Ο Τομέας Φιλοσοφίας του Τμήματος Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής ΑΠΘ ανακοινώνει, στο πλαίσιο του Ανοικτού Σεμιναρίου Διδασκόντων, την πραγματοποίηση της εξής διάλεξης: Παναγιώτης Θανασάς «Γκάνταμερ και Αριστοτέλης: Τα προβλήματα μιας ερμηνευτικής οικειοποίησης» Στο Ανοικτό Σεμινάριο Διδασκόντων, μέλη του ΑΠΘ παρουσιάζουν δημόσια και συζητούν πτυχές της ερευνητικής τους εργασίας. Οι διαλέξεις είναι ανοικτές σε όλους τους διδάσκοντες και φοιτητές του ΑΠΘ. Για περισσότερες πληροφορίες: http://www.edlit.auth.gr/seminario
Η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) είναι πεδίο ενότητας και διαμόρφωσης μιας υπερεθνικής δομής – πρωτόγνωρης στην ιστορία του ανθρώπου – αλλά και πεδίο αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων μεταξύ ιδεολογιών και πολιτικών επιλογών, μεταξύ οικονομικών και ταξικών συμφερόντων, μεταξύ κρατών.
Δεν είναι ουδέτερο έδαφος. Ως νέο ιστορικό εγχείρημα προκαλεί πολλούς κραδασμούς σε παγκόσμιο επίπεδο, αφού η Ευρώπη επιχειρεί να γίνει «παγκόσμιος παίκτης», αλλά η ανάδειξη φυγόκεντρων τάσεων και το Brexit θέτουν ακόμα και υπαρξιακά ζητήματα στο όλο εγχείρημα. Η βασική πρόκληση είναι η εξής. Πολιτική ενοποίηση και εκδημοκρατισμός της Ε.Ε. ή χαλαρή συνομοσπονδία και σταδιακή αποδόμησή της;
Θεωρώ πως η εικόνα που σχηματίζουν οι πολίτες των κρατών – μελών της για το όλο εγχείρημα της ενοποίησης εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την ανάπτυξη της πολιτικής οντότητας της Ε.Ε., από την πορεία χειραφέτησής της από τις ΗΠΑ, από την οικονομική της εξέλιξη, από τα ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά της και τέλος από τη δόμηση και την ποιότητα του κοινωνικού της status.
Εδώ στην κοινωνική όψη, έχει ενδιαφέρον ο ρόλος της παιδείας και της εκπαίδευσης, γιατί σ’ αυτόν τον τομέα αποτυπώνεται πιο ανάγλυφα η μακρόπνοη δυναμική της κοινής ευρωπαϊκής πορείας. Η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης προσδιορίζεται : 1) Από τις τεχνολογικές εξελίξεις (κύρια στον τομέα της πληροφορικής), τις εξελίξεις στην οικονομία (παγκοσμιοποίηση), τις ευκαιρίες και τα προβλήματα αιχμής που οι εξελίξεις αυτές δημιούργησαν. 2) Από την ανασυγκρότηση των προγραμμάτων δράσης για την εκπαίδευση και την κατάρτιση που έγινε από τη δεκαετία του 1990.
3) Από τα σχετικά κείμενα προσανατολισμού και συζήτησης της αρμόδιας επιτροπής και τις εξελίξεις που αυτά δημιούργησαν. 4) Από τα προγράμματα και τις πολιτικές συνεργασίας με τρίτες χώρες και διεθνείς οργανισμούς. 5) Από τη νέα προσέγγιση που απέκτησε η εκπαιδευτική πολιτική με την προσθήκη στο προοίμιο της συνθήκης του Άμστερνταμ ειδικής διάταξης για την εκπαίδευση καθώς και από την ενίσχυση της θέσης αυτής και των γενικότερων θέσεων και στόχων της επιτροπής για την εκπαίδευση από τα υπόλοιπα θεσμικά όργανα της Ε.Ε.
