθεση που δίνει φτερά στα πόδια

³ Κ

 

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».

Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok