Άρθρα-Απόψεις

Η ΚΟΡΗ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ Ο Σοφοκλής φροντίζει να εισαγάγει την πρωταγωνίστριά του στη σκηνή με τρόπο που ξαφνιάζει τους θεατές: Αρχικά την εισάγουν οι θρηνητικές κραυγές της: η Ηλέκτρα, άλλωστε, είναι χαρακτήρας που ορίζεται από τον θρήνο· ολόκληρη η ζωή της είναι μια ακατάπαυστη θρηνητική κραυγή. Δεν θα μπορούσε να υπάρξει ακριβέστερη χαρακτηριστική πινελιά από αυτήν. Ακολούθως, ο Σοφοκλής τονίζει με δύο εύσχημους τρόπους ότι το έργο του δεν θα είναι οι Χοηφόροι και άρα ότι η πρωταγωνίστριά του θα αναπτύξει διαφορετική σχέση με τον κόσμο και τον εαυτό της σε σχέση με το παλαιότερο θεατρικό μνημείο:

Ο Πρόλογος της «Ηλέκτρας» του Σοφοκλή χωρίζεται σε δύο μέρη, ένα πρώτο «ανδρικό» (στ. 1-76), στο οποίο Ορέστης, Παιδαγωγός και ο σιωπηλός Πυλάδης εκθέτουν τα εκδικητικά τους σχέδια, και ένα δεύτερο «γυναικείο» (77-120), στο οποίο η Ηλέκτρα σε μια κίνηση σπάνια στην υπόλοιπη γνωστή μας τραγωδία του Σοφοκλή, αλλά αρκετά συνηθισμένη στον Ευριπίδη (δεν συνηθίζεται γενικά ηθοποιός να εκτελεί σόλο τραγούδι πριν την είσοδο του χορού) αποκαλύπτει τα πάθη της στο φως της μέρας. Οι εκατόν είκοσι αυτοί στίχοι αποτελούν υπόδειγμα τραγικού προλόγου. Εγκαταλείποντας τη μονολογική ρήση και υιοθετώντας το ευριπίδειο μοντέλο του εκθετικού διαλόγου, ο Σοφοκλής: (α) παρουσιάζει με εντυπωσιακή συμπύκνωση και πλούτο λεπτομέρειας τους τρεις πιο σημαντικούς του πρωταγωνιστές, προβάλλει τις μεταξύ τους διαφορές και τονίζει την απομόνωση της Ηλέκτρας, που αποτελεί και το leitmotiv της τραγωδίας (το σόλο τραγούδι πριν την άφιξη του χορού, αλλά και η έντονη αντίθεση ανάμεσα στον ήρεμο, πρακτικό και προσγειωμένο τόνο του Ορέστη, που πλαισιώνεται από τους φίλους και βοηθούς του, και το βαρύ θρηνητικό τραγούδι της Ηλέκτρας, που είναι απολύτως μόνη, εξυπηρετούν αυτούς ακριβώς τους σκοπούς)·

HΛΕΚΤΡΕΣ Ο Σοφοκλής, όπως γνωρίζουμε, δεν ήταν ο πρώτος από τους τρεις μεγάλους τραγικούς που ασχολήθηκε με τον μύθο των Ατρειδών και ειδικά με τη δολοφονία της Κλυταιμήστρας από τον γιο της. Φαίνεται όμως ότι από τους Τρεις πάντα ήταν ο τελευταίος. Αξιόπιστα στοιχεία κατατάσσουν την Ηλέκτρα του Σοφοκλή στα όψιμα έργα του ποιητή, ενώ εξίσου πειστικές μαρτυρίες δείχνουν ότι η Ηλέκτρα του Ευριπίδη είχε προηγηθεί. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΨΙΜΗ ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ “ΗΛΕΚΤΡΑΣ” ΤΟΥ ΣΟΦΟΚΛΗ Το έργο μοιάζει σε πολλά σημεία (στη μορφή, το στυλ και το πνεύμα) με τα δύο αποδεδειγμένως όψιμα έργα του Σοφοκλή: τον Φιλοκτήτη (409/8 π.Χ) και τον Οιδίποδα επί Κολωνώ (406/5 π.Χ).

Χρονιά του ενεργού πολίτη φέτος. Αναφερόμενοι στη γνωστή Δεκαετία της Unesco για την Εκπαίδευση για την Αειφορία, και για τα αντίστοιχα θεματικά έτη, να που φτάσαμε στο τέρμα του δρόμου: Θεματικό έτος «Ενεργός πολίτης». Έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή για τη χώρα, την Ευρώπη, τον κόσμο. Τώρα είναι που αυτή η έννοια του ενεργού πολίτη πρέπει να γίνει πράξη. Να σκεφτούμε, με τους μαθητές, αλλά κυρίως να δράσουμε για την ποιότητα ζωής στην καθημερινότητά μας.

Είναι μεγάλη η χαρά μου που έφτασε πλέον το πλήρωμα του χρόνου να εισαχθεί στην κυπριακή Μέση Εκπαίδευση και συγκεκριμένα στην Γ᾽ Γυμνασίου από τη σχολική χρονιά 2013-14 η διδασκαλία των “Νεφελών” του Αριστοφάνη, στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης μεταρρύθμισης του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών. Στην Ελλάδα διδάσκονται εδώ και μερικά χρόνια οι Όρνιθες. Εξόσων όμως γνωρίζω, πρόκειται για την πρώτη απόπειρα στην ιστορία της κυπριακής μέσης εκπαίδευσης να διδαχθεί συστηματικά η Παλαιά Κωμωδία στο Γυμνάσιο και μάλιστα με εκπαιδευτικό υλικό που ετοίμασε το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου (ΥΑΠ). ΤΙ ΤΗ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΤΗΝ ΚΩΜΩΔΙΑ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ; Οι Νεφέλες, αν και έργο ιδιότυπο, περιλαμβάνουν αρκετά τυπικά στοιχεία της Παλαιάς Κωμωδίας, ώστε οι μαθητές να κατανοήσουν την ουσία αυτού του θεατρικού είδους, χωρίς το οποίο οι γνώσεις τους για το αρχαίο ελληνικό θέατρο θα παρέμεναν ημιτελείς και χωλές!

Με την ολοκλήρωση του πρώτου έτους εφαρμογής του νέου αναλυτικού προγράμματος σπουδών στην Αρχαία Γραμματεία από Μετάφραση είναι νομίζω σκόπιμο χάριν ενημέρωσης των φίλων του ιστολογίου μας να ανασκοπήσουμε τους στόχους και να εξηγήσουμε εν συντομία τις μεθοδολογικές και θεωρητικές βάσεις του Προγράμματος αυτού. Στα κείμενα που δημοσιεύονται εδώ στη σειρά “Στιγμές της Οδύσσειας” (δέστε 1, 2, 3, 4, και 5), στο σύντομο εισαγωγικό μας κείμενο για τα ομηρικά έπη, αλλά και στο κείμενό μας για την Ιλιάδα μπορείτε να δείτε να τίθενται σε πρακτική εφαρμογή, στο επίπεδο βέβαια της φιλολογικής ανάλυσης, κάποιες από τις αρχές που εκθέτουμε παρακάτω. [Το νέο αναλυτικό πρόγραμμα του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας για τη διδασκαλία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και γραμματείας μπορείτε να το βρείτε εδώ. Εδώ θα βρείτε το υποστηρικτικό υλικό για τη διδασκαλία της Οδύσσειας στην Α΄ Γυμνασίου.