Θέματα 2002 – Λογοτεχνία – Ημερήσιο Λύκειο
Ένας καλός συνδικαλιστής είναι και καλός εκπαιδευτικός…
Του Νίκου Τσούλια
Αυτονόητα ο ισχυρισμός του άρθρου μου πρέπει να ερμηνευτεί με σχετικότητα. Μάλιστα θα έλεγα επιπρόσθετα ότι στο βαθμό που δεν ισχύει, θα πρέπει να βρίσκει έδαφος στην πραγματικότητα, δηλαδή να διαβαστεί ως: «Ένας καλός συνδικαλιστής πρέπει να είναι και καλός εκπαιδευτικός».
Θέλω να υπερασπιστώ με πάθος τη συλλογική δράση και το συνδικαλισμό. Πιστεύω ότι μια «ανοιχτή κοινωνία» απαιτεί θεσμούς συλλογικούς για να υποστασιοποιείται πιο ορατά η έννοια του πολίτη, για να γίνεται κοινωνία πλουραλισμού και διαλόγου, για να απομειώνεται σε κάποιο βαθμό η ισχύς των τόσων και τόσων μορφών εξουσίας στα σύγχρονα κράτη.
Ένας καλός συνδικαλιστής – με μια γενική έννοια του όρου – ασχολείται με τα «κοινά», γιατί γνωρίζει πολύ καλά ότι για να είναι καλός εκπαιδευτικός απαιτείται – εκτός των άλλων – να συμμετέχει και να δρα στα πεδία της εκπαίδευσης και του σχολείου. Για να διδάσκει και για να διαπαιδαγωγεί οφείλει να έχει γνώση του εκπαιδευτικού συστήματος, του κοινωνικού ρόλου του σχολείου, της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, της ιστορικής πορείας του σχολικού μας οικοσυστήματος κλπ.
Και αυτά δεν διασφαλίζονται με τη θεωρητική γνώση – όσο και αν φαίνεται εύκολο –, αλλά απαιτούνται αντιπαράθεση ιδεών και απόψεων, συστηματικός διάλογος, συμμετοχή στη συλλογική δράση, μορφωτικές και πολιτισμικές πρωτοβουλίες στο σχολείο. Η εικόνα του εκπαιδευτικού της μορφής «κάνω το μάθημά μου στο σχολείο και μετά φεύγω» δεν είναι απλά και μόνο μια εικόνα υπαλληλική με την πιο φτωχή έννοια της λέξης, αλλά ήταν και θα είναι πάντα εικόνα βαθιά συντηρητική και τολμώ να πω παρακμιακή.
Το εκπαιδευτικό επάγγελμα δεν μπορεί να οριοθετηθεί ως κλαδικό επάγγελμα. Δεν μπορεί δηλαδή να «μιλήσεις» γι’ αυτό το επάγγελμα, αν δεν «μιλήσεις» πρώτα για το σχολείο. Πρέπει να έχεις άποψη για το σχολείο και την εκπαίδευση. Και αυτή η άποψη δεν διαμορφώνεται κατά μόνας αλλά μέσα στα συλλογικά πεδία των πολιτικο-ιδεολογικών ρευμάτων, που διατρέχουν την κοινωνία και το σχολείο.
Ο καλός εκπαιδευτικός δεν μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που ιδιωτεύει, που όλο το πεδίο αναφοράς του είναι ο προσωπικός του περίγυρος. Η πρόκληση είναι απλή. Ποιο είναι το μείζον παιδαγωγικό πρόταγμά του; Να διαπαιδαγωγήσει τους μαθητές του στο σχήμα του πολίτη, του ανθρώπου που θα συμμετέχει στα κοινά και θα αγωνίζεται για να κάνει καλύτερο και δίκαιο τον κόσμο! Αλλά πώς μπορεί να επιτελέσει ένα τέτοιο έργο, αν ο ίδιος αντιμάχεται στην πράξη αυτό το σχήμα και ιδιωτεύει κάνοντας τον τρόπο της ζωής του ένα διαρκές cocooning;
Από τη στιγμή που ενδιαφέρει, τον καλό συνδικαλιστή, το σχολείο ως κοινωνικό θεσμό και αποφασίζει να ασχοληθεί με τη συλλογική δράση σημαίνει ότι αγωνιά για το σχολείο και αγωνίζεται για να το κάνει καλύτερο τόσο στη μικροκλίμακα του δικού του σχολείου όσο και στη μακροκλίμακα του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
Αλλά υπάρχει μια διαρκής “κατηγορία” για τον συνδικαλιστή. Ανήκει σε κόμμα! Έχοντας υπόψη μας την κομματικοποίηση πολλών όψεων της δημόσιας ζωής πάμε σε μια θεώρηση των κομμάτων απόλυτα αντιδημοκρατική. Μα δεν είναι τα κόμματα οι βασικοί θεσμοί της αντιπροσωπευτικής, κοινοβουλευτικής δημοκρατίας; Αν δεν υπάρχουν κόμματα, δεν θα έχουμε δικτατορία; Αν δεν έχουν τα κόμματα πολίτες, τι θα έχουν; Είναι δυνατόν να μην έχει ο εκπαιδευτικός τη δυνατότητα να ασκεί ένα βασικό του δικαίωμα, τη συμμετοχή του σε ένα κόμμα; Η πρόκληση είναι αλλού. Μπορεί να έχει (και είναι απόλυτα θετικό) μια ένταξη ή μια αναφορά σε ένα πολιτικό κόμμα, ως απλό μέλος χωρίς κάποιο αξίωμα. Απλά η σχέση του οφείλει να είναι πολιτική και ιδεολογική και να έχει οργανωτική αυτονομία – αυτός και η παράταξή του – από το κόμμα, να ασκεί δηλαδή κινηματικό συνδικαλισμό.
Η άποψή μου έχει και ένα άλλο σημείο. Δεν πρέπει να επαγγελματοποιείται ο συνδικαλισμός. Και αυτό δεν γίνεται με καταγγελίες και με αναθέματα κατά των συνδικαλιστών. Γιατί ποια είναι η ηθική βάση να κατηγορείται εύκολα ο συνδικαλιστής αλλά ο κριτής να μην προσφέρει τίποτα σε μια ούτως ή άλλως συλλογική υπόθεση ή και να επιδίδεται σε παράνομα ιδιαίτερα μαθήματα κοιτώντας την πάρτη του και μόνο; Αντίθετα, όλοι οι εκπαιδευτικοί οφείλουν – κατά τη γνώμη μου πάντα – να έχουν ένα μέρος της εκπαιδευτικής τους διαδρομής στη συλλογική δράση, πέραν της απλής συμμετοχής τους σε συνελεύσεις κλπ. Και εννοείται ότι στην περίπτωση, που έχουν εκλεγεί σε κορυφαίες θέσεις και έχουν αποσπαστεί από το σχολείο τους, όταν τελειώνει η θητεία τους, επιστρέφουν στα «λημέρια» της σχολικής αίθουσας.
Υπάρχει και μια ιδιαίτερη αναφορά. Ο συνδικαλιστής εκτίθεται. Δεν δεν είναι εκτεθειμένος μόνο στους άγριους ανέμους μιας μεσαιωνικού τύπου απόρριψης και γι’ αυτό πρέπει με τη στάση ζωής του να ανατρέπει κάθε σκιά κατηγορίας. Έχει και ένα πρόσθετο άγχος, που λειτουργεί όμως απόλυτα θετικά. Αφού είναι ευρύτερα γνωστός, δεν θέλει με τίποτα να μην είναι καλός στη δουλειά του και για έναν λόγο επιπλέον. Υπερασπίζεται και την όποια εικόνα της δημοσιότητάς του.
Ο καλός συνδικαλιστής απαντά με τον τρόπο της ζωής του σε δύο βασικά ερωτήματα. Μπορούμε να φανταστούμε την εφιαλτική εικόνα, να μην υπάρχει συλλογική δράση αλλά μόνο η εξουσία, οι κυβερνήσεις, το Υπουργείο Παιδείας και ένας πολυάριθμος κόσμος των «εκπαιδευτικών – ιδιωτών», που θα αρκούνται να λειτουργούν ως απλοί διεκπεραιωτές των όποιων αποφάσεων φτάνουν στην πόρτα του σχολείου; Ποια θα ήταν τότε η αποστολή και η ουσία του εκπαιδευτικού επαγγέλματος και κάθε εκπαιδευτικού;
Υπάρχει μια απλή πρόκληση. Ο εκπαιδευτικός – παιδαγωγός και ο εκπαιδευτικός συνδικαλιστής – εραστής της συλλογικότητας δεν είναι θεωρητικά σχήματα. Ή είναι τρόπος ζωής ή απλά δεν υπάρχουν!
Αδίδακτο κείμενο: Ισοκράτης, Ελένης εγκώμιον (10) (14-17)
Αδίδακτο κείμενο: Ισοκράτης, Ελένης εγκώμιον (10) (14-17)
Η επιφύλαξη του Ισοκράτη για το προϋπάρχον Ελένης εγκώμιον και η απόπειρά του για μια διαφορετική προσέγγιση με τη χρήση διαφορετικών ρητορικών μέσων.
Διὸ καὶ τὸν γράψαντα περὶ τῆς Ἑλένης ἐπαινῶ μάλιστα τῶν εὖ λέγειν τι βουληθέντων, ὅτι περὶ τοιαύτης ἐμνήσθη γυναικὸς ἣ καὶ τῷ γένει καὶ τῷ κάλλει καὶ τῇ δόξῃ πολὺ διήνεγκεν. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτον μικρόν τι παρέλαθεν· φησὶ μὲν γὰρ ἐγκώμιον γεγραφέναι περὶ αὐτῆς, τυγχάνει δ᾽ ἀπολογίαν εἰρηκὼς ὑπὲρ τῶν ἐκείνῃ πεπραγμένων. Ἔστιν δ᾽ οὐκ ἐκ τῶν αὐτῶν ἰδεῶν οὐδὲ περὶ τῶν αὐτῶν † ἔργων ὁ λόγος, ἀλλὰ πᾶν τοὐναντίον· ἀπολογεῖσθαι μὲν γὰρ προσήκει περὶ τῶν ἀδικεῖν αἰτίαν ἐχόντων, ἐπαινεῖν δὲ τοὺς ἐπ᾽ ἀγαθῷ τινὶ διαφέροντας. Ἵνα δὲ μὴ δοκῶ τὸ ῥᾷστον ποιεῖν, ἐπιτιμᾶν τοῖς ἄλλοις μηδὲν ἐπιδεικνὺς τῶν ἐμαυτοῦ, πειράσομαι περὶ τῆς αὐτῆς ταύτης εἰπεῖν, παραλιπὼν ἅπαντα τὰ τοῖς ἄλλοις εἰρημένα. Τὴν μὲν οὖν ἀρχὴν τοῦ λόγου ποιήσομαι τὴν ἀρχὴν τοῦ γένους αὐτῆς. Πλείστων γὰρ ἡμιθέων ὑπὸ Διὸς γεννηθέντων μόνης ταύτης γυναικὸς πατὴρ ἠξίωσε κληθῆναι. Σπουδάσας δὲ μάλιστα περί τε τὸν ἐξ Ἀλκμήνης καὶ τοὺς ἐκ Λήδας, τοσούτῳ μᾶλλον Ἑλένην Ἡρακλέους προὐτίμησεν ὥστε τῷ μὲν ἰσχὺν δέδωκεν ἣ βίᾳ τῶν ἄλλων κρατεῖν δύναται, τῇ δὲ κάλλος ἀπένειμεν ὃ καὶ τῆς ῥώμης αὐτῆς ἄρχειν πέφυκεν. Εἰδὼς δὲ τὰς ἐπιφανείας καὶ τὰς λαμπρότητας οὐκ ἐκ τῆς ἡσυχίας, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν πολέμων καὶ τῶν ἀγώνων γιγνομένας, βουλόμενος αὐτῶν μὴ μόνον τὰ σώματ᾽ εἰς θεοὺς ἀναγαγεῖν ἀλλὰ καὶ τὰς δόξας ἀειμνήστους καταλιπεῖν, τοῦ μὲν ἐπίπονον καὶ φιλοκίνδυνον τὸν βίον κατέστησεν, τῆς δὲ περίβλεπτον καὶ περιμάχητον τὴν φύσιν ἐποίησεν.
