Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ´ Λυκείου: Καταναλωτισμός (Κριτήριο αξιολόγησης)
Κείμενο 1
Άνθρωπος πεινασμένος για κατανάλωση
«…Ο άνθρωπος σήμερα γοητεύεται από τη δυνατότητα ν΄ αγοράσει περισσότερα, καλύτερα και, ειδικά, καινούργια πράγματα. Είναι πεινασμένος για κατανάλωση. Η ενέργεια της αγοράς και κατανάλωσης έχει γίνει ένας πιεστικός παράλογος σκοπός, επειδήκαθαυτός είναι ένα τέλος, έχοντας μικρή σχέση με την χρήση ή την ευχαρίστηση απ’ τα πράγματα που αγοράζονται και καταναλώνονται. Ν’ αγοράζει το πιο νέο μηχάνημα, το νεότερο μοντέλο απ’ ο,τιδήποτε υπάρχει στην αγορά είναι το όνειρο του καθενός, σε σχέση με το οποίο η πραγματική ευχαρίστηση απ’ τη χρήση είναι τελείως δευτερεύουσα. Ο μοντέρνος άνθρωπος, αν θα τολμούσε να πει καθαρά πώς φαντάζεται τον παράδεισο, θα περιέγραφε ένα όραμα που θα’ μοιαζε με το μεγαλύτερο υπερκατάστημα του κόσμου να εκθέτει νέα είδη και μηχανές και τον εαυτό του να έχει αφθονία χρημάτων, με τα οποία να τ΄ αγοράσει. Θα περιπλανιόταν μ’ ανοικτό το στόμα στον παράδεισο των μηχανών και των ειδών ανέσεων, με την προϋπόθεση μόνο ότι θα υπήρχαν περισσότερα και νεότερα πράγματα ν’ αγοράσει και, ίσως, ότι οι γείτονες του θα ήταν κάπως λιγότερο προνομιούχοι απ’ αυτόν.
Ένα από τα παλαιότερα χαρακτηριστικά της μεσαίας κοινωνικής τάξης, η προσκόλληση στα υπάρχοντα και την περιουσία, έχει υποστεί σε αξιοσημείωτο βαθμό μια προφανή αλλαγή. Σε μια παλαιότερη στάση, μια ορισμένη αίσθηση αγάπης των υπαρχόντων υπήρχε ανάμεσα στον άνθρωπο και την περιουσία του. Μεγάλωνε γι’ αυτόν. Ήταν περήφανος γι’ αυτήν. Τη φρόντιζε κι ήταν οδυνηρό, όταν τελικά έπρεπε να την αποχωριστεί, επειδή δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί άλλο. Υπάρχει πολύ μικρό κατάλοιπο αυτής της αίσθησης σήμερα. Αγαπάει κανείς το καινούργιο των πραγμάτων που αγόρασε και είναι έτοιμος να τα προδώσει, όταν κάτι νέο εμφανιστεί…».
Erich Fromm
Κείμενο 2
«… Η ευημερία στη δυτική Ευρώπη και στην Αμερική έφθασε σε υψηλά επίπεδα, τα οποία καμία φαντασία από πριν δεν ήταν δυνατόν να προΐδει ή να προσχεδιάσει. Επίσης η βιομηχανοποίηση της ζωής και η αντίστοιχη απομάκρυνση του ανθρώπου από την φύση υπερέβει κάθε προσδοκία. Ο συνωστισμός της ζωής στα βιομηχανικά κέντρα του κόσμου έφθασε μέχρις ασφυξίας. Και, ενώ η ευημερία και η κοινωνίας της αφθονίας θριαμβεύει, παρουσιάζονται δύο άγνωστοι και απροσδόκητοι επισκέπτες: τα ψυχικά νοσήματα και η ρύπανση του περιβάλλοντος. Ο άνθρωπος βρέθηκε ξαφνικά αιχμάλωτος των συνθηκών, τις οποίες με τόσο μόχθο ο ίδιος δημιούργησε. Η ευημερία σήμερα με το νόμο της αιτίας και του αποτελέσματος, ο οποίος είναι αμείλικτος, μεταβάλλεται σε δυστυχία. Η ζωή στις μεγάλες πόλεις γίνεται αφόρητη και οι άνθρωποι νοσταλγούν την έξοδο στον καθαρό αέρα και στο πράσινο. Αισθάνονται ότι είναι φυλακισμένοι και μάλιστα από τον ίδιο τον εαυτό τους…».
