Θέματα 2026 – Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία – Ημερήσιο Λύκειο – Εσπερινό Λύκειο
Ενδεικτικές απαντήσεις
Θέμα Α1
Παλαιότερα η υπογεννητικότητα αποδιδόταν στους οικονομικούς παράγοντες του κόστους ζωής, της εργασιακής επισφάλειας, της ελλιπούς κρατικής στήριξης και της δυσκολίας συνδυασμού καριέρας και οικογένειας για τη γυναίκα. Σήμερα σε αυτά έχουν προστεθεί η κρίση σχέσεων, η διαφοροποίηση προτύπων και αντιλήψεων, η υπαρξιακή αβεβαιότητα των νέων και η συνθήκη «πολυκρίσης» λόγω κλιματικής αλλαγής, οικονομικής αστάθειας και τεχνολογικών εξελίξεων. Σε αυτά πρόσφατη έρευνα συμπληρώνει τον νέο τρόπο αλληλεπίδρασης και τα εξιδανικευμένα πρότυπα των μέσων δικτύωσης που διογκώνουν την κοινωνική απομόνωση και το ιδεολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων. (85 λέξεις)
Θέμα Β1
- β
- β
- α
- α
- α
Θέμα Β2α
Στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 παρουσιάζεται ως βασικό αίτιο της δημογραφικής κατάρρευσης σε πολλές χώρες η χρήση των smartphones που έχουν αλλάξει τον τρόπο αλληλεπίδρασης των νέων και μέσω των κοινωνικών δικτύων καλλιεργούν εξιδανικευμένα πρότυπα σχέσεων, εμφάνισης και επιτυχίας. Οι μη ρεαλιστικές προσδοκίες που καλλιεργούν αυτά τα εξιδανικευμένα πρότυπα έχουν ως αποτελέσματα τη διόγκωση της μοναξιάς, της κοινωνικής απομόνωσης, της ψυχολογικής δυσφορίας και του ιδεολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών, κυρίως μέχρι δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Η επιλογή της ανάπτυξης παραγράφου με αίτιο και αποτέλεσμα εξυπηρετεί την πρόθεση της συντάκτριας να αναδείξει τα σύγχρονα αίτια του προβλήματος που αφορούν τους ψηφιακούς και κοινωνικούς μετασχηματισμούς της σύγχρονης πραγματικότητας. Παράλληλα, η επιλογή της συγκεκριμένης ανάπτυξης αποδίδει στο κείμενο αποδεικτικότητα και πειστικότητα και ενισχύει τον αναφορικό, αντικειμενικό και ρεαλιστικό χαρακτήρα του ύφους. Τέλος, το αίτιο και αποτέλεσμα βοηθά στη σφαιρικότερη και πληρέστερη ενημέρωση του αναγνώστη για το πρόβλημα που πραγματεύεται το κείμενο.
Θέμα Β2β
Η λέξη «Γιατί» δηλώνει σχέση αιτιολόγησης. Ο συντάκτης του δοκιμίου (Ε. Παπανούτσος) αναφέρεται στα «γεράματα της μικρής ηλικίας» και στα «νιάτα της μεγάλης ηλικίας» και αμέσως μετά αιτιολογεί αυτές τις έννοιες με την αναφορά στους νέους, που είναι συντηρητικοί, συμβιβαστικοί, υποχωρητικοί και δεν αγαπούν ό,τι θα τους βγάλει από τα καθιερωμένα, και στους γέροντες που είναι ριζοσπαστικοί και νεάζουν στις σκέψεις, στα συναισθήματα και στις καινοτομίες.
Η λέξη «λοιπόν» δηλώνει συμπέρασμα. Αφού νωρίτερα ο δοκιμιογράφος αναφέρθηκε στους νέους που συμπεριφέρονται σαν ηλικιωμένοι και στους ηλικιωμένους που έχουν νεανικές συμπεριφορές και προτού προχωρήσει στις επόμενες επισημάνσεις του, καταλήγει στο συμπέρασμα της ύπαρξης των δύο «στρατοπέδων» («Τα δύο στρατόπεδα υπάρχουν»).
Θέμα Β3
Ασύνδετο σχήμα «Λέγεται συνήθως ότι τα νιάτα είναι επαναστατικά, αγαπούν τις μεγάλες καινοτομίες, απαιτούν ριζικές λύσεις, δεν δέχονται συμβιβασμούς»: Νοηματικά το ασύνδετο σχήμα αναφέρεται στα υποτιθέμενα βασικά γνωρίσματα της νιότης, τα οποία βέβαια, ορισμένες φορές, έρχονται σε αντίθεση με την πραγματικότητα που αναφέρει ο δοκιμιογράφος στη συνέχεια. Υφολογικά διαμορφώνει ύφος ζωντανό, ζωηρό, άμεσο, παραστατικό, απλό, πυκνό, γοργό και κοφτό, προσδίδει στο κείμενο ένταση, έμφαση και συναισθηματικό χρωματισμό, εξυπηρετεί την παράθεση πληθώρας στοιχείων με γρήγορο ρυθμό και βοηθά τον αναγνώστη να προσλάβει άμεσα αναγκαίες πληροφορίες και να ευαισθητοποιηθεί.
