Νέα Ελληνικά Γ´ ΕΠΑΛ: Ανθρώπινα δικαιώματα(Κριτήριο αξιολόγησης)
Α. Μη λογοτεχνικό κείμενο
Ο βρόχος[1] του θανάτου
Το κείμενο αποτελεί διασκευασμένο απόσπασμα από άρθρο του Νίκου Τσούλια που δημοσιεύτηκε στις 09-11-2016, στον ιστότοπο www. Fractal art. gr.
Είναι εδώ και χρόνια πολλά η μεγάλη μου απορία: Πώς έγινε αυτή η φρικιαστική περιπέτεια του σκοτεινού ναζισμού στην Ευρώπη; Πώς ο μεγάλος πνευματικός πλούτος του Δυτικού πολιτισμού, τα διαφωτιστικά ρεύματα και η δημοκρατική παράδοση του κοινοβουλευτισμού και των ιστορικών κοινωνικών κινημάτων δεν απέτρεψαν αυτή την εφιαλτική εικόνα της επίγειας κόλασης; Πώς οι πολύπαθοι λαοί της γηραιάς ηπείρου, που βρίσκονταν με νωπή την εφιαλτική εμπειρία του Πρώτου Πολέμου και σε τροχιά πολύπλευρης ανάπτυξης, δεν αντιστάθηκαν στη βαρβαρότητα της πολεμικής μηχανής και στην εξαθλίωση;
Μήπως ισχύει άραγε η επισήμανση του Τσόμσκι, ότι «κατά την τελευταία χιλιετία ο πόλεμος αποτέλεσε την κύρια δραστηριότητα των ευρωπαϊκών κρατών» και εμείς θολωμένοι από την έννοια της οικονομικής κυρίως ανάπτυξης δεν τη βλέπουμε; Μήπως συμβαίνει κάτι βαθύτερο που συνδέεται με την ίδια τη φύση του πολιτισμού μας;
Ή μήπως συμβαίνει κάτι άλλο, ότι, δηλαδή, ο άνθρωπος δεν έχει εισέλθει στη φάση της ιστορίας του και βρίσκεται ακόμη στην προϊστορία του (επομένως σε φάση βαρβαρότητας – κάτι που τεκμηριώνεται, αν αναλύσουμε τις ζώνες φτώχειας, ανέχειας και πολέμων σε όλη τη γη), όπως ισχυριζόταν ο αξέχαστος Μ.Ν. Ράπτης σε συνέντευξή του στον γράφοντα; Και η γενιά που έζησε τη φρίκη είναι εδώ, ζει. Και κανένας δεν συζητά τι έγινε, πώς φτάσαμε σ’ αυτόν τον εφιάλτη. Γιατί εξήντα χρόνια μετά δεν αποσείεται η ενοχή με τη σιωπή, δεν μπορείς να κοιτάξεις το μέλλον χωρίς να κουβεντιάσεις και να πονέσεις αντιμετωπίζοντας τις βαριές εκκρεμότητες του παρελθόντος.
«Μετά το Άουσβιτς δεν μπορεί να ξαναγραφεί ποίηση», τόνισε με έντονο συμβολισμό αυτοκριτικής ένας μεγάλος φιλόσοφος της εποχής. Και πράγματι. Να γραφεί ποίηση, για να πει τι; Να αναφερθεί στον κόσμο των ευαισθησιών, της πνευματικής ενατένισης, της συναδέλφωσης λαών και ανθρώπων; Να ανιχνεύσει και να προαναγγείλει ένα φωτεινό μέλλον με τη βαριά σκιά του παρόντος πάνω της; Αλλά και πέρα τούτων. Υπήρξε κάθαρση; Ήταν οι δίκες μερικών ενόχων η αποτίναξη της ιστορικής ευθύνης του παρελθόντος και κυρίως η αφετηρία ενός καλύτερου μέλλοντος της ανθρωπότητας;
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
Α1. Να χαρακτηρίσεις τις ακόλουθες προτάσεις, γράφοντας δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξηΣωστό, αν η πρόταση συμφωνεί με το νόημα του κειμένου, ή τη λέξη Λάθος, αν όχι.