Ι.Ν. Θεοδωρακόπουλος
Κείμενο 3
«Τα τέρατα. Οι “χρυσοκάνθαροι”, όπως καλώς τους αποκαλεί ο τύπος», ξέσπασε άνευ αιδούς1 η Ελίζα αγανακτισμένη. «Ένεκα της γνωριμίας, ιδίως με τον Συγγρό, τον οποίο είχε ως πρότυπο στη στρατηγική κινήσεως των κεφαλαίων, άρχισε αργότερα να αγοράζει μετοχές της Λαυρευωτικής. Όμως, οι αετονύχηδες2 δεν του επέστρεψαν να μπει στα κόλπα να αγοράζει και να πουλά κατά την άνοδο των τιμών των μετοχών. Παθιάστηκε, επένδυε και όταν αυτές άρχισαν να κατρακυλούν υποθήκευσε3 το σπίτι μας. Το πατρικό του, κύριε Αγγουλέ. Ευτυχώς που οι γονείς του δε βρίσκονταν εν ζωή. Ο Ευριπίδης έκανε μία απονενοημένη προσπάθεια να διασωθούμε, θυσιάζοντας και αυτή την ίδια την αξιοπρέπειά του. Κατέφυγε στο Συγγρό, καθώς και στον ίδιο, όπως και σε όλο τον κοσμάκη, είχε δημιουργηθεί η εντύπωση ότι επρόκειτο περί φιλεύσπλαχνου ανθρώπου. Ένεκα των δωρεών του και των πράξεων φιλανθρωπίας, ξέρετε… Εγώ όμως εγνώριζα… Η απελπισία με ανάγκασε να μην τον εμποδίσω».
Ο Ρωμαίος επενέβη να καταθέσει τη γνώμη του τη στιγμή που η Ελίζα κόμπιασε.
«Ο Συγγρός, ερίτιμε4 κυρία, προβαίνει σε φιλανθρωπίες, οσάκις πρώτα καταληστεύσει το δημόσιο, με τη συνενοχή των Κυβερνήσεων και του θρόνου. Κερδίζει εκατομμύρια των εκατομμυρίων δανείζοντας τα κράτη, πρώτα το τούρκικο και νυν το ελληνικό, και προσφέρει μερικάς ψωροχιλιάδας κερδίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπον την κοινή γνώμη που άγεται και φέρεται εν προκειμένω».
1αιδώς: ντροπή
2αετονύχης: πανέξυπνος και πονηρός απατεώνας
3υποθηκεύω: θέτω ένα ακίνητο ως εγγύηση στην τράπεζα για τη λήψη δανείου
4ερίτιμος: αξιοσέβαστος, αξιότιμος
Ελένη Πριοβόλου, απόσπασμα από το μυθιστόρημα
Όπως ήθελα να ζήσω, εκδ.Καστανιώτη
Ερωτήσεις
Α. Τι όψη έχει ο παράδεισος για τον σύγχρονο άνθρωπο σύμφωνα με το κείμενο 1; Απαντήστε συνοπτικά σε 50 λέξεις.
Μονάδες 20
Β1. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασμένες, σύμφωνα με το περιεχόμενο των κειμένων 1 και 2. Κάντε αντίστοιχες αναφορές στα κείμενα για την τεκμηρίωση των απαντήσεών σας.
α) Τα υλικά αγαθά αφήνουν αδιάφορο τον σύγχρονο άνθρωπο (Κείμενο 1).
β) Θεμελιώδης στόχος του ανθρώπου μέσα από την κατάκτηση υλικών αγαθών είναι η ουσιαστική ευχαρίστηση (Κείμενο 1).
γ) Ο άνθρωπος σήμερα δεν αγαπά τα υλικά αγαθά που αγοράζει (Κείμενο 1).
δ) Οι σύγχρονες μεγαλουπόλεις είναι αραιοκατοικημένες (Κείμενο 2).
ε) Ο άνθρωπος της μεγαλούπολης επιθυμεί την επαφή του με το φυσικό περιβάλλον (Κείμενο 2).
Μονάδες 15
Β2. «…Ο άνθρωπος σήμερα γοητεύεται από τη δυνατότητα ν’ αγοράσει περισσότερα, καλύτερα, και ειδικά καινούργια πράγματα». Νααλλάξετε τη σύνταξη της παραπάνω περιόδου. Προκύπτουν αλλαγές στο ύφος;
Μονάδες 6
Β3. Ποιον τρόπο ανάπτυξης χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στην τελευταία παράγραφο του κειμένου 1; Αιτιολογήστε την επιλογή του.
Μονάδες 6
Β4. Επειδή, με την προϋπόθεση, επίσης, ενώ: Να επισημάνετε τα νοήματα που εκφράζουν οι παραπάνω μεταβατικές λέξεις και φράσεις και να δώσετε για την καθεμία μία συνώνυμη.
Μονάδες 8
Γ. Στο κείμενο 3 παρουσιάζεται το πάθος του ήρωα με το χρήμα. Να το αποδώσετε με τρεις κειμενικούς δείκτες, κάνοντας αναφορά και στις συνέπειές του. Ποια είναι η προσωπική σας σχέση με το χρήμα και την ύλη;
Μονάδες 15
Δ. Σε ημερίδα που διοργανώνει ο Δήμος σας με θέμα «Κατανάλωση, Φύση, Αξίες, Ζωή» καλείστε να αναφερθείτε στον αντίκτυπο της υπερκατανάλωσης στο φυσικό περιβάλλον και την ηθική του ατόμου, καθώς και σε τρόπους ώστε ο σύγχρονος άνθρωπος να ζει σε αρμονία με την φύση και το συνάνθρωπο, αποστρεφόμενος την υπερβολική κατανάλωση. (περίπου 400 λέξεις).
Μονάδες 30
