Άρθρα-Απόψεις

Του Σπύρου Δαμιανού, Α΄ Αντιπροέδρος Σ.Ε.Φ.Α Καθώς η αντίστροφη μέτρηση για τις Πανελλαδικές Εξετάσεις έχει ξεκινήσει οι υποψήφιοι νιώθουν ότι το άγχος «βαράει κόκκινο». Η φράση «Μην αγχώνεσαι!», που επαναλαμβάνεται από γονείς και καθηγητές, ηχεί ως μια ειρωνική, μη ρεαλιστική δήλωση. Στον αντίποδα αυτής αναρωτιούνται «Μα πώς να μην αγχώνομαι, Πανελλήνιες δίνω!». Λογική δήλωση η οποία συνάδει με το φόβο της αποτυχίας.

Εκ προοιμίου να καταθέσω την κατάληξη των συλλογισμών μου, για να σας προϊδεάσω: Θεωρώ ως προϋπόθεση του διεθνισμού τον εθνισμό! Αναμενόμενη η αντίδραση των μαρξιστών, αλλά και των νεοφιλελευθέρων παγκοσμιοποιητών(!)· παράδοξη, στ’ αλήθεια, ταυτογνωμία. Για όσους δεν έχουν εντρυφήσει και τελούν υπό την επήρεια των τρεχουσών αντιλήψεων, προχειρολογιών και προκαταλήψεων, οι όροι «εθνικισμός» και «διεθνισμός» είναι ιδεολογικά αντίθετοι. Συγκρουσιακοί! Οι «εθνιστές» εκ διαμέτρου αντίθετοι με τους «διεθνιστές». Όλως παραδόξως όμως οι πλείστοι των λεγομένων «εθνικιστών» - ένα συνονθύλευμα ακροδεξιών, αντιδραστικών συντηρητικών αλλά και γνήσιων πατριωτών «δεξιών», κλπ – αφού μετεξελίχθηκαν ως δια μαγείας σε ένθερμους ευρωπαϊστές, δηλαδή περιορισμένου εύρους δι-εθνιστές, τις τελευταίες δύο δεκαετίες μεταλλάχθηκαν αφού διασπάστηκαν, σε φασίζοντες εθνικιστές απ’ τη μια, και σε οπαδούς της παγκοσμιοποίησης απ’ την άλλη, συμπλέοντες με παγκοσμιοποιημένους... αριστερούς διεθνιστές!!!

Ότι ο Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956) εκτιμούσε, διάβαζε και μιμήθηκε τον Καβάφη είναι γνωστό. Σε αυτό το σύντομο σημείωμα θα ήθελα να αναφερθώ σε δύο στιγμές του διακειμενικού τους διαλόγου, σε δύο δίδυμα ποιήματα του Μπρεχτ, που μεταπλάθουν, το πρώτο άμεσα, το δεύτερο έμμεσα, τον λόγο και κυρίως τον τόνο του Αλεξανδρινού. Στα 1953, ο Μπρεχτ, στο ποίημά του “Διαβάζοντας έναν νεώτερο Έλληνα ποιητή”, ξαναγράφει τους «Τρώες»,συνθέτοντας, στρατηγικά, τον ποιητικό του συλλογισμό με υλικό από την πρώτη και την τελευταία στροφή του καβαφικού ποιήματος. Η μετάφραση που ακολουθεί είναι της Ελένης Τορόση με κάποιες μικρές δικές μου προσαρμογές «επί το καβαφικώτερον»:

B. Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΩΜΩΔΙΑ Όλα τα πιο πάνω στοιχεία προϊδεάζουν τους μαθητές ότι η Παράβαση είναι ένα εντελώς ιδιότυπο δομικό συστατικό της Κωμωδίας, που πρέπει να προσεχθεί. Προχωρώντας εντοπίζουμε κι άλλα στοιχεία, που ορίζουν ακόμη ακριβέστερα και βαθύτερα τη φύση και τον ρόλο της Παράβασης τόσο γενικά στην Κωμωδία όσο και ειδικά στις «Νεφέλες». Β1. Η ΠΑΡΑΒΑΣΗ ΤΩΝ ΝΕΦΕΛΩΝ ΚΑΙ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ Ξεκινάμε διερευνώντας (α) τα παράπονα που εκφράζει στο όνομα του ποιητή ο χορός στην «κυρίως παράβαση», όσον αφορά στην ιστορία των «Νεφελών» στους δραματικούς αγώνες της Αθήνας και (β) τη σχέση των συγκεκριμένων παραπόνων με την πλοκή του έργου. Θυμίζουμε στους μαθητές ότι διερευνώντας τον όρο «Παράβαση» στο λεξικό εντοπίσαμε, εκτός από τη σημασία «προχωρώ προς μια κατεύθυνση», και τη σημασία «κάνω παρέκβαση, απομακρύνομαι για λίγο από τη φυσιολογική ροή της αφήγησής μου».

Στο πλαίσιο των επιμορφώσεων των φιλολόγων που επιχειρούν να διδάξουν φέτος για πρώτη φορά στην ιστορία της κυπριακής εκπαίδευσης Αριστοφάνη (συγκεκριμένα Νεφέλες) παρουσίασα πρόσφατα την ακόλουθη πρόταση για το πώς θα μπορούσε να προσεγγιστεί διδακτικά η Α᾽ Παράβαση της αριστοφανικής κωμωδίας. Αναδημοσιεύω την πρότασή μου εδώ σε δύο συνέχειες. Το σχολικό βιβλίο μπορείτε να το προμηθευθείτε δωρεάν από εδώ. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Νοείται ότι οι πιο κάτω στόχοι, πρώτον, ιεραρχούνται και δεύτερον, προσαρμόζονται ανάλογα με τη δεκτικότητα του ακροατηρίου. Η πρόταση είναι υλικό για σκέψη και προβληματισμό που απευθύνεται κυρίως σε φιλολόγους.

Η Παράβαση είναι ένα εντελώς ιδιαίτερο γνώρισμα της Παλαιάς Κωμωδίας, το οποίο διακρίνει το θεατρικό αυτό είδος τόσο από την τραγωδία όσο και από τη μεταγενέστερη κωμική παράδοση. Σε αυτό το βίντεοεπιχειρήσαμε παλαιότερα να συνοψίσουμε τα χαρακτηριστικά της. Σε ό,τι ακολουθεί επαναλαμβάνονται οι γενικοί άξονες με ειδική αναφορά όμως στις Νεφέλες. Ο όρος παράβασις ετυμολογείται από το ρήμα παραβαίνω, που σημαίνει, στα συμφραζόμενα του θεάτρου, «προσεγγίζω τους θεατές», κάνω ένα βήμα προς το μέρος τους.