Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Η διατροφή των εφήβων (Κριτήριο Αξιολόγησης)

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Α´ Λυκείου: Προβλήματα εφήβων (Κριτήριο Αξιολόγησης)

Κείμενο 1

Εφηβεία: μια σημαντική μετάβαση για παιδιά και γονείς.

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί απόσπασμα ενός εκτενούς άρθρου της Νέλλης Φλωρεντίν, Συμβουλευτικής Ψυχολόγου και Οικογενειακής Ψυχοθεραπεύτριας, το οποίο δημοσιεύθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2020 στον ιστότοπο https://www.psychologynow.gr/arthra–psyxologias

Η εφηβεία είναι μια περίοδος σημαντικών αλλαγών και ανακατατάξεων, οι οποίες αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τους ίδιους τους εφήβους αλλά και τους γονείς τους. Οι έφηβοι καλούνται να ανταποκριθούν σε σημαντικές μεταβάσεις σε όλους τους τομείς της ζωής τους. Οι αλλαγές στο ίδιο τους το σώμα απαιτούν από τους ίδιους να αποχωριστούν τη σχέση τους με την παιδική πτυχή τους και να διαμορφώσουν μια διαφορετική – ίσως πιο ενήλικη – εικόνα για τον εαυτό τους.

Στο σχολείο οι απαιτήσεις αυξάνονται και αναμένεται από τους έφηβους μαθητές να αναλάβουν να φέρνουν εις πέρας τις υποχρεώσεις τους, να οργανώνουν το χρόνο τους και να αξιοποιούν τις δυνατότητές τους. Η ομάδα των συνομηλίκων παίζει, πλέον, κεντρικό ρόλο στη ζωή τους και έχουν ανάγκη να είναι αποδεκτοί και αρεστοί, ενώ παράλληλα προσπαθούν να διαμορφώσουν τη δική τους, ξεχωριστή ταυτότητα. Στην προσπάθειά τους αυτήν, αναδεικνύεται έντονα η επιθυμία των εφήβων για ελευθερία και αυτονομία από την πατρική τους οικογένεια.

Η εφηβεία αποτελεί, όμως, μια μεταβατική περίοδο όχι μόνο για τους εφήβους αλλά και για τους γονείς τους, οι οποίοι χρειάζεται να προβούν σε αλλαγές ώστε να επιτρέπουν την «μετακίνηση» των παιδιών τους μέσα και έξω από την οικογένεια. Οι γονείς καλούνται να αποχωριστούν την παλιά, στενή σχέση με τα παιδιά τους και να επαναπροσδιορίσουν τις προσδοκίες, τις απαιτήσεις και τον ρόλο τους.

Πλέον, ο ρόλος τους δεν είναι πάντα κατευθυντικός και χρειάζεται να ικανοποιήσουν την ανάγκη των παιδιών τους για αυτονομία και ταυτόχρονα για καθοδήγηση. Επιπλέον, αναμένεται να αφήνουν περισσότερο «χώρο» στους εφήβους, ώστε να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους, να κάνουν τις επιλογές τους και να διαμορφώνουν τη δική τους κοσμοθεωρία για θέματα που τους αφορούν.

Ωστόσο, κάθε μετάβαση, ακόμα κι αν είναι αναμενόμενη, όπως το πέρασμα στην εφηβεία, συνοδεύεται από ενθουσιασμό και προσμονή αλλά και από αγωνία και φόβο για όλη την οικογένεια. Επιπλέον, όλες οι αλλαγές που προκύπτουν στην περίοδο της εφηβείας συμβάλλουν στον επαναπροσδιορισμό της σχέσης γονιών και εφήβων. Αρκετές φορές, η σχέση χαρακτηρίζεται είτε από συγκρούσεις κι εντάσεις είτε από συναισθηματική απόσταση και απομάκρυνση, κάτι που προβληματίζει έντονα τους γονείς.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς για να διευκολύνουν αυτή τη μετάβαση και να διατηρήσουν μια υγιή σχέση με τα έφηβα παιδιά τους;

Πρώτα να δείχνουν αυθεντικό ενδιαφέρον για τον κόσμο των έφηβων παιδιών τους, στην προσπάθεια να τα γνωρίσουν και να τα καταλάβουν περισσότερο. Έπειτα να αναγνωρίζουν και να αποδέχονται τα συναισθήματα των παιδιών τους, ακόμα και όταν δεν κατανοούν τις έντονες αντιδράσεις τους ή δυσκολεύονται να τις αντιμετωπίσουν. Ακόμη, να τηρούν συγκεκριμένους κανόνες και όρια, ώστε οι έφηβοι να μπορέσουν να προστατευτούν από πιθανούς κινδύνους αλλά και να αξιοποιήσουν την ελευθερία τους με δημιουργικό τρόπο. Τέλος, να διαθέτουν ένα καλό υποστηρικτικό δίκτυο ή να απευθύνονται σε κάποιον ειδικό όταν χρειάζονται χώρο για να επεξεργαστούν τα δικά τους δύσκολα συναισθήματα σχετικά με αυτήν τη μεταβατική περίοδο.

Κείμενο 2

Ο κλέφτης

Το παρακάτω κείμενο είναι απόσπασμα από κλέφτικο δημοτικό τραγούδι, το οποίο περιλαμβάνεται στη συλλογή PopulariaCarmina Graeciae Recentioris (= Λαϊκά Τραγούδια της Σύγχρονης Ελλάδας) που εκδόθηκε από τον A. Passow (Λειψία 1860).

– Βασίλη κάτσε φρόνιμα, να γίνεις νοικοκύρης,                                            1

Για ν’ αποκτήσεις πρόβατα, ζευγάρια κι’ αγελάδες,

Χωριά κι αμπελοχώραφα, κοπέλια[1] να δουλεύουν.

– Μάνα μου ’γω δεν κάθομαι να γίνω νοικοκύρης,

Να κάμ’ αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν,                              5

Και να ’μαι σκλάβος των Τουρκών, κοπέλι των σκυλιώνε.

Φέρε μου το βαριό σπαθί και τ’ αλαφρό ντουφέκι,

Να πεταχτώ σαν το πουλί ψηλά στα κορφοβούνια,

Να πάρω δίπλα τα βουνά, να περπατήσω λόγκους,

Να βρω λημέρια[2] των κλεφτών, γιατάκια[3] καπετάνιων.                                10

…………………………………………………………………………………

Πουρνό[4] φιλεί τη μάνα του, πουρνό ξεπροβοδιέται.

Γεια σας βουνά με τους γκρεμνούς, λαγκάδια με τες πάχνες –

Καλώς το τ’ άξιο το παιδί και τ’ άξιο παλληκάρι – .

Οι Τούρκοι τον αγνάντεψαν και παγανιά[5] του στέλνουν,

Πήγαν και τον καρτέρεσαν[6] σ’ ένα άγριο μονοπάτι,                         15

Κ’ εστοχαστήκαν τα σκυλιά πως ήταν σαν κι εδαύτους,

Σχοινιά ’χαν να τον δέσουνε, σαν νάτανε κριάρι.

Μα εκείνο τ’ άξιο το παιδί, τ’ άξιο το παλληκάρι

Σαν βγάζει το βαριό σπαθί και τσώκαμε[7] γιουρούσι[8],

Σα θεριστής εφάνηκε όταν θερίζ’ αστάχυα,                           20

Μ’ αντίς αστάχυα θέριζε τα τούρκικα κεφάλια,

Θερίζει Τούρκους δεκοχτώ και λάβωσε τριάντα,

Τους πήρε και τα πλιάτσικα[9] κι εγίνη καπετάνιος.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

1^ουποερώτημα (μονάδες 10)

Να γράψεις ποια από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστή (Σ) ή λανθασμένη (Λ), σύμφωνα με το Κείμενο 1:

α) Η μεταβατική περίοδος της εφηβείας σχετίζεται και με σωματικές αλλαγές.

β) Οι έφηβοι προσδοκούν από την ομάδα των συνομηλίκων να επιλύσει τα προβλήματά τους.

γ) Οι έφηβοι χρειάζονται καθοδήγηση από τους γονείς και όχι να αφήνονται τελείως αυτόνομοι.

δ) Η σχέση γονέων και εφήβων μπορεί να περιλαμβάνει συγκρούσεις και εντάσεις.

ε) Οι γονείς οφείλουν να θέτουν όρια, για να διασφαλίσουν ότι οι έφηβοι θα είναι όχι μόνο ελεύθεροι αλλά και προστατευμένοι. 

Μονάδες 10

2^ουποερώτημα (μονάδες 10)

Το κείμενο 1 χωρίζεται σε τρία μέρη: το πρώτο περιέχει διαπιστώσεις, το δεύτερο διαπιστώσεις μαζί με συμβουλές και το τρίτο μόνο συμβουλές. Να διακρίνεις σε ποιο από τα τρία μέρη ανήκει κάθε παράγραφος του κειμένου καθώς και ποια παράγραφος λειτουργεί μεταβατικά.

Μονάδες 10

3^ουποερώτημα (μονάδες 15)

Η συντάκτρια του κειμένου 1, ως ειδικός, δίνει αρκετές συμβουλές προς τους γονείς. Ποια διαφορά παρατηρείς στο ύφος αυτών των συμβουλών από δύο διαφορετικά σημεία του κειμένου που δείχνουν οι δύο στήλες (μονάδες 10); Να βρεις μία λέξη σε κάθε φράση της πρώτης στήλης που κάνει τη διαφορά (μονάδες 5).

Μονάδες 15

ΘΕΜΑ 2 (μονάδες 30)

Συμμετέχετε σε μια συζήτηση ως εκπρόσωπος του δεκαπενταμελούς συμβουλίου του σχολείου σας με εκπροσώπους του συλλόγου γονέων και κηδεμόνων στους οποίους εκθέτετε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι σημερινοί νέοι καθώς και το πως μπορούν οι γονείς να τους συμπαρασταθούν για να τα ξεπεράσουν (350-400 λέξεις).

Μονάδες 30

ΘΕΜΑ 3 (μονάδες 20)

Να αναγνωρίσετε τα παρακάτω σχήματα λόγου. Τι πετυχαίνει ο ποιητής με τη χρήση της ποιητικής/μεταφορικής γλώσσας;

α) Να πεταχτώ σαν το πουλί

β) Να πεταχτώ σαν το πουλί ψηλά στα κορφοβούνια,

Να πάρω δίπλα τα βουνά, να περπατήσω λόγκους,

Να βρω λημέρια των κλεφτών, γιατάκια καπετάνιων.

γ) Καλώς το τ’ άξιο το παιδί και τ’ άξιο παλληκάρι

δ) Θερίζει Τούρκους δεκοχτώ

Μονάδες 20

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)

Ποια είναι η επιθυμία της μητέρας του Βασίλη και ποια η δική του στην αρχή του κειμένου 2; Συμφωνείς ή διαφωνείς  με την απόφαση του Βασίλη να κάνει πράξη την επιθυμία του στη συνέχεια του ποιήματος, και γιατί; Να αναπτύξεις την ερμηνεία σου σε 100 – 150 λέξεις.

Μονάδες 15

Το παραπάνω θέμα αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου: «Ανάπτυξη Δοκιμασιών Αξιολόγησης Δεξιοτήτων Εγγραμματισμού στα μαθήματα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, της Άλγεβρας, της Φυσικής και της Χημείας Α’ Λυκείου Γενικού Λυκείου» Ανάδοχος: «Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (Ε.Λ.Κ.Ε) Πανεπιστημίου Ιωαννίνων» ΑΔΑΜ: 25SYMV016348911 2025-02-20.

[1]υπηρέτες

[2]κρυψώνες

[3]κρεβάτια, καταλύματα

[4]πρωί

[5]παγίδα

[6]τον περίμεναν

[7]τους έκανε

[8]επίθεση

[9]τα λάφυρα, ό,τι πολύτιμο είχαν

«Το/τα θέμα/τα προέρχεται και αντλήθηκε/αν από την πλατφόρμα της Τράπεζας Θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας που αναπτύχθηκε (MIS5070818-Tράπεζα θεμάτων Διαβαθμισμένης Δυσκολίας για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, Γενικό Λύκειο-ΕΠΑΛ) και είναι διαδικτυακά στο δικτυακό τόπο του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.) στη διεύθυνση (http://iep.edu.gr/el/trapeza-thematon-arxiki-selida)».

Ακολουθείστε μας και στο Tik Tok