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1.Τὴν μὲν οὖν ἀρχὴν τοῦ λόγου…ῥώμης αὐτῆς ἄρχειν πέφυκεν. Να μεταφράσετε το απόσπασμα.
Μονάδες 10
2.Ποια ιδιαιτερότητα διακρίνει ο Ισοκράτης στο προϋπάρχον εγκώμιο της Ελένης και σε τι συνίσταται η διαφοροποίηση που διακρίνει ο Ισοκράτης από το κείμενο του Γοργία;
Μονάδες 10
3.α) Να εντοπίσετε ένα συνηρημένο ρήμα β´ τάξης και να το αντικαταστήσετε χρονικά.
β) Να εντοπίσετε ένα απαρέμφατο παθητικού αορίστου και να γράψετε το β´ ενικό πρόσωπο της προστακτικής.
γ) τοῦ γένους, κάλλος, τὸν βίον. Να γράψετε την δοτική πληθυντικού.
Μονάδες 10
4.α) Να γίνει συντακτική αναγνώριση των υπογραμμισμένων τύπων του κειμένου.
β)Τὴν μὲν οὖν ἀρχὴν τοῦ λόγου ποιήσομαι τὴν ἀρχὴν τοῦ γένους αὐτῆς. Να μεταφερθεί η πρόταση στον πλάγιο λόγο με εξάρτηση: Ὁ ῥήτωρ εἶπε
Μονάδες 10
Επιμέλεια: Άρτεμις Αθιανά, Φιλόλογος
| Θεματογραφία Αρχαίων Ελληνικών |
Θέματα 2001 – Ιστορία (Κατεύθυνσης) – Ημερήσιο Λύκειο
Θέματα 2001 – Ιστορία (Κατεύθυνσης) – Ημερήσιο Λύκειο
Αγαπητές μου βιβλιοθήκες, είστε ομορφιά ζωής!
Του Νίκου Τσούλια
Ξέρω πολύ καλά πως αισθάνεστε, πως δεν είστε απλά έπιπλα σαν τα άλλα και η δική σας λειτουργικότητα είναι ξεχωριστή και περηφανεύεστε για αυτή, πως έχετε σηκωμένο το ανάστημά σας μέχρι πάνω και κάθεστε περήφανες και καμαρωτές, πως παρακολουθείτε τα πνευματικά δρώμενα του σπιτιού μας…
Ξέρω πότε είστε δυσαρεστημένες και πότε ευχαριστημένες. Βοηθητικός είναι ο ρόλος σας, για το περιεχόμενό σας νοιάζεστε και αγωνιάτε. Ενοχλείστε αν δεν έρχομαι συχνά – πυκνά για να αφαιρώ και να προσθέτω βιβλία, αν δεν σας κοιτάζω διαρκώς και δεν στοχάζομαι για τον πλούτο σας, αν περνάω από δίπλα σας χωρίς να νιώθω κάποιο σκίρτημα συναισθήματος, κάποια αίσθηση ασφάλειας και χαράς.
Έχω συνειδητοποιήσει απόλυτα το νήμα που σας συνδέει με τους μεγάλους ναούς του πνεύματος. Εικονοστάσια είστε και εσείς και οι δικές σας εικόνες είναι εικόνες αγίων της Γης και όχι του Ουρανού, είναι παραστάσεις και τελετουργίες του ορθολογισμού, της τέχνης, της έρευνας, της επιστήμης, του πολιτισμού. Έχω κατανοήσει πόσο βαθιές είναι οι ρίζες σας: στις «πρώτες βιβλιοθήκες που χρονολογούνται από την 3η χιλιετία π.Χ. και σήμερα χαρακτηρίζονται ακριβέστερα ως Πινακοθήκες ή Οίκοι των Πινακίδων, διότι το μέσο που χρησιμοποιούσαν για την εγχάραξη της γραφής ήταν οι πινακίδες από πηλό, που κατόπιν ψήνονταν, ώστε να σταθεροποιηθούν» (Ν. Τσιμά, Αυγή 24/2/2008). Δεν είστε μόνο κιβωτοί της γνώσης αλλά παράθυρα ανοιχτά στην ελευθερία του πνεύματος.
