Τα πιο συχνά γλωσσικά… ατοπήματα!
Μία από τις αρχαιότερες γλώσσες στον κόσμο! Η πιο δύσκολη και πλούσια γλώσσα στον κόσμο και αναμφισβήτητα η γλώσσα που χαρίζει αφιλοκερδώς “δάνεια”! Ποια άλλη γλώσσα εξάλλου, μετράει πάνω από 3.500 χρόνια γραπτής ιστορίας, ενώ εμπεριέχει λέξεις που ουδέποτε μπορούν να αποδοθούν σε κάποια άλλη γλώσσα, όπως “το φιλότιμο”, “η άμιλλα”, “η θαλπωρή”; Η μοναδική γλώσσα παγκοσμίως, που είναι ικανή να διαχωρίσει με ακρίβεια έννοιες και συναισθήματα, όπως είναι “η αγάπη” και “ο έρωτας”, “η επιθυμία” και “η λαχτάρα”. Ο ακριβής αριθμός λέξεων της ελληνικής έχει γίνει θέμα συζήτησης και παρεξήγησης πολλάκις, όμως καθετί μοναδικό δεν μπορεί να περιοριστεί σε αριθμητικά δεδομένα.
Στόχος των σημερινών δικών μου ελληνικών λέξεων είναι να απαλλαγούμε από κάποιους καθημερινούς προβληματισμούς, που προκαλεί αναπόφευκτα η ιδιαιτερότητα της μητρικής μας γλώσσας. Όσο δύσκολη φαίνεται, άλλο τόσο μαγική είναι επί της ουσίας, οπότε ας τη χρησιμοποιούμε ορθά, για να την τιμάμε κιόλας. Η αλήθεια βέβαια είναι, πως όσα περισσότερα γνωρίζουμε, τόσο λιγότερη σημασία δίνουμε στα γλωσσικά ατοπήματα των άλλων, εκτός αν αυτοί οι άλλοι παριστάνουν κάποιους που ΔΕΝ είναι! Ξεκινώντας από το στοιχειώδες, ότι όλοι είμαστε άνθρωποι κι όλοι έχουμε δυνατότητες, αλλά και ικανότητες, πάμε να διορθώσουμε λαθάκια, που είτε εκ παραδρομής, είτε εν αγνοία μας, ξεφεύγουν στην καθημερινότητά μας.
- Στην κορυφή βρίσκεται μία ευχή, που άπαντες αποδίδουμε, με καλό συναίσθημα και χαρά. “Να τα εκατοστίσει ο εορτάζων” και ΟΧΙ “Να τα εκατοστήσει ο εορτάζων” τα χρόνια του! Αυτή η από καρδιάς ευχή, προέρχεται από το ρήμα “εκατοστίζω” κι όπως πολύ ορθά μάθαμε στο δημοτικό σχολείο, τα ρήματα που λήγουν σε “-ίζω”, δεν έχουν λόγο να αποδίδονται με “η”. Η σύγχυση έγκειται στη συνήθεια κι όχι στην άγνοια, πάντως σίγουρα δεν προέρχεται από το ρήμα “εκατοστώ”, για να αποδίδουμε εσφαλμένα την ευχή με “η”.
- Ραντεβού “στη 13:00”, “στη 01:00”, κι ΟΧΙ “στις 13:00”, “στις 01:00”. Άλλο ένα σύνηθες λαθάκι, που εύκολα θα μας ωθούσε να την καταργήσουμε τελικά ως ώρα συνάντησης, προκειμένου να μη μας απασχολεί. Η μία και μοναδική ώρα του 24ωρου δεν έχει λόγο να συνοδεύεται από άρθρο πληθυντικού αριθμού, όπως οι υπόλοιπες. Από σήμερα λοιπόν, ας δίνουμε άφοβα ραντεβού και “στη 01:15”, αλλά και “στη 13:30”.
- Επαναλαμβάνω κάτι, καθώς η επανάληψη είναι μήτηρ πάσης μαθήσεως, αλλά καλό θα ήταν να μην το “ΞΑΝΑεπαναλαμβάνω”. Το ρήμα “επαναλαμβάνω” εμπεριέχει ούτως ή άλλως από μόνο του το επίρρημα “ξανά” κι ας μη φαίνεται, ωστόσο κάθε φορά που ΞΑΝΑεπαναλαμβάνεις κάτι, ΞΑΝΑ κάνεις το ίδιο λαθάκι. Επαναλαμβάνω σκέτο… χωρίς ΞΑΝΑ.
