Άρθρα-Απόψεις

Δεν νομίζω ότι υπάρχει καλύτερος τρόπος να γιορτάσει τα Χριστούγεννα ένα ελληνικό φιλολογικό ιστολόγιο από το να ανατρέξει στα κιτάπια της ποίησης, να εντοπίσει και να μοιραστεί μαζί σας μερικά από τα καλύτερα ποιήματα που γράφτηκαν στη γλώσσα μας για τη μεγάλη γιορτή, ξεκινώντας από τους βυζαντινούς ύμνους των Χριστουγέννων και φτάνοντας μέχρι τα πιο πρόσφατα κείμενα. Ανάμεσα στα πιο κάτω ποιήματα ξεχωρίζουν, κατά την ταπεινή μου άποψη, εφτά: τα μεγαλοπρεπή και επικά “Στον ξενώνα της Βηθλεέμ” και “Η Γέννηση” του Άγγελου Σικελιανού· οι τρυφεροί “Πόνοι της Παναγιάς” του Βάρναλη· τα “Χριστούγεννα” του Σπεράντζα με την παιδική τους αθωότητα· και τα πικρά “Χριστούγεννα 1948″ του Σαχτούρη, “Παραμονή Χριστουγέννων” του Λειβαδίτη και “Χριστουγεννιάτικη Ιστορία” του Γκανά.

Πίσω από τις λέξεις υπάρχουν άλλες λέξεις και πίσω από αυτές τις τελευταίες υπάρχουν άλλες, ώστε πίσω τους να φωλιάζουν γράμματα γυμνά και άσαρκα, αγνά μα και άδολα για να συνθέτουν νοήματα,εικόνες, έννοιες. Η βάση κάθε έννοιας έγκειται στην αρχή της και αφου η αρχή δεν βρίσκεται όταν στο βάθος ενός ζοφερού ιστορικού κύκλου χάνεται, συνηθίζεται να επικράτεί η σύμβαση, η επιφάνεια με απώτερο στόχο την συνέχεια, το αέναο ξετείλιγμα του κουβαριού της μοίρας˙μόνο που υφίσταται αμιγώς εξωτερικά, δεδομένου ότι αν σκάψεις ολίγον παραπέρα σου αφυπνίζουν το βλέμμα δυσθεώρατα κύμματα και δυσχέρειες. «Σπαταλάμε το χρόνο μας με ανέμελοι και δεν τολμά κανείς να βουτήξει·

[Ομιλία που εκφωνήθηκε στην Αγγλική Σχολή Λευκωσίας στις 13 Δεκεμβρίου στο πλαίσιο ημερίδας με τίτλο "Cavafy's world and Cavafy of the world". Θερμές ευχαριστίες στη συνάδελφο Εύα Πολυβίου για την πρόσκληση. Θεωρώ χρέος του ιστολογίου να κλείσει το 2013, έτος Καβάφη, με μία καβαφολογική ανάρτηση. Δείτε επίσης αυτό και αυτό] Υπάρχουν πολλοί τρόποι να μετρήσει κανείς την απήχηση ενός ποιητή εντός και εκτός συνόρων.

Του Σπύρου Δαμιανού, Α΄ Αντιπροέδρος Σ.Ε.Φ.Α Καθώς η αντίστροφη μέτρηση για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις έχει ξεκινήσει οι υποψήφιοι νιώθουν ότι το άγχος «βαράει κόκκινο». Η φράση «Μην αγχώνεσαι!», που επαναλαμβάνεται από γονείς και καθηγητές, ηχεί ως μια ειρωνική, μη ρεαλιστική δήλωση. Στον αντίποδα αυτής αναρωτιούνται «Μα πώς να μην αγχώνομαι, Πανελλήνιες δίνω!». Λογική δήλωση η οποία συνάδει με το φόβο της αποτυχίας.

Εκ προοιμίου να καταθέσω την κατάληξη των συλλογισμών μου, για να σας προϊδεάσω: Θεωρώ ως προϋπόθεση του διεθνισμού τον εθνισμό! Αναμενόμενη η αντίδραση των μαρξιστών, αλλά και των νεοφιλελευθέρων παγκοσμιοποιητών(!)· παράδοξη, στ’ αλήθεια, ταυτογνωμία. Για όσους δεν έχουν εντρυφήσει και τελούν υπό την επήρεια των τρεχουσών αντιλήψεων, προχειρολογιών και προκαταλήψεων, οι όροι «εθνικισμός» και «διεθνισμός» είναι ιδεολογικά αντίθετοι. Συγκρουσιακοί! Οι «εθνιστές» εκ διαμέτρου αντίθετοι με τους «διεθνιστές». Όλως παραδόξως όμως οι πλείστοι των λεγομένων «εθνικιστών» - ένα συνονθύλευμα ακροδεξιών, αντιδραστικών συντηρητικών αλλά και γνήσιων πατριωτών «δεξιών», κλπ – αφού μετεξελίχθηκαν ως δια μαγείας σε ένθερμους ευρωπαϊστές, δηλαδή περιορισμένου εύρους δι-εθνιστές, τις τελευταίες δύο δεκαετίες μεταλλάχθηκαν αφού διασπάστηκαν, σε φασίζοντες εθνικιστές απ’ τη μια, και σε οπαδούς της παγκοσμιοποίησης απ’ την άλλη, συμπλέοντες με παγκοσμιοποιημένους... αριστερούς διεθνιστές!!!

Ότι ο Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956) εκτιμούσε, διάβαζε και μιμήθηκε τον Καβάφη είναι γνωστό. Σε αυτό το σύντομο σημείωμα θα ήθελα να αναφερθώ σε δύο στιγμές του διακειμενικού τους διαλόγου, σε δύο δίδυμα ποιήματα του Μπρεχτ, που μεταπλάθουν, το πρώτο άμεσα, το δεύτερο έμμεσα, τον λόγο και κυρίως τον τόνο του Αλεξανδρινού. Στα 1953, ο Μπρεχτ, στο ποίημά του “Διαβάζοντας έναν νεώτερο Έλληνα ποιητή”, ξαναγράφει τους «Τρώες»,συνθέτοντας, στρατηγικά, τον ποιητικό του συλλογισμό με υλικό από την πρώτη και την τελευταία στροφή του καβαφικού ποιήματος. Η μετάφραση που ακολουθεί είναι της Ελένης Τορόση με κάποιες μικρές δικές μου προσαρμογές «επί το καβαφικώτερον»: