Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Χαρακτηριστικά του σύγχρονου Ελληνισμού (Κριτήριο αξιολόγησης)

Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Χαρακτηριστικά του σύγχρονου Ελληνισμού (Κριτήριο αξιολόγησης)

Α.  Μη λογοτεχνικό κείμενο

«Ο Ελληνισμός ανά τον κόσμο, μια έρευνα σε πέντε ηπείρους»

Στο κείμενο που ακολουθεί, το οποίο αντλήθηκε από την διαδικτυακή εφημερίδα «Δορυφόρος» του Μονάχου (αρ.29/Απρίλιος 2018), αναφέρονται τα πορίσματα έρευνας της Kapa research σε συνεργασία με το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ για τον ελληνισμό της διασποράς.

Υπό τον γενικό τίτλο «Ο Ελληνισμός ανά τον κόσμο, μια έρευνα σε πέντε ηπείρους», το εγχείρημα είχε ως στόχο την αποτύπωση των πεποιθήσεων, των προσδοκιών και των προτιμήσεων των αποδήμων Ελλήνων. Έως την ολοκλήρωση της έρευνας χρειάστηκαν περίπου δύο χρόνια, από το καλοκαίρι του 2016 έως τον Μάρτιο του 2018, η διανομή ερωτηματολογίων με 200 ερωτήσεις στα ελληνικά, τα αγγλικά, τα γερμανικά, τα ισπανικά και τα γαλλικά, αλλά και ένα δείγμα 12.000 ατόμων, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, σε περίπου 20 χώρες του πλανήτη.

Στην ερώτηση «ποιες είναι οι τρεις λέξεις που έρχονται πρώτες στο μυαλό σου όταν σκέφτεσαι την Ελλάδα;» οι απόδημοι Έλληνες επέλεξαν κατά 36% την οικογένεια, 28% τη θάλασσα και 26% την πατρίδα. Ακολούθησαν οι λέξεις «διακοπές», «ήλιος», «διαφθορά», «πολιτισμός», «νοσταλγία», «θρησκεία» και «φίλοι».

Περνώντας, όμως, στα πιο άμεσα και ίσως πιο ουσιώδη, οι Έλληνες της Διασποράς, σε ποσοστό 82% δηλώνουν -σχεδόν κραυγάζουν- υπερήφανοι για το ότι είναι Έλληνες. Το 68% των Αποδήμων αυτοπροσδιορίζονται πρώτα ως Έλληνες και κατόπιν ως πολίτες της χώρας όπου διαμένουν.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα που εξήγαγαν οι ερευνητές της Kapa Research, υπάρχουν ορισμένες, δομικές αντιλήψεις -εφόσον είναι εξαιρετικά διαδεδομένες, τόσο ώστε να θεωρούνται κυρίαρχες- οι οποίες αμφισβητούνται έντονα. Η πρώτη από αυτές είναι ότι «ο Ελληνισμός έχει αποδυναμωθεί από την οικονομική κρίση». Όπως καταδεικνύεται από τις απαντήσεις των αποδήμων Ελλήνων, ο Ελληνισμός παραμένει ένα από τα πιο ισχυρά και αμέσως αναγνωρίσιμα «εμπορικά σήματα» (brand name) στον κόσμο, με τεράστια αντοχή. Μοιάζει σαν η ουσία, το πνεύμα του Έλληνα να αίρεται πάνω από τα εκάστοτε προβλήματα, σαν να μένει ανεπηρέαστο από κρίσεις, από οικονομικές και πολιτικές περιπέτειες. Όσο σοβαρά και εάν είναι τα εμπόδια, τα βάσανα και ο πόνος, ο Ελληνισμός δεν κινδυνεύει ούτε από αφανισμό, ούτε από καταστροφή. Η συνεκτική ύλη, ο αρχέγονος και διαρκής μύθος είναι αυτός που ενώνει τους απανταχού Έλληνες.

Ο Παρθενώνας και η θάλασσα με τον Οδυσσέα, η θρησκεία με την οικογένεια αλλά και τους μυθολογικούς ήρωες και τους τιτάνες της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας, όλα αυτά μαζί συνθέτουν έναν υψηλό και ταυτόχρονα αυθεντικά λαϊκό ελληνικό πολιτισμό. Και όπως χαρακτηριστικά αναγράφεται στα συμπεράσματα της έρευνας «ο Ελληνισμός είναι μια άτρωτη “κάψουλα” που ταξιδεύει στους αιώνες».

Μια δεύτερη, πολύ σημαντική διαπίστωση που προκύπτει από την επεξεργασία των απαντήσεων όπως αυτές δόθηκαν από τους αποδήμους, αφορά στο τελευταίο κύμα μετανάστευσης Ελλήνων στο εξωτερικό (2010-2017). Αυτό που, υποσυνείδητα και μη, έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε σαν εθνική καταστροφή. Κατ’ αρχάς ο ίδιος ο όρος «braindrain» παραπέμπει αξιωματικά σε μια ανοιχτή πληγή για την Ελλάδα. Όμως, κατ’ αυτό τον τρόπο υποτιμάται το γεγονός ότι η ελληνική ιστορία είναι στενά συνυφασμένη με το φαινόμενο της διασποράς.

Ιστορικά, κυριολεκτικά από καταβολής του Ελληνισμού, η ανάγκη του έθνους για επιβίωση, η οποία είναι έμφυτη σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, οδηγεί νομοτελειακά στην διασπορά. Ακόμη και εκείνοι που εγκατέλειψαν την Ελλάδα μετά από το 2010 παραμένουν περήφανοι Έλληνες, αισιόδοξοι, προσαρμοστικοί, ανταγωνιστικοί, σέβονται και συνδιαλέγονται με τους τοπικούς πληθυσμούς -διατηρώντας ωστόσο αναλλοίωτη την εθνική τους συνείδηση.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1^η δραστηριότητα

Α1.α) Να χαρακτηρίσετε καθεμία από τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστή (Σ) ή Λανθασμένη (Λ), σύμφωνα με το κείμενο.