- Ο αρθρογράφος εκφράζει την απορία του για το πώς η βαθιά δημοκρατική και πνευματική παράδοση της Ευρώπης δεν στάθηκε ικανή να εμποδίσει τη φρίκη του ναζισμού.
- Σύμφωνα με τον Τσόμσκι, η κύρια δραστηριότητα των ευρωπαϊκών κρατών κατά την τελευταία χιλιετία ήταν αποκλειστικά η οικονομική ανάπτυξη.
- Ο Μ.Ν. Ράπτης υποστήριζε ότι η ανθρωπότητα έχει ξεπεράσει οριστικά τη φάση της προϊστορίας και της βαρβαρότητας.
- Ο συγγραφέας του κειμένου θεωρεί πως η σιωπή γύρω από τα εγκλήματα του παρελθόντος δεν βοηθάει στο να αποτιναχθεί η ιστορική ενοχή.
- Στο τέλος του κειμένου, διατυπώνεται η αμφιβολία για το αν οι δίκες ορισμένων ενόχων ήταν αρκετές για να επέλθει η πραγματική κάθαρση της ανθρωπότητας.
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
Α2 α)Να γράψετε ένα συνώνυμο για κάθε μία από τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου: απέτρεψαν, ανάπτυξης, κύρια, ισχυριζόταν, κουβεντιάσεις.
β)άραγε, δηλαδή, Ή, Γιατί, επομένως. Τι δηλώνουν οι παραπάνω λέξεις που συμβάλλουν στη συνοχή του κειμένου;
γ) τόνισε με έντονο συμβολισμό αυτοκριτικής ένας μεγάλος φιλόσοφος της εποχής
- Στην πιο πάνω πρόταση η σύνταξη είναι ενεργητική ή παθητική;
- Να μετατρέψετε την πιο πάνω πρόταση στην αντίθετη συντακτική μορφή
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Α3. Στο πλαίσιο εκστρατείας για την προάσπιση των Δικαιωμάτων και του Πολιτισμού στην Ενωμένη Ευρώπη, γράφεις ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στην ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου σου. Σε αυτό διατυπώνεις προτάσεις για την υιοθέτηση δράσεων και συμπεριφορών που μπορούν να ενεργοποιήσουν όλους τους Ευρωπαίους πολίτες, ώστε να προστατεύονται τα Δικαιώματα και ο Πολιτισμός σε διεθνές και εθνικό επίπεδο (200-250 λέξεις).
Μονάδες 20
Β. Λογοτεχνικό Κείμενο
ΕΛΙΑΝΑ ΧΟΥΡΜΟΥΖΙΑΔΟΥ (1965 -)
Ο ΗΛΙΟΣ
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών στις 16-07-2022.
Ο ήλιος θα ανατείλει στις 6.06. Τους είπα να έρθουν στις έξι παρά δέκα. Προλαβαίνεις να σκουπίσεις και να σφουγγαρίσεις, αλλά μη ρίξεις νερό με το λάστιχο. Δεν θα στεγνώσει ποτέ, κι εγώ θέλω να τοποθετήσω τα στρωματάκια από πριν, για να μην καθυστερήσουμε. Το μάθημα πρέπει να γίνει με την ανατολή, αλλιώς δεν έχει νόημα».
Ενώ της δίνει οδηγίες, ρουφά με το καλαμάκι το παγωμένο τσάι της από το μπουκάλι. Λέει ότι είναι δασκάλα της γιόγκα. Δουλεύουν και οι δύο στο ξενοδοχείο, αλλά η δασκάλα πληρώνεται καλύτερα κι ας κάνει μισής μέρας δουλειά.
«Πώς σε λένε, είπαμε;»
«Τάνια» απαντά και πιάνει τη σκούπα. Σε λίγο θα ξημερώσει κι ένας ήλιος που τυφλώνει θα ανεβεί στον ουρανό, καυτός, ανυπόφορος σαν τον χθεσινό.
«Συγγνώμη που σε έφερα εδώ αξημέρωτα, αλλά αν είχες σφουγγαρίσει χθες βράδυ, η βεράντα θα είχε γίνει χάλια με τον αέρα. Από πού είσαι, Τάνια;»
«Ουκρανία».