Πρώτο πληθυντικό πρόσωπο «Μπορούμε μάλιστα με αυτά τα μέτρα να προσδιορίζομε»: Νοηματικά το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο στο συγκεκριμένο σημείο αναφέρεται στη δυνατότητα («Μπορούμε») που διαθέτουμε όλοι, σε συλλογικό επίπεδο, να αντιληφθούμε «τα γεράματα της μικρής ηλικίας και τα νιάτα της μεγάλης ηλικίας». Υφολογικά με το πρώτο πληθυντικό ο δοκιμιογράφος τοποθετεί, ταπεινά, τον εαυτό του στην ίδια θέση με τον αναγνώστη, αναπτύσσει μαζί του την οικειότητα και την αμεσότητα, χρωματίζει συναισθηματικά το νόημα και ευαισθητοποιεί αποτελεσματικότερα με την επίκληση της συλλογικής συνείδησης που κάνει τον λόγο περισσότερο δεκτικό, ζωντανό και παραστατικό.
Συνυποδήλωση/μεταφορά «ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός»: Νοηματικά ο μεταφορικός λόγος στο σημείο εκφράζει την ανησυχία του δοκιμιογράφου στην περίπτωση που το κοινωνικό σώμα έχει να αναδείξει μόνο ανθρώπους που συμπεριφέρονται σαν νέοι και παρουσιάζουν νεανικές συμπεριφορές. Υφολογικά η συνυποδήλωση/μεταφορά προσδίδει στον λόγο υποκειμενισμό και συναισθηματισμό, στοχεύει στην τέρψη του αναγνώστη με την ανάπτυξη ζωντανού, παραστατικού, γλαφυρού και λογοτεχνικού ύφους και επιτυγχάνει να εκφράσει διακριτικά τις λεπτές νοηματικές και υφολογικές αποχρώσεις της προσωπικής σκέψης.
Θέμα Γ1
Δυναμικές προτροπές απευθύνει το ποιητικό υποκείμενο στον αναγνώστη, καλώντας τον να αντιμετωπίσει τη ζωή με αισιοδοξία, θάρρος και αγωνιστικότητα. Αρχικά, τον παροτρύνει να απομακρύνει τη θλίψη και την απογοήτευση από τη ζωή του, όπως φαίνεται από τις προστακτικές σε μεταφορικό λόγο και δεύτερο ενικό πρόσωπο «Χτύπα τη θλίψη καταγής» και «πέταξε το μαράζι στα σκουπίδια». Παράλληλα, τον ενθαρρύνει να αγωνιστεί για τη χαρά και την απόλαυση της ζωής με τη δεοντολογική επανάληψη της φράσης (πάλι σε υποτακτική και δεύτερο ενικό) «Πρέπει να πολεμήσης να χαρής / Κι ακόμα να χαρής» που δίνει έμφαση στην ανάγκη της ενεργητικής στάσης στη διαχείριση των δυσκολιών της ζωής από την πλευρά του ανθρώπου. Τέλος, το ποιητικό υποκείμενο προτρέπει τον άνθρωπο να ξεπεράσει τους φόβους του και να προχωρήσει με πίστη και αυτοπεποίθηση: «Μην φοβηθείς το πάτημά σου» (εμφατική χρήση υποτακτικής σε δεύτερο ενικό πρόσωπο). Από κάθε άποψη δυνατό και ουσιαστικό το μήνυμα που αφήνει το ποιητικό υποκείμενο στον αναγνώστη για μια αισιόδοξη και δυναμική στάση ζωής που εμπεριέχει την απόλαυση των όμορφων στιγμών αλλά και την ενεργητική αποδοχή και θετική διαχείριση των αναπόφευκτων δυσκολιών της.
Προσωπικά στο κάλεσμα του ποιητικού υποκειμένου θα ανταποκρινόμουν με θετική διάθεση συνειδητής αποδοχής. Θεωρώ ότι, παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα της καθημερινότητας, ο άνθρωπος πρέπει, μπορεί και οφείλει να διατηρεί την αισιοδοξία του, την ψυχική του δύναμη και ανθεκτικότητα και βέβαια την πίστη στον εαυτό και τις δυνατότητές του. Η ζωή απαιτεί αγώνα, τόλμη και θετική διάθεση. Είναι ένας δύσκολος αγώνας αλλά παράλληλα και όμορφος. Ακριβώς επειδή είναι δύσκολος. Γι’ αυτό πιστεύω πως είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες χωρίς φόβο και να επιδιώκουμε τη χαρά και την ουσιαστική επαφή με τη ζωή, τον εαυτό μας και κυρίως τον συνάνθρωπο.