Ας δούμε κάποιες άγνωστες πτυχές της ευρωπαϊκής πραγματικότητας μέσω μιας έρευνας που έγινε παλιότερα στους κόλπους της ΟΚΕ. Βεβαίως η οποιαδήποτε ποσοτική καταγραφή μέσω των διαφόρων δημοσκοπήσεων έχει σχετική αξία που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μαζί με άλλες μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Στο πιο καίριο ερώτημα, ένα πολύ μικρό ποσοστό θεωρεί την εκπαίδευση ως καθαρά ευρωπαϊκή υπόθεση (3%) και πολύ μικρότερο από εκείνο που τη θεωρεί ως απόλυτα εθνική υπόθεση 17%. Η μεγάλη πλειοψηφία θεωρεί την εκπαίδευση ως υπόθεση εθνική και ευρωπαϊκή ταυτόχρονα, ενώ υπάρχει και ένα σημαντικό ποσοστό που αναδεικνύει την παγκόσμια ή την τοπική και περιφερειακή διάσταση.
Παρά το γεγονός του ισχυρού ευρωπαϊκού χρώματος στην προηγούμενη ερώτηση, οι εκπρόσωποι από τα διάφορα κράτη – μέλη δε μένουν ευχαριστημένοι από τη σημερινή ευρωπαϊκή εξέλιξη. Για τον κεντρικό σχεδιασμό των προγραμμάτων σπουδών και της μόρφωσης των εκπαιδευτικών κυριαρχεί η εθνική αντίληψη. Το ίδιο ισχύει και για την ευθύνη συγγραφής της τοπικής και της εθνικής ιστορίας.
Τα πράγματα διαφοροποιούνται, όμως, όσον αφορά τη συγγραφή της ευρωπαϊκής ιστορίας και την προώθηση των γλωσσικών ικανοτήτων. Ο μεγάλος στρατηγικός στόχος της εκπαίδευσης της εξοικείωσης με την κοινωνία της γνώσης φαίνεται ότι εξυπηρετείται καλύτερα με μια εθνική και ταυτόχρονα ευρωπαϊκή πολιτική. Το ίδιο συμβαίνει και με την προώθηση της δια βίου μάθησης. Για την παραγωγή και ανάπτυξη των εκπαιδευτικών λογισμικών και πολυμέσων ισχυροποιείται ο εθνικός ρόλος. Για την προώθηση της κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης μέσω της εκπαίδευσης, αναδεικνύεται και η εθνική και ευρωπαϊκή αντίληψη ταυτόχρονα.
Τέλος, όσον αφορά τη στόχευση του περιεχομένου της εκπαίδευσης, φαίνεται να επιλέγονται ταυτόχρονα οι δύο κρίσιμες όψεις του σχολείου, γενική παιδεία και ειδική γνώση. Το όλο εγχείρημα της Ε.Ε. γίνεται σε μια ιστορική περίοδο που χαρακτηρίζεται και από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας αλλά και την έντονη ανταγωνιστικότητα. Οι δαπάνες και οι επενδύσεις για την εκπαίδευση, ως εκ τούτου, δεν μπορεί παρά να είναι αυξημένες.
Το νέο σχολείο δεν μπορεί παρά να έχει πλέον ευρύτερο πεδίο αναφοράς, σύγχρονες διδακτικές μεθόδους και ένα περιεχόμενο σπουδών που χαρακτηρίζεται από κινητικότητα. Πρέπει να αναφέρεται στον ισχυρό ρόλο της γνώσης, στα προβλήματα του λειτουργικού αλλά και του τεχνολογικού αναλφαβητισμού, στην έννοια της δια βίου εκπαίδευσης, στις νέες μορφές εργασίας του μετα – φορντικού μοντέλου παραγωγής. Και το ακόμα πιο σημαντικό, οφείλει να αναφέρεται στην προαγωγή των κλασικών πανανθρώπινων αξιών (ειρήνη, δημοκρατία, κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη), στην προσαρμογή στο καινούργιο κοινωνικό – πολιτικό περιβάλλον και στην προώθηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της ευρωπαϊκής ιθαγένειας.