«Αλήθεια; Έχεις οικογένεια εκεί;»
Σιωπηλή η Τάνια κάνει ένα νεύμα ενώ σκουπίζει κι έπειτα λέει: «Είμαι δεκαεφτά χρόνια στην Ελλάδα».
«Τουλάχιστον εδώ δεν γίνεται πόλεμος. Προς το παρόν, τουλάχιστον. Όπου στεγνώνει θα βάζω στρωματάκια, για να κερδίζουμε χρόνο» λέει η δασκάλα.
Η Τάνια έχει τελειώσει με το σκούπισμα ύστερα από λίγο. Η άλλη έχει αφήσει σε μια άκρη της βεράντας το αναψυκτικό της. Κρατά ήδη στην αγκαλιά της τρία στρώματα τυλιγμένα ρολό και ξαναρωτά: «Ώστε δεν έχεις οικογένεια εκεί;»
«Εκεί». Αυτή η λεξούλα. Τίποτα δεν μπορεί να εμποδίσει τις εικόνες να εισβάλουν σε αυτή τη μέρα που δεν ξημέρωσε ακόμα. Μισό σπίτι έχει μείνει, το πάτωμα είναι γεμάτο σοβάδες από τους τοίχους. Κάτω από τους σοβάδες σπασμένα έπιπλα κι όλα τα πράγματα της μητέρας της. Το υπόλοιπο σπίτι δεν υπάρχει. Έτσι της είπε κάποιος που το είδε, πριν εγκαταλείψει το χωριό. Πύραυλος ή οβίδα; Δεν ξέρουν.
Η Τάνια έχει ιδρώσει. Ίσως δεν θέλει να σκέφτεται το μέλλον, αλλά πρέπει. Κάποτε θα το αποδεχτεί: παντού βλέπεις τον ήλιο να ανατέλλει, όμως λίγα είναι τα μέρη όπου μπορείς να καθίσεις άφοβα σε μια σκιά και να πιεις παγωμένο τσάι.
«Είχα μητέρα και θεία» λέει και στύβει τη σφουγγαρίστρα με δύναμη.
«Έφυγαν;»
«Οι δικοί σου έφυγαν;» ξαναρωτάει τότε.
Η Τάνια ίσως θέλει να της πει: «Θα καθίσω στον ήλιο μέχρι να γίνω στάχτη», τελικά όμως λέει: «Είναι τέσσερις μέρες κάτω από τα ερείπια του σπιτιού».
Η Τάνια κοιτά με θολά μάτια πέρα μακριά. «Κάποιες έρχονται» της λέει. «Να σε βοηθήσω με τα στρώματα;»
Εκείνη κουνά αρνητικά το κεφάλι και την αρπάζει από τον καρπό: «Δεν θέλεις να πας πίσω;»
«Κανείς δεν γυρίζει εκεί» της λέει και φεύγει προς το ξενοδοχείο.
ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1η δραστηριότητα
B1. Στο απόσπασμα παρατηρείται μια έντονη αντίθεση ανάμεσα στην καθημερινότητα του ξενοδοχείου και στην τραγική πραγματικότητα που βιώνει η Τάνια. Ποιες εικόνες και σκέψεις κατακλύζουν το μυαλό της ηρωίδας στο άκουσμα της λέξης “Εκεί” και πώς δικαιολογείται, με βάση τις αποκαλύψεις της για την οικογένειά της, η τελική της απάντηση “Κανείς δεν γυρίζει εκεί”;»
Μονάδες 15
2η δραστηριότητα
B2. α) Στο κείμενο αξιοποιείται ο διάλογος μεταξύ άλλων ως τεχνική/τρόπος αφήγησης. Ποια είναι η λειτουργία του;
β) Να εντοπίσεις και να καταγράψεις στο τετράδιό σου ένα ασύνδετο σχήμα και μία μεταφορά.
Μονάδες 15
3η δραστηριότητα
Β3. Πώς αντιμετωπίζει η γυμνάστρια τις πληροφορίες που μαθαίνει από την καθαρίστρια και γιατί; Εσύ δικαιολογείς την αντιμετώπισή αυτή ή όχι και γιατί; Η απάντησή σου να εκτείνεται σε 100-150 λέξεις.
Μονάδες 20
[1] εννοεί βρόγχος, δηλαδή, θηλιά, κάτι που προκαλεί πνιγμό.
