Άρθρα-Απόψεις

Χρήστος Κ. Τσαγγάλης «Η μαγεία του τραγουδιού του Ορφέα γήτευσε ζώα και δέντρα. Η μαγεία του ονόματός του γοήτευσε μια πιο ανυπότακτη ακολουθία, ένα ετερόκλητο πλήθος από ρομαντικούς και μυστικιστές, αγύρτες και ποιητίσκους, ζαλισμένους φιλοσόφους και αποπροσανατολισμένους φιλολόγους». Με αυτά τα λόγια αρχίζει το κλασικό βιβλίο The Orphic Poems του M.L. West (Οξφόρδη 1983), που έθεσε (όπως και πολλά άλλα έργα αυτού του εμπνευσμένου κλασικού φιλολόγου) σε νέες βάσεις τη μελέτη της ορφικής λογοτεχνίας.

Πρῶτος ὁ Ἡσίοδος (Fragmenta, 19) παραδίδει τὸ γενεαολογικὸ δένδρο τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος: υἱὸς τοῦ Ἕλληνος ἦτο καὶ ὁ Αἴολος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐγεννήθησαν «θεμιστοπόλοι» (=ἀπονέμοντες τὸ δίκαιον) βασιλεῖς, ὁ Κρηθεύς, ὁ Ἀθάμας, ὁ Σίσυφος ὁ αἰολομήτης (= πλήρης ποικίλων δόλων), ὁ Σαλμωνεὺς ὁ ἄδικος καὶ ὁ Περιήρης ὁ ὑπέρθυμος (= μεγαλόψυχος). Αὐτὸν τὸν μῦθο πραγματεύεται καὶ ὁ Εὐριπίδης (fragmenta, 14) μὲ τὴν παρατήρηση ὅτι δὲν μνημονεύει τὸν Περιήρη, ἀλλὰ περὶ τοῦ Σαλμωνέως ῥητῶς λέγει «ἐπ’ Ἀλφειοῦ ῥοαῖς θεοῦ μανεὶς ἔρριψεν Σαλμωνεὺς φλόγα». Γιὰ τὸν ἴδιο μῦθο περὶ τοῦ Σαλμωνέως διαλαμβάνει διὰ μακρῶν ὁ Διόδωρος ὁ Σικελιώτης σὲ δύο βιβλία τοῦ ἔργου του. Στὸ πρῶτο γράφει καὶ γιὰ τὴν Τυρώ, ἐνῶ στὸ δεύτερο ἐκθέτει τὰ τῆς ἀσεβείας τοῦ Σαλμωνέως καὶ τὰ ἀποτελέσματά της:

Δυο μάτια καθρέφτες, ένα γέλιο φυσικό, από τα λίγα που μπορείς να συναντήσεις και μια αθωότητα που δεν αποσκοπεί πουθενά. Κι αν με το πρώτο άκουσμα φαντάζουν απίθανα, ας φέρουμε στο μυαλό μας ένα παιδί. Η μοναδική οντότητα που πηγάζει καλοσύνη χωρίς να ζητά τίποτα και κυρίως χωρίς να επιδιώκει την κακία, είναι το παιδί.

Το βαρύτερο φορτίο για ένα παιδί, λένε, είναι η ζωή που δεν έζησαν οι γονείς του. Κι αυτό γιατί ,όπως είναι φυσικό, οι γονείς έχουν προσδοκίες για τα παιδιά τους. Οι προσδοκίες αυτές συχνά αφορούν και στην επαγγελματική τους αποκατάσταση και άλλοτε εκφράζονται με τη μορφή συμβουλής, άλλοτε πάλι κατευθύνουν τις επιλογές των εφήβων.

Άραγε πόσοι άνθρωποι βλέπουν τον εαυτό τους στον καθρέφτη εστιάζοντας μόνο στα μη κολακευτικά , για τους ίδιους πάντα, χαρακτηριστικά; Άλλοι πάλι προσπαθώντας να καλύψουν πιθανές ανασφάλειες τραβούν ένα σκοινί για να φτάσουν , κάποια στιγμή, στην τελειότητα. Η οποία δυστυχώς ή ευτυχώς δεν υφίσταται. Έτσι η ζωή τους μετατρέπεται σ'έναν αγώνα δρόμου προκειμένου να έχουν τις σωστές αναλογίες σώματος, τον σωστό αριθμό πτυχίων, επαρκή χρήματα για το μέλλον, έναν τέλειο σύντροφο, μία υγιή ζωή και φυσικά όλα όσα μας παρουσιάζουν οι πάντα μη-ρεαλιστικές ταινίες.

Το να έρχεσαι καθημερινά σε επαφή με πολλούς ανθρώπους είναι γεγονός δραματικό, έτσι κι αλλιώς. Χωρίς προϋποθέσεις. Καταντάει δε τραγωδία, για όσους διαθέτουν κριτήρια επιλογής. Δε θα κάνουν παρέα με όλους (βαριούνται), δε χαμογελούν σε όλους (δε δίνουν θάρρος), δεν έχουν «έναν καλό λόγο για όλους» (δεν αρκεί να είναι κάποιος «αδιάφορος»). Το να οριστεί η «ηλιθιότητα» είναι δύσκολη υπόθεση. Διαχρονικά. Ο καθένας, ακόμα κι αυτός που αποτελεί τον απόλυτο και ολοκληρωτικό ορισμό του ηλιθίου στο λεξικό του Μπαμπινιώτη, χαρακτηρίζει διαρκώς κάποιους άλλους ως ηλιθίους. Αυτός, όμως, διαθέτει πράγματι το αισθητήριο αντίληψης της ανοησίας των άλλων; Όχι! Αυτός χαρακτηρίζει ηλιθίους απλώς όσους δε συμφωνούν μαζί του. Όποιος διαφωνεί μαζί τους, «φυσικά, και είναι ηλίθιος»! Αυτοί, λοιπόν, δεν πιάνονται. Το να χαρακτηρίσεις κάποιον ηλίθιο προϋποθέτει αντικειμενικά κριτήρια. Κριτήρια την παγίδα των οποίων ακόμα και ο πιο... ευφυής ηλίθιος αδυνατεί να αποφύγει.