Το να ρίχνεις τις ευθύνες στους άλλους ήταν, είναι και θα είναι πάντα η εύκολη λύση για να αποφύγεις τις συνέπειες των πράξεών σου. Τις περισσότερες φορές όμως η λύση αυτή είναι προϊόν καλλιέργειας λανθασμένων προτύπων. Μάλλον άρχισα κάπως περίεργα σήμερα… Ξεκινώντας, λοιπόν, με μια απλή καθημερινή διαπίστωση, η οποία στη σύγχρονη Ελλάδα θα είναι πάντα επίκαιρη, θα ήθελα να σταθώ στη σημασία που έχει για όλους μας η ανάδειξη υγιών και σωστών προτύπων σε μια σαθρή -από τα θεμέλιά της- κοινωνία που χωλαίνει (και) στον κρίσιμο αυτό τομέα.
Την ώρα, λοιπόν, που δικαιολογούμε σχεδόν κάθε αρνητικό φαινόμενο κάνοντας επίκληση στην οικονομική κρίση που μαστίζει τη χώρα,μεγάλη μερίδα των μέσων μαζικής ενημέρωσης (κυρίως η τηλεόραση και το διαδίκτυο) συνεχώς προβάλλουν είδωλα στους νέους τα οποία δε διακρίνονται για τα επιτεύγματα ή τις αρετές τους, αλλά οφείλουν την ύπαρξή τους στις καταναλωτικές ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας. Στην πλειοψηφία τους τα είδωλα αυτά είναι άτομα όπου η εξωτερική εμφάνιση διακρίνεται περισσότερο από τη μόρφωση και την πνευματική καλλιέργεια. Έτσι ο νέος προσπαθώντας να μιμηθεί όσα του προβάλλονται από την τηλεόραση γίνεται επιφανειακός και μετατρέπεται σε άβουλο ον.
Όπως όλοι γνωρίζουμε, τα παιδιά περνάνε καθημερινά πολλές ώρες μπροστά από μία οθόνη. Είτε βλέπουν τηλεόραση, είτε χρησιμοποιούν τον ηλεκτρονικό τους υπολογιστή (μέσα κοινωνικής δικτύωσης, παιχνίδια), η ουσία είναι μία: θαμπώνονται από την εικόνα. Την εικόνα των αστέρων του ποδοσφαίρου, των ηθοποιών και των τραγουδιστών. Αυτοί γίνονται τα πρότυπά τους, τα είδωλα στα οποία θέλουν να μοιάσουν. Στην πραγματικότητα, οι φιλόδοξοι έφηβοι, μαγεύονται από τη δόξα και το χρήμα των διασήμων. Για πολλούς, μάλιστα, η αναγνωρισιμότητα και ο υλικός πλούτος αποτελούν το μόνο τους όνειρο.
Στη σύγχρονη εποχή της συνεχούς όξυνσης της οικονομικής κρίσης, της κατήφειας, της διάχυτης απαισιοδοξίας, της αβεβαιότητας, του φόβου και της απογοήτευσης, οι περισσότεροι νέοι άνθρωποι έχουν καταφύγει στην πολύωρη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αντιγράφοντας πιστά και άκριτα στυλ και συμπεριφορές διασήμων ατόμων. Έτσι, λοιπόν, έχουμε φτάσει στο σημείο να ζούμε στην εποχή της ειδωλοποίησης προσώπων και της εξιδανίκευσης, ενώ συγχρόνως το μεγαλύτερο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας έχει οδηγηθεί στη φτωχοποίηση και στον κοινωνικό αποκλεισμό.
Ορισμένοι μάλιστα νέοι πέφτουν στην παγίδα της μίμησης και της προσωπολατρίας, νομίζοντας ότι μέσω αυτών θα διαμορφώσουν την προσωπικότητά τους και θα φύγουν από την ανωνυμία τους.