1. Η έρευνα διήρκεσε περίπου δύο χρόνια, από το καλοκαίρι του 2016 έως τον Μάρτιο του 2018.
2. Στην έρευνα διανεμήθηκαν ερωτηματολόγια με 200 ερωτήσεις σε πέντε γλώσσες και συμμετείχε δείγμα 12.000 ατόμων.
3. Η λέξη που επέλεξαν συχνότερα οι απόδημοι Έλληνες για να περιγράψουν την Ελλάδα ήταν η «θάλασσα».
4. Το 68% των αποδήμων αυτοπροσδιορίζονται πρώτα ως Έλληνες και έπειτα ως πολίτες της χώρας όπου διαμένουν.
5. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας, ο Ελληνισμός έχει αποδυναμωθεί σημαντικά εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.

β) Ο συντάκτης του κειμένου κάνει επίκληση στη λογική για να μας πείσει. Να αναγνωρίσεις στο κείμενο δύο διαφορετικά μέσα πειθούς δίνοντας ένα παράδειγμα για το καθένα.

Μονάδες 15

2^η δραστηριότητα

Α2.α) Να εξηγήσετε τη λειτουργία ως προς το επικοινωνιακό τους αποτέλεσμα των παρακάτω σημείων στίξης:

• -σχεδόν κραυγάζουν-
• (brand name)
• (2010-2017)
• «braindrain»
• “κάψουλα”

β) Κατ’ αρχάς, Όμως, ωστόσο, αλλά και. Τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις που συμβάλλουν στη συνοχή του κειμένου.

γ) συνθέτουν, διαμένουν, παραπέμπει: από το δεύτερο συνθετικό των παραπάνω λέξεων να γράψετε δύο νέες λέξεις, μία απλή και μία σύνθετη.

δ) «ο Ελληνισμός έχει αποδυναμωθεί από την οικονομική κρίση»

1. Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;
2. Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή

ε) Να αντιστοιχίσετε κάθε λέξη της στήλης Α (όπως εμφανίζεται στο κείμενο) με το συνώνυμό της από τη στήλη Β. Δύο λέξεις της στήλης Β περισσεύουν.

Μονάδες 15

3^η δραστηριότητα

Α3. Με αφορμή τα πορίσματα της έρευνας που παρουσιάστηκαν στο Κείμενο 1, αποφασίζεις να γράψεις ένα άρθρο (200-250 λέξεων) για τη σχολική εφημερίδα στο οποίο θα παρουσιάζεις τα πιο αντιπροσωπευτικά κατά τη γνώμη σου χαρακτηριστικά του σύγχρονου Ελληνισμού.  Μπορείς να αξιοποιήσεις στοιχεία και από το κείμενο αναφοράς.

Μονάδες 20

Β. Λογοτεχνικό κείμενο

Ελληνισμός

Το τραγούδι που ακολουθεί, σε στίχους Λίνας Νικολακοπούλου και μουσική Ευανθίας Ρεμπούτσικα, κυκλοφόρησε το Νοέμβριο του 2021 με την υποστήριξη της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας ως φόρος τιμής στην προσφορά των απόδημων Ελλήνων.

Εμείς που σαν πουλιά βρεθήκαμε μακριά από την πρώτη μας φωλιά

Εμείς με μια κλωστή δεθήκαμε, με το φως, το κύμα, τη μιλιά

Κι είσαι παντού σαν άστρο εκεί ψηλά
Στις αμμουδιές του νου λευκή αχιβάδα

Τόσες γενιές και αμέτρητα παιδιά
Μιλούν την γλώσσα της ψυχής σου Ελλάδα

Εμείς στα πέρατα που φτάσαμε μαρτυράμε τι είναι Ελληνισμός

Εμείς που όρια ξεπεράσαμε, κι αντοχές σαν άλυτος δεσμός

Κι είσαι παντού σαν άστρο εκεί ψηλά
Στις αμμουδιές του νου λευκή αχιβάδα

Τόσες γενιές και αμέτρητα παιδιά
Μιλούν την γλώσσα της ψυχής σου Ελλάδα.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

1^η δραστηριότητα

Β1. Ποια εικόνα της Ελλάδας παρουσιάζει ο ποιητής στο ποίημα;

2^η δραστηριότητα

Β2. α) Στο ποίημα κυριαρχεί το α΄ πληθυντικό πρόσωπο. Να εξηγήσετε ποιο είναι το επικοινωνιακό αποτέλεσμα της επιλογής αυτής.

Μονάδες 15

β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου μία παρομοίωση, μία μεταφορά, μία παρομοίωση, μία προσωποποίηση, μια υπερβολή και ένα ασύνδετο σχήμα.

Μονάδες 15

3^η δραστηριότητα

Β3. Οι φωνές που αντιπροσωπεύει το ποιητικό υποκείμενο προβάλλουν κάποια χαρακτηριστικά του απόδημου Ελληνισμού και διατυπώνουν τις σκέψεις τους για την Ελλάδα. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, πώς αντιλαμβάνεσαι το νόημα του στίχου «Μιλούν την γλώσσα της ψυχής σου Ελλάδα»; Να καταγράψεις την απάντησή  σου σε ένα κείμενο 100-150 λέξεων.

Μονάδες 20