(περίπου 240 λέξεις χωρίς τα χωρία του λογοτεχνικού κειμένου)
Θέμα Δ1
Οι λόγοι της αύξησης των επιπέδων μοναξιάς στην εποχή μας και η ανάγκη συνεργασίας των γενεών για τη θεραπεία του προβλήματος
Ένα σημαντικό κοινωνικό ζήτημα αναδείχθηκε πρόσφατα από την επίκαιρη ειδησεογραφία μετά από σχετική επιστημονική έρευνα. Στην εποχή μας το φαινόμενο της μοναξιάς εμφανίζεται ολοένα και πιο έντονο, επηρεάζοντας τόσο τους νέους όσο και τους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας. Παρά την ανάπτυξη της τεχνολογίας και των μέσων επικοινωνίας, πολλοί άνθρωποι αισθάνονται απομονωμένοι από το κοινωνικό περιβάλλον. Η μοναξιά αποτελεί πλέον κοινωνικό πρόβλημα και με το άρθρο αυτό για τη σχολική μας εφημερίδα θα επιχειρήσω, αφενός, να εξηγήσω τους λόγους, για τους οποίους αυξάνονται τα επίπεδα της μοναξιάς στην εποχή μας και, αφετέρου, να προτείνω τρόπους, με τους οποίους θα μπορούσαν οι νέοι να συνεργάζονται με ανθρώπους της τρίτης ηλικίας για τη θεραπεία του προβλήματος.
Οι λόγοι στους οποίους μπορούν να αποδοθεί το πρόβλημα είναι πολλοί. Καταρχάς, οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής και οι αυξημένες επαγγελματικές υποχρεώσεις περιορίζουν τον ελεύθερο χρόνο και δυσκολεύουν την ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Η υπερβολική χρήση των κοινωνικών δικτύων και των ψηφιακών μέσων συχνά δημιουργεί επιφανειακές σχέσεις και ενισχύει την κοινωνική απομόνωση. Πολλοί νέοι, αν και βρίσκονται διαρκώς συνδεδεμένοι διαδικτυακά, δυσκολεύονται να δημιουργήσουν βαθύτερους ανθρώπινους δεσμούς. Επιπλέον, η κυριαρχία του ατομικισμού και η έλλειψη συλλογικότητας οδηγούν συχνά τον άνθρωπο σε ψυχική απομάκρυνση από τους άλλους. Από την άλλη πλευρά, οι ηλικιωμένοι βιώνουν συχνά μοναξιά εξαιτίας της απομάκρυνσης των οικογενειακών προσώπων, της συνταξιοδότησης ή ακόμη και της αίσθησης ότι δεν συμμετέχουν ενεργά στη σύγχρονη κοινωνική ζωή.
Για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι αναγκαία η συνεργασία ανάμεσα στις γενεές. Οι νέοι μπορούν να έρθουν πιο κοντά στους ανθρώπους της τρίτης ηλικίας μέσα από εθελοντικές δράσεις, κοινές πολιτιστικές δραστηριότητες και προγράμματα κοινωνικής προσφοράς. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να οργανώνονται επισκέψεις σε χώρους φιλοξενίας ηλικιωμένων, κοινές εκδηλώσεις, δημιουργικά εργαστήρια ή δράσεις ανταλλαγής γνώσεων και εμπειριών. Οι νέοι μπορούν επίσης να βοηθούν τους ηλικιωμένους στην εξοικείωση με την τεχνολογία, ενώ οι μεγαλύτεροι να μεταδίδουν στους νέους τις εμπειρίες, τις αξίες και τη σοφία της ζωής τους. Μέσα από αυτή τη συνεργασία καλλιεργούνται η αλληλεγγύη, ο σεβασμός και η ουσιαστική επικοινωνία. Κοινή αποδοχή αποτελεί η άποψη πως μια κοινωνική συνύπαρξη αρμονικά λειτουργική μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την εποικοδομητική σύμπραξη των γενεών προς όφελος όλων των μελών του συνόλου.
Συνοψίζοντας τα παραπάνω η αντιμετώπιση της μοναξιάς απαιτεί ουσιαστική επανασύνδεση των ανθρώπων και ενίσχυση της διαγενεακής συνεργασίας. Μόνο μέσα από μια τέτοιου είδους συνύπαρξη που συνδυάζεται με την αμοιβαία κατανόηση και την αυθεντική ανθρώπινη επαφή μπορεί να δημιουργηθεί μια κοινωνία περισσότερο ανθρώπινη με λιγότερους απομονωμένους ανθρώπους.
(424 λέξεις)
………………………………………………………………..
Καλή δύναμη και καλή συνέχεια σε όλα τα παιδιά που διαγωνίζονται στον επίπονο στίβο των εξετάσεων.
Δημήτρης Περβολιανάκης