Την ίδια ώρα τα νέα παιδιά ολοένα και περισσότερο, με την πάροδο του χρόνου, απομακρύνονται από την απόκτηση μόρφωσης (π.χ. από την απόκτηση γνώσεων για ένα θέμα των θεωρητικών ή θετικών ή τεχνολογικών επιστημών, ή την ενασχόληση με ένα άθλημα, το διάβασμα ενός λογοτεχνικού βιβλίου, την παρακολούθηση μιας θεατρικής παράστασης). Στην πλειονότητά τους, σήμερα, αδιαφορούν τελείως για τη φαντασίακαι τη δημιουργικότητά τους, βάζοντάς τες σε λήθαργο.
Οι νέοι όμως έχουν περισσότερη ανάγκη από τα σωστά και υγιή πρότυπα γιατί αυτά διαμορφώνουν τον κώδικα αξιών τους, τις πνευματικές τους αναζητήσεις, τα κοινωνικά τους ενδιαφέροντα, με μια λέξη δηλαδή την προσωπικότητά τους. Έτσι διαπλάθουν τον χαρακτήρα τους, μπορούν να υιοθετήσουν μια αποδεκτή στάση ζωής, να κοινωνικοποιηθούν ομαλά, να θέσουν υψηλούς στόχους και να αγωνιστούν για να τους υλοποιήσουν. Τα πρότυπα είναι δηλαδή διαχρονικές αξίες, ιδανικοί σκοποί και τρόποι ζωής που διαπαιδαγωγούν τους νέους, τους παραδειγματίζουν θετικά και τους παρακινούν στη δράση όχι μόνο για να πετύχουν την ατομική τους καταξίωση, αλλά και για να συμβάλλουν στην καλύτερη λειτουργία της κοινωνίας.
Παρά το γεγονός ότι η περίοδος της κρίσης, όπως και τα αμέσως προηγούμενα χρόνια, εξέθρεψαν πλήθος αρνητικών συμπεριφορών και προτύπων, στρεβλώνοντας σημαντικά την εικόνα που σχηματίζουν οι νέοι άνθρωποι για τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία, υπάρχει πάντοτε η δυνατότητα, με τη συνδρομή εκείνων των πολιτών που διατηρούν ακέραιες τις ηθικές αξίες τους, να διαμορφωθεί ένα πιο θετικό πλαίσιο προτύπων για τις νεότερες γενιές. Ένα θετικό πλαίσιο στο οποίο θα υπάρχει αγαστή συνεργασία μεταξύ της οικογένειας, των νέων, των εκπαιδευτικών, των αρχόντων του τόπου και φυσικά όλων των πολιτών. Τα σωστά πρότυπα είναι υπόθεση όλων μας και όχι μόνο μιας συγκεκριμένης μερίδας ανθρώπων.
Η κοινωνία οφείλει να προσδοκά από τους νέους της ότι θα είναι οι συνεχιστές της παράδοσης, θα αναλάβουν συλλογικές ευθύνες και ρόλους στη ζωή και θα επιτελούν με προθυμία τα καθήκοντά τους. Έτσι θα σπουδάσουν, θα καλλιεργηθούν, θα εργαστούν, θα οικοδομήσουν σχέσεις εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης με τους συνανθρώπους τους, θα υπερβούν τα εμπόδια που θα βρουν στον δρόμο τους και θα διακριθούν στον στίβο της ζωής για το δημιουργικό τους έργο.
Εν ολίγοις, τα νέα παιδιά, οι μελλοντικοί πολίτες της χώρας μας,επιβάλλεται να επεμβαίνουν στα κοινά, να έχουν γνώμη, να εργάζονται, να δημιουργούν τις δικές τους οικογένειες και να διαμορφώνουν την ελληνική κοινωνία. Αν δεν έχουν τις στοιχειώδεις βάσεις και δομές για την καλλιέργεια του πνεύματός τους και την απόκτηση οξυμένης κρίσης και αντίληψης, τότε δεν μπορούμε όχι μόνο να πιστεύουμε, αλλά ούτε και να ελπίζουμε σε ένα καλύτερο ποιοτικά μέλλον.
