Μόνιμες Στήλες

Στην τραγωδία, οι δευτερεύοντες χαρακτήρες επιτελούν κατά κανόνα δύο βασικές λειτουργίες: (α) «Εργαλειακή» λειτουργία: Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες δεν αποτελούν το εστιακό σημείο της παράστασης, είναι όμως χρήσιμα εργαλεία για τη διεκπεραίωσή της. Οι δευτερεύοντες χαρακτήρες διευκολύνουν την εξέλιξη της πλοκής και τη ροή της πληροφορίας με διάφορους τρόπους: συνδιαλεγόμενοι με τους πρωταγωνιστές και τον χορό, συμβάλλοντας στα σχέδια των κεντρικών ηρώων, συγκρουόμενοι με αυτούς κλπ. Με την εισαγωγή του δεύτερου και πολύ περισσότερο του τρίτου υποκριτή, ο ρόλος των δευτερευόντων χαρακτήρων κατέστη ακόμη πιο σημαντικός: ο τριπολικός διάλογος προσδίδει σαφώς μεγαλύτερη ζωηρότητα και ένταση στη δράση. Μια αξιοπρόσεκτη, ειδική λειτουργία των δευτερευόντων χαρακτήρων, που σχετίζεται με την αξία τους για την προώθηση της δραματικής αφήγησης, είναι η ακόλουθη. Ενώ η σύμβαση απαιτεί τη σχεδόν συνεχή παρουσία του πρωταγωνιστή επί σκηνής, οι δευτερεύοντες χαρακτήρες συχνά διαθέτουν κινητικότητα, δηλαδή έχουν τη δυνατότητα να πηγαινοέρχονται σε τοποθεσίες πέραν του ορατού σκηνικού χώρου:

Σε τρία διαφορετικά χωρία της Εκάβης γίνεται αναφορά στην αιτία που κρατά τους Αχαιούς καθηλωμένους στη Θράκη, ένα είδος ενδιάμεσου σταθμού μεταξύ Τρωάδας και Ελλάδας. Στις δύο από τις τρεις αυτές περιπτώσεις γίνεται ρητή νύξηστους ανέμους που για κάποιο λόγο σταμάτησαν να φυσούν. Και μόνο το χρονικό σημείο στο οποίο τοποθετούνται οι αναφορές αυτές (η πρώτη στην αρχή της παράστασης, στ. 35-9· η δεύτερη λίγο μετά τη μέση, στ. 898-901· και η τρίτη στο κλείσιμο, στ. 1289-91) δείχνουν πόσο στρατηγικής σημασίας είναι η λεπτομέρεια αυτή για την κατανόηση του έργου. Η διερμήνευση του μοτίβου των ανέμων συνδέεται με ό,τι ο Αμερικανός μελετητής Charles Segal αποκάλεσε «το πρόβλημα των θεών» στην τραγωδία αυτή, δηλαδή κατά πόσον υπάρχει θεϊκή βουλή και οικονομία στην εξέλιξη των πραγμάτων ή, αντίθετα, αν οι θεοί λάμπουν διά της απουσίας τους και τα γεγονότα εκτυλίσσονται με αποκλειστική κινητήρια δύναμη τα πάθη και τις φιλοδοξίες των ανθρώπων (εκτενής περίληψη της εργασίας του Segal δίδεταιεδώ).

Τόσο η Κλυταιμήστρα στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου όσο και η Εκάβη στην ομώνυμη τραγωδία του Ευριπίδη περιβάλλονται, η καθεμιά με ιδιαίτερο τρόπο, την εικόνα της «σκύλας», εικόνα η οποία και στις δύο περιπτώσεις χαρακτηρίζεται από βαθιά αμφισημία. Ενώ όμως στην περίπτωση της Κλυταιμήστρας η αμφισημία στο τέλος ξεδιαλύνεται πλήρως εις βάρος της ηρωίδας, που ξεσκεπάζεται ως τερατώδης απειλή για την πατριαρχική τάξη (Σκύλα πλέον, δηλαδή κάτι ανάλογο με το μυθικό τέρας, και όχι σκύλα), στην περίπτωση της Εκάβης η αμφισημία παραμένει και (κυριολεκτικά) διαιωνίζεται.

Η «Μήδεια του Ευριπίδη» επιφυλάσσει ιδιαίτερο ρόλο για τους χαρακτήρες που προέρχονται από τα ταπεινότερα κοινωνικά στρώματα (την Τροφό, τον Παιδαγωγό, τον χορό). Οι απλοί άνθρωποι του έργου είναι γενικά εκείνοι που δημιουργούν κλίμα συμπάθειας και κατανόησης για την ξένη γυναίκα από την Κολχίδα, την οποία έχει προδώσει ο άνδρας της και η οποία έχει κάθε δικαίωμα να οργίζεται και να επικαλείται τους θεούς της εκδίκησης, ακόμη και τον ίδιο τον Δία, τον προστάτη των όρκων.

Η Πάροδος των «Τραχινίων» του Σοφοκλή αποτελείται, όπως συμβαίνει συχνά στα χορικά, από δύο ενότητες: η πρώτη, η ειδικότερη, αποτελεί προβληματισμό για την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο οίκος· η δεύτερη συνιστά γενικότερο στοχασμό πάνω στον «νόμο της γενικής μεταβλητότητας των πραγμάτων», ο οποίος καταλήγει σε καθησυχαστικές νουθεσίες προς τη Δηιάνειρα.

Οι δύο είσοδοι της Βασίλισσας (Άτοσσας) εισάγουν το Πρώτο και το Δεύτερο Επεισόδιο των Περσών αντιστοίχως. Κατά τη συνήθη πρακτική του Αισχύλου — πρακτική με ιδιαίτερη εφαρμογή στουςΠέρσες — οι δύο αυτές σκηνές χαρακτηρίζονται από συμμετρία και παραπληρωματικότητα: η μία αποτελεί ουσιαστικά αντεστραμμένο είδωλο της άλλης. Η πρώτη είσοδος της Βασίλισσας ακολουθεί την Πάροδο-Πρόλογο του Χορού, κατά την οποία οι γέροντες Πέρσες με το τραγούδι και τον χορό τους δημιούργησαν δυσοίωνη ατμόσφαιρα αδημονίας για την επιστροφή του στρατού. Η δεύτερη είσοδος ακολουθεί τη ρήση του Αγγέλου, κατά την οποία τα κακά προαισθήματα επαληθεύτηκαν με τον πιο σκληρό και βίαιο τρόπο. Ακολουθεί επίσης το μακρό μοιρολόι του Χορού για το θερισμένο στάχυ των Περσών (το οποίο αφ’ εαυτού προαναγγέλλει τον Κομμό).