- Σας εύχομαι “ΕΠΙΤΥΧΙΑ” κι ΟΧΙ “ΚΑΛΗ επιτυχία”, καθώς η λέξη επιτυχία ερμηνεύεται ως “καλή τύχη”, ποιος ο λόγος υπερβολής λοιπόν; Αν οπωσδήποτε θέλουμε τη συνοδεία του καλού στην ευχή μας, ας την αποδώσουμε με τη μορφή της “καλής τύχης”, που είναι και ορθή. “Good Luck” εύχονται οι φίλοι μας Άγγλοι εξάλλου και ουδέποτε “Good Success”, εμείς γιατί να ευχόμαστε εσφαλμένα “ΚΑΛΗ Επιτυχία”;
- “Δευτέρα κάτι έχω… την Τρίτη δεν αντέχω!”, συνηθίζουμε να λέμε όσο ζούμε, καθιστώντας τη Δευτέρα ως πρώτη ημέρα της εβδομάδας. Η αλήθεια, βέβαια, έγκειται στο γεγονός ότι η Δευτέρα μπορεί να είναι για την πλειοψηφία η πρώτη εργάσιμη ημέρα της εβδομάδας, αλλά η Κυριακή είναι η πρώτη ημερολογιακή της εβδομάδας. Οπότε, θα θυμόμαστε πάντα, ότι η καλή ή κακή εβδομάδα μας ξεκινά από την Κυριακή κι όχι από τη Δευτέρα.
- “ΟΙ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ”, όσο εσφαλμένοι κι αν φαίνονται, ΔΕΝ είναι και σίγουρα ΔΕΝ αναγράφονται “ΕΠΙΚΕΦΑΛΕΙΣ’’. Μιλάμε για τον εμπρόθετο προσδιορισμό “επί + κεφαλής”, που δεν αλλάζει όσο πολυάριθμο κι αν είναι το εύρος του ουσιαστικού που ακολουθεί. Έτσι λοιπόν, άρθρο Πληθυντικού Αριθμού προηγείται των “επικεφαλής” προέδρων, χωρίς να αλλάζει ποτέ η ορθρογραφία και η μορφή σε οποιαδήποτε πτώση Ενικού και Πληθυντικού Αριθμού. Αυτοί που ηγούνται θα είναι πάντα “οι ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ”.
- “Μέτρον άριστον” κι ΟΧΙ “ΠΑΝ μέτρον άριστον”, όταν θέλουμε να ενισχύσουμε τα λεγόμενά μας, με την επικράτηση της ισορροπίας, ως ιδανική στάση ζωής. Ως φράση ανήκει σε έναν από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, τον Κλεόβουλο της Λίνδου. Ωστόσο, σπάνια αποδίδεται ετυμολογικά ορθά, καθώς έχει ενσωματωθεί το “παν” στη φράση, που η παρουσία του αποδίδει τελικά διαφορετικό νόημα. Ο σοφός Κλεόβουλος είπε πως το μέτρο είναι η ιδανική στάση, η άριστη επιλογή ζωής. Το “παν μέτρον άριστον” δηλώνει πως “κάθε μέτρο είναι καλό” υποβαθμίζοντας την ένταση που ήθελε να αποδώσει ο Κλεόβουλος, καθιστώντας το μέτρο μοναδικό και εξαιρετικό μέσο για την ποιότητα της ζωής μας.
- “Κατ’ αρχάς”, ας συμφωνήσουμε, ότι θα χρησιμοποιούμε το “κατ’ αρχήν” όταν θέλουμε να πούμε με διαφορετικά λόγια το “επί της ουσίας” και “σε γενικές γραμμές”. Χρονικά προσδιορίζει το “κατ’ αρχάς” κι ΟΧΙ το “κατ’ αρχήν”, οπότε το “κατ΄ αρχάς” με το “κατ’ αρχήν” ΔΕΝ είναι συνώνυμες φράσεις. Έτσι λοιπόν, προηγείται χρονικά και υποδηλώνει την αρχή όλων το “κατ’ αρχάς”, ενώ το “κατ’ αρχήν” έπεται, με άλλη ερμηνεία, πιο αόριστη. Κατ΄ αρχάς λοιπόν, θα μάθουμε να ξεχωρίζουμε τις έννοιες, ώστε τα λεγόμενά μας να αποκτούν κατ’ αρχήν τη σημασία που επιθυμούμε να αντιληφθούν οι άλλοι.
- “Εν τέλει”, ας καταλήξουμε από κοινού σε δύο λέξεις κι όχι σε μία (“εντέλει”), καθώς όπως λέμε στα νέα ελληνικά με δύο λέξεις “στο τέλος”, έτσι λέμε και στα αρχαία ελληνικά “εν τέλει” (=εν + δοτική ενικού της λέξης “τέλος”). Όταν θέλουμε να υποδηλώσουμε το τέλος χρονικά χρησιμοποιούμε δύο λέξεις, που δεν είναι συνώνυμες με το τροπικό επίρρημα “εντέλει” ή “τελικά”.
Ευελπιστώ, ότι από σήμερα και στο εξής, με αυτές τις 9 μικρές και ενδεικτικές αλλαγές, θα έχουμε μεγαλύτερη δυναμική στην επικοινωνία μας, έχοντας πάντα στο μυαλό μας, ότι ΔΕΝ έχει σημασία ΤΙ λέει κάποιος, αλλά ΠΟΙΟΣ είναι αυτός ο “κάποιος” που το λέει. Ανέκαθεν τα λόγια αποκτούν την αξία αυτού που τα χρησιμοποιεί, μέχρι να αποδειχθούν ή να υλοποιηθούν εμπράκτως. Γι’ αυτό λοιπόν, ας επικοινωνούμε σε σωστά ελληνικά, με μοναδικό σκοπό να εφαρμόζουμε τη θεωρία μας… στην πράξη!