Μπορώ να είμαι αδιάφορος μπροστά στους ιερούς δεσμούς, που έχετε με την αιώνια και ασταμάτητη προσπάθεια του ανθρώπου σε κάθε γωνιά της Γης να ανοίγει δρόμους προόδου και πνευματικής καλλιέργειας; Μπορώ να μη συμμετέχω στη συνεχή δημιουργία της συλλογικής μου συνείδησης και της ενεργού συμμετοχής μου στον Κόσμο και στο τόσο όμορφο παιχνίδι της αυτογνωσίας και της ετερογνωσίας; Γιατί, πώς αλλιώς μπορώ να ερμηνεύω την πραγματικότητα, πώς μπορώ να ανοίγω το δικό μου μονοπάτι της ζωής χωρίς φως των βιβλίων σας;
«Βουβό το κάλεσμά σας», λέει ο Τσέχωφ στους «Βυσσινόκηπους», αλλά τόσους τίτλους και τόσους συγγραφείς, τόσες καταθέσεις πνεύματος και ψυχής, τόσα μηνύματα σκέψης και ελευθερίας, τόσους σπόρους προβληματισμού πού αλλού μπορώ να βρω και μάλιστα τόσο κοντά μου; Σας έχω στις καλύτερες θέσεις. Δεσπόζετε σε όλα τα δωμάτια. Σας έχω τα πιο κλασικά, τα πιο διαχρονικά, τα πιο στοχαστικά, τα πιο ερευνητικά βιβλία. Ξέρετε ότι καθημερινά παρακολουθώ τα γεννητούρια των φίλων μας και με πόση χαρά φέρνω αρκετά από αυτά στη δική σας αγκαλιά. Σας αγγίζω καθημερινά. Ανταλλάσσω μαζί σας σε καλό ρυθμό τους κοινούς μας φίλους.
Ξέρετε ότι έχω δημιουργήσει και μια άλλη γενιά βιβλιοθηκών: άυλη, ψηφιακή, που δεν πιάνουν χώρο και είναι «κάπου εκεί» στην πληροφοριόσφαιρα του διαδικτύου, που δεν είναι ορατές όπως εσείς, που φιλοξενούν εκατομμύρια βιβλία σε περίοπτη θέση:
https://anthologio.wordpress.com/%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%B1/
στο blog μου, https://anthologio.wordpress.com/
και τα πιο σημαντικά από αυτά τα έχω και σε σκληρούς δίσκους.
Ναι, ξέρω την απάντησή σας, ότι είναι δυνάμει βιβλιοθήκες, ότι δεν έχω την αίσθηση της κατοχής των βιβλίων (που μου είναι πάθος αγιάτρευτο), ότι δεν παίζω μαζί τους και δεν τις κοιτάζω καθημερινά όπως εσάς, ότι δύσκολα διαβάζονται τα βιβλία τους και απλώς μου δίνουν την αίσθηση ότι ποτέ δεν θα ξεμείνω από βιβλία, ότι το διάβασμά μου δεν πρόκειται ποτέ να στομώσει και θα μου μείνει μέγα παράπονο ζωής: το ότι δεν θα προλάβω να διαβάσω όλα τα βιβλία που θέλω…
«Αν έχετε στην κατοχή σας μια βιβλιοθήκη και έναν κήπο, έχετε ό,τι σας είναι απαραίτητο», ισχυριζόταν ο Κικέρωνας. Κήπο η αστική ζωή δεν επιτρέπει. Έχω όμως λουλούδια, αρκετά λουλούδια. Και έτσι το παραμύθι μας τελειώνει κλασικά με το «έζησαν αυτοί καλά και εμείς καλύτερα». Γιατί έχω βιβλία και λουλούδια… Αλλά αυτό δεν είναι ομορφιά ζωής;